
Hipercholesterolemia rodzinna – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Hipercholesterolemia rodzinna to choroba dziedziczna. Wysokie stężenie cholesterolu prowadzi do rozwoju miażdżycy i chorób naczyń oraz serca.

lekarz
Choroby genetyczne diagnozowane są zazwyczaj u dzieci, choć ich objawy mogą się pojawić także u dorosłych. W zależności od schorzenia ujawniają się z różną częstotliwością. Część z nich można wykryć jeszcze w czasie ciąży przy pomocy badań prenatalnych.
Choroby genetyczne to rozległa grupa schorzeń, które mogą być dziedziczone (w sposób autosomalny lub sprzężony z płcią, dominująco lub recesywnie) lub też mogą być wynikiem mutacji genetycznej powstającej de novo. Choroby genetyczne mogą ujawniać się na różnych etapach życia – niektóre, tak jak np. zespół Downa, mogą zostać wykryte już w życiu płodowym, niektóre zaś, np. hipercholesterolemia rodzinna, dają swoje objawy dopiero po kilku latach życia.
Choroby uwarunkowane genetycznie to szereg schorzeń powstających w wyniku mutacji genów lub zaburzeń chromosomalnych (nieprawidłowa budowa lub ilość chromosomów – obecność chromosomów dodatkowych lub brak niektórych chromosomów). Choroby uwarunkowane genetycznie mogą być dziedziczone od członków rodziny, ale mogą być także wynikiem mutacji de novo. Schorzenia te mogą zostać zdiagnozowane nie tylko na podstawie obrazu klinicznego, ale też na podstawie badań genetycznych, które można wykonać już w życiu płodowym. Leczenie przyczynowe chorób genetycznych jest niemożliwe. Prowadzi się postępowanie objawowe zależne od stanu dziecka i symptomów schorzenia. Jeżeli wada genetyczna rozpoznana w życiu płodowym jest letalna lub wiąże się z poważnymi zaburzeniami rozwojowymi, w świetle polskiego prawa dozwolona jest terminacja ciąży.
Choroby te mogą, choć nie muszą, wiązać się z niedorozwojem intelektualnym i ruchowym. Ich skutkiem nie zawsze są ciężkie deformacje i dysfunkcje. Część z nich daje objawy np. tylko w postaci zaburzeń metabolicznych, co zmniejsza jakość życia, ale nie jest przyczyną wyłączenia chorych z życia społecznego czy zawodowego.
Najbardziej znaną i równie często występującą w populacji chorobą genetyczną jest zespół Downa. Jest to trisomia chromosomu 21 – to jeden z najbardziej znanych zespołów genetycznych. Ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa wzrasta wraz z wiekiem matki (istotny wzrost ryzyka obserwuje się po ukończeniu 35. roku życia). Ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa można ocenić na podstawie USG prenatalnego wykonywanego między 11. a 14. tygodniem ciąży (markerami są m.in. zwiększona przezierność karku i niewykształcona kość nosowa, na podwyższone ryzyko zespołu Downa u dziecka może też wskazywać szereg tzw. markerów małych), najlepiej w skojarzeniu z testem PAPP-a wykonywanym z krwi. W przypadku podwyższonego ryzyka urodzenia dziecka z zespołem genetycznym ciężarna może zdecydować się na wykonanie badań inwazyjnych (np. amniopunkcji, biopsji kosmówki), które pozwalają na ocenę kariotypu płodu i ustalenie, czy dziecko ma prawidłową liczbę chromosomów.
Zespół Downa, poza charakterystyczną dysmorfią twarzy (tzw. twarzą mongoidalną), wiąże się z ryzykiem występowania wad serca (charakterystyczną wadą serca jest wspólny kanał przedsionkowo-komorowy), wad przewodu pokarmowego (np. zarośnięcie przełyku czy odbytu), niedoczynności tarczycy, z niskowzrosłością, upośledzeniem umysłowym. Pacjenci z zespołem Downa mają także wyższe niż populacyjne ryzyko zachorowania na białaczkę. Pacjenci z zespołem Downa wymagają wielospecjalistycznej opieki, zależnej od wad towarzyszących zespołowi.
