Efexor – działanie, dawkowanie, skutki uboczne

Czym jest Efexor i w jakich chorobach jest stosowany?

Lek Efexor zawiera wenlafaksynę, lek przeciwdepresyjny z grupy SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny). W zależności od postaci farmaceutycznej i obowiązującej charakterystyki produktu leczniczego wenlafaksyna może być stosowana w leczeniu ciężkich epizodów depresyjnych oraz w zapobieganiu ich nawrotom. Preparaty o przedłużonym uwalnianiu są również wskazane w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych, fobii społecznej oraz lęku napadowego, z agorafobią lub bez niej.

Jak działa Efexor?

Mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych z grupy SNRI polega przede wszystkim na hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny przez neurony. W niższych dawkach wpływ na układ serotoninergiczny jest mocniejszy, natomiast wraz ze zwiększaniem dawki większe znaczenie zyskuje również działanie noradrenergiczne. Wenlafaksyna jest metabolizowana m.in. do aktywnego metabolitu – O-desmetylowenlafaksyny (deswenlafaksyny).

Zmiany w przekaźnictwie neurochemicznym nie oznaczają natychmiastowej poprawy samopoczucia. Efekt przeciwdepresyjny rozwija się stopniowo, dlatego w pierwszych dniach leczenia pacjent może nie odczuwać poprawy, a niektóre działania niepożądane mogą pojawić się wcześniej niż efekt terapeutyczny.

Jak stosować Efexor? Dawkowanie i sposób przyjmowania

Dawkowanie zależy od postaci leku i wskazania. W przypadku wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu standardowa dawka początkowa w leczeniu ciężkiego epizodu depresyjnego wynosi zwykle 75 mg raz na dobę. W przypadku niewystarczającej odpowiedzi lekarz może stopniowo zwiększać dawkę. W charakterystyce niektórych preparatów dawka maksymalna w depresji wynosi 375 mg na dobę, natomiast w zaburzeniach lękowych maksymalnie 225 mg na dobę.

W leczeniu lęku napadowego leczenie wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu może rozpoczynać się od 37,5 mg na dobę przez pierwsze 7 dni, a następnie dawka jest zwiększana do 75 mg na dobę. Dalsze zwiększanie dawki zależy od odpowiedzi na leczenie i decyzji lekarza.

Preparat o przedłużonym uwalnianiu przyjmuje się zazwyczaj raz na dobę, o podobnej porze, z jedzeniem. Kapsułki należy połykać w całości i nie rozgryzać ani nie kruszyć, ponieważ może to zmienić sposób uwalniania substancji czynnej.

Dawki nie należy zwiększać samodzielnie. Przyjmowanie większej ilości leku niż zalecona może prowadzić do ciężkich działań niepożądanych, w tym zaburzeń świadomości, drgawek, zaburzeń rytmu serca czy zespołu serotoninowego.

Przeczytaj również:

Czy leki antydepresyjne zmieniają mózg?

Efexor XL a Efexor – czym się różnią?

Określenie XL oznacza preparat o przedłużonym uwalnianiu. Efexor w klasycznej postaci tabletek był preparatem o natychmiastowym uwalnianiu, natomiast Efexor XL jest przeznaczony do stopniowego uwalniania wenlafaksyny w organizmie. Europejska dokumentacja dotycząca Efexoru rozróżniała tabletki 25 mg, 37,5 mg, 50 mg i 75 mg oraz preparaty o przedłużonym uwalnianiu.

W praktyce oznacza to przede wszystkim różnicę w sposobie uwalniania leku i schemacie dawkowania, a nie inną substancję czynną. Efexor XL zawiera tę samą substancję czynną – wenlafaksynę – ale jest zaprojektowany do dłuższego, bardziej równomiernego uwalniania. Nie należy samodzielnie zamieniać jednej postaci na drugą, ponieważ może być konieczne odpowiednie przeliczenie dawki i zmiana schematu przyjmowania.

W Polsce nazewnictwo produktów zawierających wenlafaksynę może różnić się od nazw stosowanych w innych krajach. EMA wskazuje na przykład, że w Polsce preparaty o przedłużonym uwalnianiu są zarejestrowane jako Efectin ER, podczas gdy w Wielkiej Brytanii stosowana jest nazwa Efexor XL.

