Co to jest California Rocket Fuel?
California Rocket Fuel, czasem tłumaczone jako „kalifornijskie paliwo rakietowe”, nie jest nazwą leku ani oficjalnym terminem medycznym.
To nieformalne określenie jednoczesnego stosowania:
wenlafaksyny – leku przeciwdepresyjnego z grupy SNRI,
mirtazapiny – leku przeciwdepresyjnego działającego w inny sposób, zwykle zaliczanego do grupy NaSSA.
Określenie zostało spopularyzowane w piśmiennictwie psychofarmakologicznym i miało podkreślać potencjalnie silne działanie dwóch leków wpływających na układ serotoninowy i noradrenergiczny. Nie oznacza to jednak, że jest to osobna, zarejestrowana metoda leczenia.
Dlaczego łączy się wenlafaksynę z mirtazapiną?
Oba leki przeciwdepresyjne działają inaczej.
Wenlafaksyna zwiększa dostępność serotoniny i noradrenaliny w mózgu poprzez ograniczenie ich wychwytu zwrotnego.
Mirtazapina działa na określone receptory odpowiedzialne za przekaźnictwo serotoniny i noradrenaliny. Blokuje również receptory histaminowe H1, co pomaga wyjaśnić jej działanie uspokajające oraz możliwość zwiększenia apetytu.
Te różne mechanizmy doprowadziły do hipotezy, że połączenie leków może działać silniej niż każdy z nich osobno.
Trzeba jednak odróżnić teoretycznie dobre uzasadnienie farmakologiczne od udowodnionej przewagi klinicznej. Badania nie pokazują jednoznacznie, że wenlafaksyna z mirtazapiną jest lepsza od prostszych sposobów leczenia u większości osób z depresją.
Przeczytaj również:
Spravato – lek na depresję lekooporną. Etapy leczenia, wskazania, przeciwwskazania
Kiedy stosuje się wenlafaksynę z mirtazapiną?
Połączenie może być rozważane przede wszystkim u osób, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło wystarczającej poprawy.
Dotyczy to m.in.:
częściowej odpowiedzi na wcześniej stosowany lek,
bardziej złożonych przypadków wymagających kolejnego etapu farmakoterapii.
Mirtazapina może być dodatkowo brana pod uwagę u pacjentów z nasilonymi problemami ze snem lub utratą apetytu. Wynika to jednak przede wszystkim z jej profilu działania, a nie z dowodu, że sama kombinacja jest w takich przypadkach skuteczniejsza w leczeniu depresji jako całości.
Czy California Rocket Fuel naprawdę działa?
Nie ma jednej prostej odpowiedzi.
Wczesne, małe badania dawały obiecujące wyniki. W jednym z nich połączenie mirtazapiny z wenlafaksyną wiązało się z wysokim odsetkiem remisji. Badania te obejmowały jednak stosunkowo małe grupy pacjentów, dlatego ich wyniki trzeba interpretować ostrożnie.
Późniejsze, większe badania były znacznie mniej przekonujące.
Co pokazało badanie CO-MED?
W badaniu CO-MED wzięło udział 665 pacjentów z depresją. Po 12 tygodniach remisję uzyskano u:
37,7% osób otrzymujących wenlafaksynę i mirtazapinę,
38,8% osób otrzymujących escitalopram i placebo.
Nie wykazano więc przewagi połączenia dwóch leków. Jednocześnie w grupie przyjmującej wenlafaksynę i mirtazapinę odnotowano większe obciążenie działaniami niepożądanymi.
Co pokazało badanie MIR?
Badanie MIR dotyczyło osób z depresją oporną, którym do stosowanego już leku z grupy SSRI lub SNRI dodawano mirtazapinę.
Nie stwierdzono klinicznie istotnej korzyści z takiego postępowania w porównaniu z placebo. Działania niepożądane występowały natomiast częściej i częściej prowadziły do przerwania leczenia.
Przeczytaj również:
EMDR – na czym polega ta terapia? Kiedy jest skuteczna?
A co mówią metaanalizy?
Metaanaliza obejmująca 39 randomizowanych badań i 6751 pacjentów wykazała, że niektóre połączenia dwóch leków przeciwdepresyjnych mogą być skuteczniejsze od monoterapii.
Korzystnie wypadała m.in. grupa połączeń leków hamujących wychwyt neuroprzekaźników z lekami blokującymi presynaptyczne receptory α2, do której farmakologicznie można zaliczyć mirtazapinę.