Zespół DiGeorge'a to delecja chromosomu 22, w przebiegu której dochodzi do:
Chorzy na zespół DiGeorge'a mają charakterystyczną dysmorfię twarzy: cofniętą żuchwę, nisko osadzone małżowiny uszne, szeroko rozstawione gałki oczne. Choroba zwykle jest rozpoznawana dopiero po porodzie.
Zespół suszonej śliwki (zespół Fröhlicha) to bardzo rzadki zespół wad genetycznych charakteryzujący się znacznym niedorozwojem mięśni brzucha (prowadzi to do charakterystycznego obrazu skóry na brzuchu – jest ona pomarszczona, stąd nazwa „zespół suszonej śliwki”), wnętrostwem, wadami układu moczowego.
Zespół Cowdena jest uwarunkowany mutacją genu PTEN – genu odpowiedzialnego za hamowanie procesów nowotworzenia. Efektem tej mutacji jest zwiększona predyspozycja do rozwoju nowotworów: zarówno łagodnych dysplazji i nowotworów (np. dysplazja gruczołowo-włóknista sutka, gruczolaki, polipy jelita grubego, guzy móżdżku), jak i nowotworów złośliwych (np. rak tarczycy, rak sutka, rak endometrium). Charakterystyczne dla zespołu Cowdena są także liszajowate zmiany na twarzy, rogowacenie skóry, brodawki w jamie ustnej. Chorzy na zespół Cowdena mogą cierpieć na upośledzenie umysłowe.
Homocystynuria to uwarunkowana genetycznie choroba metaboliczna, objawiająca się:
W leczeniu homocystynurii stosowane jest postępowanie dietetyczne (dieta z ograniczeniem produktów zawierających aminokwas – homosyteinę) oraz postępowanie farmakologiczne (podawanie betainy oraz witaminy B6).
Achondroplazja to genetycznie uwarunkowana choroba kości. Pacjenci z achondroplazją mają zaburzony rozwój kości długich przy prawidłowym rozwoju tułowia – skutkuje to karłowatością i nieproporcjonalną budową ciała. Na achondroplazją wskazuje także dysmorfia twarzy: wydatne czoło, zapadnięta nasada nosa. Rozwój intelektualny chorych przebiega prawidłowo.
Mukopolisacharydozy to grupa rzadkich chorób genetycznych będących zaburzeniem metabolicznym, skutkującym gromadzeniem w organizmie mukopolisacharydów uszkadzających narządy. Chorzy na mukopolisacharydozy mają zaburzony rozwój kości (kości stają się zdeformowane, co prowadzi do utrudnienia prawidłowego poruszania się), skłonność do powstawania przepuklin, skłonność do niedosłuchu, do występowania drgawek. Charakterystyczna dla choroby jest tzw. groteskowa twarz.
Hipercholesterolemia to choroba uwarunkowana genetycznie, dziedziczona zwykle autosomalnie dominująco, której istotą są pojawiające się wcześnie zaburzenia lipidowe: podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL (tzw. „złego cholesterolu”). Odchylenia w badaniach laboratoryjnych pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie, szybko też rozwijają się powikłania hipercholesterolemii (np. miażdżyca, skłonność do zawału mięśnia sercowego). Cechą charakterystyczną dla hipercholesterolemii rodzinnej jest oporność na działanie leków stosowanych w klasycznej hipercholesterolemii. Leczenie polega na regularnym wykonywaniu zabiegów tzw. LDL-aferezy (usuwania z surowicy cholesterolu LDL). Skuteczną, ale bardzo obciążającą metodą leczenia jest przeszczepienie wątroby.