Najczęstsze skutki uboczne Efexoru

Do często występujących działań niepożądanych wenlafaksyny należą m.in.:

• nudności, zaparcia, zmniejszenie apetytu, suchość w jamie ustnej,

• zawroty głowy,

• nadmierna potliwość,

• senność lub bezsenność, zmęczenie,

• niekontrolowane ruchy mięśni, nerwowość, uczucie nadmiernego pobudzenia,

• zaburzenia funkcji seksualnych.

Część objawów zmniejsza się w pierwszych tygodniach terapii, gdy organizm przyzwyczaja się do leku.

Wenlafaksyna może również powodować wzrost ciśnienia tętniczego, zwłaszcza przy większych dawkach. Dlatego pacjenci z nadciśnieniem tętniczym powinni pozostawać pod odpowiednią kontrolą lekarską.

Szczególnej uwagi wymagają objawy takie jak wysoka gorączka, silne pobudzenie, zachowania agresywne, splątanie, nasilone drżenia lub sztywność mięśni, przyspieszone bicie serca i zaburzenia koordynacji. Mogą one wskazywać na zespół serotoninowy, szczególnie jeśli wenlafaksyna jest stosowana jednocześnie z innymi lekami zwiększającymi aktywność serotoniny. Jest to stan wymagający pilnej pomocy medycznej.

Przeczytaj również:

ADHD a depresja – jak je odróżnić u młodzieży i dorosłych?

Kiedy nie stosować Efexoru?

Wenlafaksyny nie należy stosować u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki danego preparatu.

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem jest jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO, ponieważ połączenie leków o działaniu serotoninergicznym może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zespołu serotoninowego.

Wenlafaksyna nie znalazła zastosowania w leczeniu zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia, z tego względu nie stosuje się jej w tej grupie pacjentów.

Lekarz powinien wiedzieć o wszystkich chorobach i przyjmowanych lekach, zwłaszcza jeśli pacjent ma:

• nadciśnienie lub choroby układu krążenia,

• padaczkę lub skłonność do drgawek,

• jaskrę,

• chorobę afektywną dwubiegunową,

• zaburzenia krzepnięcia,

• choroby wątroby lub ciężkie zaburzenia czynności nerek,

• skłonność do obniżenia stężenia sodu we krwi.

Wenlafaksyna, podobnie jak inne leki przeciwdepresyjne, wymaga również obserwacji stanu psychicznego na początku terapii i po zmianach dawki, szczególnie u osób z nasilonymi objawami depresji lub myślami samobójczymi.

Czy Efexor można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

Stosowanie wenlafaksyny w ciąży wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka. Dostępne dane nie wskazują na wyraźny wzrost ryzyka poważnych wad wrodzonych, jednak lek może wiązać się z niektórymi powikłaniami okołoporodowymi.

Wenlafaksyna przenika do mleka kobiecego. Działania niepożądane u karmionych niemowląt są rzadkie, jednak szczególnie noworodki i wcześniaki należy obserwować pod kątem nadmiernej senności oraz prawidłowego przyrostu masy ciała. Decyzję o stosowaniu leku w ciąży lub podczas karmienia piersią powinien podjąć lekarz, uwzględniając stan matki i dziecka.

Przeczytaj również:

Kalifornijskie paliwo rakietowe – jak działa połączenie wenlafaksyny i mirtazapiny?

Efexor a alkohol oraz interakcje z innymi lekami

Łączenie wenlafaksyny z alkoholem nie jest zalecane. Alkohol może nasilać m.in. senność, zawroty głowy i zaburzenia koncentracji, a także pogarszać objawy depresji lub lęku.

Szczególnie ważne są interakcje z lekami zwiększającymi aktywność serotoninergiczną. Należą do nich m.in. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO oraz niektóre leki stosowane w leczeniu bólu czy migreny. Łączenie takich preparatów może zwiększać ryzyko zespołu serotoninowego.

Wenlafaksyna jest metabolizowana przede wszystkim z udziałem CYP2D6. Jednoczesne stosowanie leków wpływających na ten enzym może zmieniać stężenie wenlafaksyny lub jej metabolitu. Dlatego przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien otrzymać pełną listę stosowanych leków, również dostępnych bez recepty i suplementów.