Hemochromatoza to choroba metaboliczna związana z nadmiernym wchłanianiem żelaza z przewodu pokarmowego. Objawy choroby wynikają z nadmiernego gromadzenia żelaza w tkankach, a należą do nich m.in.:
W leczeniu stosuje się deferoksaminę (lek chelatujący żelazo, ułatwiający jego wydalanie) oraz upusty krwi.
Fenyloketonuria jest uwarunkowaną dziedzicznie chorobą metaboliczną prowadzącą do gromadzenia w tkankach aminokwasu fenyloalaniny. Nieleczona choroba prowadzi do znacznych zaburzeń rozwoju psychoruchowego, padaczki i innych zaburzeń neurologicznych. Charakterystycznym objawem fenyloketonurii jest tzw. „mysi” zapach potu.
Dzięki przesiewowym badaniom noworodków fenyloketonuria może zostać rozpoznana bardzo wcześnie i, dzięki właściwemu postępowaniu dietetycznemu, można uniknąć rozwinięcia się objawów choroby. Istotą leczenia, jak już wspomniano, jest dieta ze znacznym ograniczeniem spożycia fenyloalaniny.
Zespół Alporta to choroba związana z postępującym uszkodzeniem nerek, krwinkomoczem, któremu często towarzyszy niedosłuch oraz zaburzenia ze strony narządu wzroku. Choroba jest uwarunkowana genetycznie – najczęściej dziedziczy się w sposób sprzężony z płcią. Chorzy na zespół Alporta wymagają wielospecjalistycznej opieki. Bardzo istotne jest monitorowanie funkcji nerek i, w razie ich niewydolności, włączenie leczenia nerkozastępczego.
Zespół Pradera-Williego związany jest z delecją chromosomu 15 pochodzącego od ojca. Pacjenci z tym zespołem charakteryzują się niskim wzrostem, skłonnością do otyłości (związaną m.in. z niepohamowanym łaknieniem), upośledzeniem umysłowym, niedorozwojem narządów płciowych, obniżonym napięciem mięśniowym, zaburzeniami zachowania (np. skłonność do agresji, do napadów złości). Dzieci z zespołem Pradera-Williego wymagają opieki wielospecjalistycznej, m.in. rehabilitacji, leczenia hormonem wzrostu, opieki psychologicznej.
Zespół Edwardsa to trisomia chromosomu 18 wiążąca się z poważnymi wadami wrodzonymi prowadzącymi do istotnego skrócenia długości życia (większość dzieci umiera przed ukończeniem 1. roku życia). Dzieci z zespołem Edwardsa są hipotroficzne (mają niską masę ciała urodzeniową), mają obniżone napięcie mięśniowe i osłabiony odruch ssania, mają opóźniony rozwój psychoruchowy. Dodatkowo, w trisomii 18 często obserwuje się wady serca, wady nerek, wady układu kostnego, wady przewodu pokarmowego (np. zarośnięcie przełyku). Typowa dla zespołu Edwardsa dysmorfia twarzy obejmuje: małogłowie, łódkogłowie, szeroko rozstawione szpary powiekowe, wydatną potylicę itd.
Ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Edwardsa, podobnie jak w przypadku zespołu Downa, można ocenić na podstawie genetycznego USG prenatalnego w skojarzeniu z testem PAPP-a. Dziecko z zespołem Edwardsa wymaga wielospecjalistycznej opieki.
Zespół Retta to genetycznie uwarunkowana choroba neurologiczna występująca głównie u dziewczynek. W przebiegu choroby dochodzi do znacznej regresji rozwoju psychoruchowego, obserwowanej zwykle po prawidłowym okresie niemowlęcym. W przebiegu choroby pojawiają się przykurcze kończyn oraz problemy z oddychaniem. Większość chorych cierpi na padaczkę.
Zespół Marfana to genetycznie uwarunkowana choroba tkanki łącznej. Charakterystyczne cechy chorych z zespołem Marfana to:
Objawami zespołu Sotosa są:
Noworodki z zespołem Sotosa mogą mieć problemy z obniżonym napięciem mięśniowym i ze ssaniem, częściej obserwuje się u nich wady serca, wady nerek, wady układu kostnego, drgawki.

Hipercholesterolemia rodzinna to choroba dziedziczna. Wysokie stężenie cholesterolu prowadzi do rozwoju miażdżycy i chorób naczyń oraz serca.

lekarz

Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) jeszcze kilkanaście lat temu był chorobą stopniowo prowadzącą do przedwczesnej śmierci wielu pacjentów. Na szczęście rozwój nowoczesnych terapii celowanych zmienił rokowania osób zmagających się z tym schorzeniem.

diagnosta laboratoryjny

Spinraza to przełomowy lek stosowany w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni (SMA – spinal muscular atrophy), jednej z najcięższych chorób nerwowo-mięśniowych o podłożu genetycznym. Preparat zawiera substancję czynną nusinersen i był pierwszą terapią przyczynową zatwierdzoną dla pacjentów z SMA.

magister farmacji

Nadeszła długo wyczekiwana chwila, która odmieni życie niemowlaków do 6. miesiąca życia, chorych na rdzeniowy zanik mięśni (SMA).

specjalista zarządzania ochroną zdrowia, kosmetolog

Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) jest rzadką chorobą genetyczną, która prowadzi do postępującego osłabienia i zaniku mięśni szkieletowych. Warunkowana mutacjami genetycznymi, SMA wpływa nie tylko na zdolność do wykonywania podstawowych czynności życiowych przez pacjentów, ale również stawia przed medycyną wyzwania związane z diagnozowaniem, leczeniem i opieką nad osobami dotkniętymi tą chorobą.

lekarz

Diagnoza ciężkiej wady genetycznej u dziecka to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu rodziców. Zespół Edwardsa budzi szczególny lęk, ponieważ wiąże się z bardzo poważnym rokowaniem i licznymi powikłaniami już na etapie życia płodowego.

położna

Zespół Treachera-Collinsa (dyzostoza żuchwowo-twarzowa) jest chorobą uwarunkowaną genetycznie o dość zróżnicowanym obrazie klinicznym obejmującym głównie deformacje w zakresie twarzoczaszki. Syndrom Treachera-Collinsa można zdiagnozować już prenatalnie podczas rutynowo przeprowadzanego badania ultrasonograficznego płodu w II trymestrze ciąży.

lekarz

Zespół Alporta to rzadka choroba genetyczna, której istotą jest zaburzenie produkcji kolagenu typu IV. Jest on odpowiedzialny za budowę różnych struktur, w tym m.

biotechnolog medyczny

Choroby rzadkie, mimo iż z definicji dotykają niewielkiej części populacji, łącznie dają jednak liczbę 350 milionów chorych ludzi na całym świecie. Większość z nich to rzadkie choroby genetyczne rozpoczynające się już w dzieciństwie, o przewlekłym i podstępnym przebiegu.

lekarz

Choroba Pompego to niezwykle rzadka choroba genetyczna metaboliczna. Jest ona dziedziczona w sposób autosomalny recesywny.

diagnosta laboratoryjny

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a (DMD) to postępująca, nieuleczalna choroba dotykająca głównie chłopców, zabierająca sprawność wszystkich mięśni – począwszy od tych odpowiedzialnych za lokomocję, kończąc na tych pozwalających oddychać. W leczeniu dystrofii mięśniowej Duchenne'a, oprócz leczenia kortykosteroidami, stosowano m.

lekarz

Zespół Noonan należy do genetycznie uwarunkowanych zespołów wad wrodzonych (w połowie przypadków mutacja jest dziedziczona autosomalnie dominująco). Jego obraz kliniczny tego schorzenia przypomina zespół Turnera, jednakże w przeciwieństwie do niego zespół Noonan występuje u przedstawicieli obu płci.

lekarz

Leukodystrofia metachromatyczna to choroba dziedziczna prowadząca do zaburzeń tworzenia i zwyrodnienia mieliny – powłoki tłuszczowej tworzącej osłonkę włókien nerwowych. Rzadkie choroby genetyczne człowieka, którymi są leukodystrofie, sprawiają duże trudności diagnostyczne, a ich leczenie opiera się głównie na zwalczaniu objawów.

lekarz

W odniesieniu do nowotworów złośliwych bardzo dużo mówi się o ich dziedzicznym charakterze. Do mutacji genetycznej dochodzi pod wpływem określonego czynnika, takiego jak np.

lekarz

Choroba Fahra to bardzo rzadka choroba genetyczna, której istotą jest pojawianie się zwapnień w różnych rejonach ośrodkowego układu nerwowego (przede wszystkim w obrębie jąder podstawy).

lekarz

Zespół kociego krzyku to bardzo rzadka choroba wrodzona, którą diagnozuję się u ok. 1 na 10 000 noworodków.

położna

Zespół Blooma (BLS) to rzadka choroba genetyczna. Charakterystyczny jest zespół objawów, wśród których dominuje zahamowanie wzrostu i tzw.