Jak bezpiecznie odstawić Efexor?

Nie należy przerywać leczenia wenlafaksyną gwałtownie. Lek charakteryzuje się stosunkowo krótkim okresem półtrwania, a objawy odstawienne mogą pojawić się nawet po pominięciu pojedynczej dawki u części pacjentów. Opisywane objawy obejmują m.in. zawroty głowy, nudności, ból głowy, zmęczenie, zaburzenia snu, niepokój, rozdrażnienie oraz charakterystyczne zaburzenia czucia.

Należy stopniowo zmniejszać dawkę, a tempo redukcji powinno być dostosowane do dawki wyjściowej, czasu leczenia, postaci preparatu i reakcji pacjenta. U części osób konieczne jest wolniejsze zmniejszanie dawki.

Przeczytaj również:

Ketamina czy esketamina – która terapia jest skuteczniejsza w walce z depresją lekooporną?

Efexor a przyrost masy ciała

Wenlafaksyna nie należy do leków przeciwdepresyjnych powodujących największy przyrost masy ciała, ale nie jest też całkowicie neutralna metabolicznie. Najbardziej prawdopodobny przebieg wygląda następująco:

• na początku leczenia masa ciała może pozostać stabilna albo nieznacznie się zmniejszyć;

• po kilku miesiącach u części pacjentów pojawia się niewielki przyrost;

• większe zwiększenie masy ciała jest możliwe, lecz występuje rzadziej niż podczas stosowania mirtazapiny i części trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych.

Największe współczesne badania wskazują, że przeciętne różnice między wenlafaksyną a większością SSRI są niewielkie. Reakcje indywidualne bywają jednak znacznie większe niż średnia populacyjna.

Jak interpretować wynik „0,17 kg więcej”?

W badaniu Petimar i wsp. wartość 0,17 kg nie oznacza, że pacjent leczony wenlafaksyną przytyje dokładnie 170 g. Była to różnica względem sertraliny, a nie całkowita zmiana masy ciała. Jeżeli przykładowo w danej populacji pacjenci przyjmujący sertralinę przytyli średnio 0,5 kg, wynik oznaczałby około 0,67 kg w grupie wenlafaksyny. Nie pozwala natomiast przewidzieć reakcji konkretnego pacjenta. Jedna osoba może schudnąć, druga pozostać przy tej samej masie, a kolejna przytyć kilka kilogramów.

Co istotne, w tym badaniu wenlafaksyna nie powodowała istotnie większego ryzyka przyrostu o co najmniej 5% masy wyjściowej. Wyraźniejszy sygnał takiego ryzyka dotyczył escitalopramu, paroksetyny i duloksetyny. Bupropion wypadał najkorzystniej.

Dlaczego na początku można schudnąć?

W pierwszych tygodniach wenlafaksyna może wywoływać:

• nudności,

• zmniejszenie apetytu,

• uczucie pełności,

• suchość w ustach,

• pobudzenie lub niepokój,

• przejściowe dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Dlatego część pacjentów początkowo je mniej i traci na wadze. Wraz z adaptacją organizmu działania te często słabną.

Jednocześnie poprawa depresji może przywrócić apetyt. U osoby, która przed leczeniem schudła wskutek depresji, późniejszy wzrost masy może oznaczać przede wszystkim powrót do masy sprzed choroby, a nie bezpośrednie metaboliczne działanie leku.

Przeczytaj również:

Dziedziczenie traumy – na czym polega, badania, jak się od tego uwolnić

Skąd może wynikać późniejszy przyrost?

Prawdopodobnie współdziała kilka mechanizmów:

• odzyskanie apetytu wraz z poprawą nastroju;

• mniejsza aktywność związana ze zmęczeniem lub sennością;

• zmiany preferencji żywieniowych i łaknienia;

• pośrednie oddziaływanie serotoninergiczne na regulację apetytu;

• naturalny przyrost masy ciała zachodzący niezależnie od leczenia;

• inne leki, choroby tarczycy, menopauza, zaburzenia snu lub zmiana aktywności.

W przeciwieństwie do mirtazapiny wenlafaksyna nie wykazuje silnego działania przeciwhistaminowego H1, które sprzyja wzrostowi apetytu. To może częściowo wyjaśniać jej korzystniejszy profil wagowy.

Porównanie z innymi antydepresantami

Orientacyjnie, na podstawie wyników populacyjnych:

Nie jest to jednak ranking skuteczności ani wskazanie do samodzielnej zamiany leku.

Czy efekt zależy od dawki?

Nie ma wystarczająco mocnych danych, aby wyliczyć ryzyko przyrostu masy osobno dla 75 mg, 150 mg czy 225 mg. Wyższa dawka może zwiększać niektóre działania niepożądane, ale zależność między dawką wenlafaksyny a masą ciała nie jest tak jednoznaczna jak np. zależność między dawką a ciśnieniem tętniczym.

Na wagę zwykle silniej wpływają czas leczenia, zmiana apetytu, masa wyjściowa, nasilenie depresji, aktywność i jednocześnie stosowane leki.

Czy Efexor powoduje senność?

Senność jest możliwym działaniem niepożądanym wenlafaksyny, ale lek może również powodować bezsenność lub pobudzenie. W badaniach klinicznych obserwowano zarówno senność, jak i bezsenność, a także zawroty głowy i zmęczenie.

Jeżeli senność jest nasilona, szczególnie na początku terapii lub po zwiększeniu dawki, należy zachować ostrożność podczas prowadzenia samochodu i obsługi maszyn.

Czy Efexor obniża libido?

Badania dość spójnie wskazują, że wenlafaksyna może pogarszać funkcje seksualne. Najczęściej powoduje:

• opóźnienie lub brak orgazmu,

• opóźnienie wytrysku albo niemożność wytrysku,

• spadek libido,

• słabsze pobudzenie seksualne,

• zaburzenia erekcji lub nawilżenia pochwy,

• zmniejszenie intensywności doznań i satysfakcji seksualnej.

Ryzyko jest wyraźnie większe niż w przypadku bupropionu, mirtazapiny czy agomelatyny i najprawdopodobniej zbliżone do ryzyka charakterystycznego dla leków z grupy SSRI. Nie oznacza to jednak, że problemy wystąpią u każdej leczonej osoby.

Przeczytaj również:

Kryzys wieku średniego u mężczyzn i kobiet – przyczyny, objawy, jak sobie z nim radzić?

Co pokazują poszczególne badania?

Dlaczego wyniki wahają się od około 15 proc. do ponad 60 proc.?

Te wartości nie są bezpośrednio porównywalne.

Wysokie wyniki, rzędu 50–70%, pochodzą zazwyczaj z badań, w których każdego pacjenta aktywnie pytano o libido, erekcję, nawilżenie, orgazm i wytrysk za pomocą odpowiedniego kwestionariusza. Niższe wartości często oznaczają natomiast:

• spontanicznie zgłoszone działania niepożądane,

• pogorszenie względem stanu początkowego, a nie obecność jakiegokolwiek problemu,

• tylko zaburzenia zapisane w dokumentacji medycznej,

• analizę wyłącznie osób aktywnych seksualnie albo pacjentów, którzy osiągnęli remisję.

W badaniu Montejo tylko około 20% pacjentów spontanicznie zgłosiło problem. Większość przypadków wykryto dopiero po zadaniu szczegółowych pytań. Dlatego dane z charakterystyk produktów leczniczych i rutynowych rejestrów mogą znacznie zaniżać rzeczywistą częstość.

Czy zaburzenia z czasem ustępują?

Możliwe są różne scenariusze:

1. Funkcje seksualne poprawiają się wraz z ustępowaniem depresji.

2. Działania niepożądane słabną po kilku tygodniach adaptacji.

3. Problemy utrzymują się przez cały okres leczenia.

4. U części osób poprawa następuje po zmniejszeniu dawki lub zmianie leku.

5. Opisywane są także utrzymujące się zaburzenia po odstawieniu leków serotoninergicznych, ale ich rzeczywista częstość po wenlafaksynie nie jest dobrze określona.

Najnowszy przegląd 65 badań potwierdza, że utrwalone dysfunkcje są możliwe, ale podkreśla brak danych pozwalających wiarygodnie ocenić ich częstość i indywidualne ryzyko.

współpraca: redakcja Wylecz.to