Galaktozemia to metaboliczna choroba genetyczna, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. W wyniku mutacji dochodzi do zaburzenia aktywności enzymów zaangażowanych w cykl przemian galaktozy do glukozy.

farmaceutka, dr biofizyki

Zespół Klinefeltera to występująca u mężczyzn choroba, u której podłoża leży abberacja chromosomowa w postaci zwiększenia liczby chromosomów X w komórkach męskich. Jej objawy, takie jak wydłużona, nieco kobieca sylwetka czy ginekomastia często zauważalne są dopiero w okresie pokwitania.

diagnosta laboratoryjny

Choroba Gauchera jest uwarunkowaną genetycznie dolegliwością należącą do grupy lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Objawia się gromadzeniem różnego rodzaju substancji w organach wewnętrznych – głównie w: śledzionie, wątrobie i kościach.

dr nauk medycznych

Wszystkie organizmy żywe wykorzystują DNA jako najbardziej podstawowy nośnik informacji. W zależności od sposobu odczytania tej informacji, dochodzi do ekspresji białek odpowiedzialnych za określone cechy lub zachowania.

dr nauk medycznych

Zespół Alporta jest wrodzoną, genetyczną chorobą nerek (nieprawidłowa budowa kolagenu typu IV), w której dodatkowo występują zaburzenia w obrębie narządu wzroku i słuchu. Dziedziczenie najczęściej związane jest z chromosomem X, ale może być także autosomalne dominujące i recesywne.

pediatra, lekarz medycyny rodzinnej

Klątwa Ondyny to inna nazwa choroby znanej jako: zespół wrodzonej ośrodkowej hipowentylacji. To ona sprawia, że pacjenci mają problemy z oddychaniem – głównie podczas snu mają miejsce zaburzenia oddychania.

lekarz

Zespół Retta należy do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Jest to choroba neurologiczna, w przebiegu której dochodzi do zaburzeń rozwoju, a za jej pojawienie się odpowiada uszkodzony gen MECP2 (zlokalizowany na chromosomie X).

lekarz

Zespół łamliwego chromosomu X to najczęstsza rodzinna przyczyna niepełnosprawności intelektualnej, jak również najczęstsza jednogenowa przyczyna autyzmu. Występuje z częstością 1 na 4000–6000 żywych noworodków męskich.

lekarz

Przykładem ciężkiej choroby o podłożu genetycznym jest adrenoleukodystrofia (ALD). Może ona prowadzić do śmierci, stanu wegetatywnego, poważnych zaburzeń neurologicznych, niedoczynności kory nadnerczy i niedorozwoju jąder.

lekarz

Choroba Battena (młodzieńcza ceroidolipofuscynoza neuronalna) to choroba genetyczna, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Przebieg kliniczny tej jednostki jest bardzo poważny: pacjenci mogą doświadczać zaburzeń widzenia (przechodzących nawet w ślepotę), mogą u nich rozwijać się również i napady padaczkowe i zaburzenia ruchowe.

lekarz

Zespół kociego oka (ang. cat eye syndrome, CES) to rzadka choroba genetyczna Jej przyczyną są zaburzenia chromosomalne uwarunkowane tzw.

lekarz

Zespół Downa to częsty zespół wad genetycznych, występujący u 1 osoby na około 700. Dotyka ludzi na całym świecie, bez względu na rasę, przebyte choroby czy zakażenia u rodziców.

lekarz

Zespół Downa to jeden z najbardziej znanych i najczęściej występujących zespołów wad wrodzonych (dotyka 1 na około 800 urodzonych dzieci). W skład zespołu Downa, oprócz charakterystycznych cech dysmorficznych, wchodzą liczne zaburzenia ze strony różnych układów.

lekarz