Nie jest to jednak dowód, że konkretnie wenlafaksyna z mirtazapiną powinna być rutynowo stosowana u większości pacjentów. Autorzy zwracali również uwagę na różnice między analizowanymi badaniami.
Czy California Rocket Fuel jest leczeniem depresji opornej?
Połączenie może być jedną z opcji rozważanych w depresji opornej, ale nie jest automatycznym kolejnym krokiem ani uniwersalnym standardem.
Wytyczne podchodzą do łączenia dwóch leków przeciwdepresyjnych ostrożnie. Zwracają uwagę, że wraz z liczbą stosowanych leków może zwiększać się ryzyko interakcji i działań niepożądanych.
W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może brać pod uwagę również inne strategie, np. zmianę leku, psychoterapię lub inną formę leczenia wspomagającego.
Jakie są działania niepożądane wenlafaksyny i mirtazapiny?
Ponieważ pacjent przyjmuje dwa leki, trzeba brać pod uwagę działania niepożądane obu preparatów.
Wenlafaksyna może powodować m.in.:
wzrost ciśnienia tętniczego,
przyspieszenie tętna,
objawy związane z nadmierną aktywnością serotoniny,
zwiększone ryzyko krwawień w połączeniu z niektórymi lekami,
objawy odstawienne po zbyt szybkim przerwaniu leczenia.
Mirtazapina może powodować m.in.:
senność,
zwiększenie apetytu,
przyrost masy ciała,
zawroty głowy.
Rzadziej opisywane są również poważniejsze działania niepożądane, dlatego wszelkie nietypowe lub nasilone objawy należy omówić z lekarzem.
Przeczytaj również:
Zespół dysfunkcji seksualnych po lekach antydepresyjnych – czy da się go wyleczyć?
Czy przy połączeniu wenlafaksyny i mirtazapiny można przytyć?
Tak. Mirtazapina może zwiększać apetyt i sprzyjać przyrostowi masy ciała.
W danych przytoczonych w raporcie zwiększony apetyt zgłaszało 17% pacjentów leczonych mirtazapiną, a przyrost masy ciała 12%. Senność zgłaszało 54% leczonych.
U części osób, np. z brakiem apetytu lub znacznymi problemami ze snem, niektóre z tych efektów mogą być klinicznie pomocne. U innych stają się powodem zmiany leczenia.
Czy wenlafaksyna i mirtazapina mogą wywołać zespół serotoninowy?
Takie ryzyko istnieje. Zespół serotoninowy to rzadkie, ale potencjalnie poważne powikłanie związane z nadmierną aktywnością serotoniny.
Ryzyko rośnie zwłaszcza wtedy, gdy jednocześnie stosowane są inne substancje wpływające na serotoninę. W raporcie wymieniono m.in.: tramadol, fentanyl, lit, buspiron, tryptany, amfetaminy i ziele dziurawca. Szczególnie ważne są również interakcje z inhibitorami MAO.
Dlatego lekarz powinien wiedzieć o wszystkich lekach, suplementach i preparatach ziołowych, które przyjmuje pacjent.
Czy podczas leczenia trzeba kontrolować ciśnienie i masę ciała?
Takie monitorowanie może być istotne.
Wenlafaksyna może zwiększać ciśnienie tętnicze, natomiast mirtazapina może sprzyjać wzrostowi apetytu i masy ciała. Przy planowaniu terapii bierze się także pod uwagę tętno, senność oraz pracę nerek i wątroby.
Zakres kontroli powinien być dostosowany indywidualnie przez lekarza.
Czy można nagle odstawić wenlafaksynę i mirtazapinę?
Nie powinno się samodzielnie i gwałtownie przerywać leczenia.
Szczególnie wenlafaksyna należy do leków związanych z wysokim ryzykiem objawów odstawiennych. Z tego powodu dawkę zazwyczaj zmniejsza się stopniowo.
Również w przypadku mirtazapiny zalecane jest stopniowe odstawianie zamiast nagłego zakończenia terapii.
Tempo zmniejszania dawki powinno być ustalone z lekarzem i zależy m.in. od stosowanej dawki, długości terapii i reakcji pacjenta.
Przeczytaj również:
Czy leki antydepresyjne zmieniają mózg?
Czy można pić alkohol przy mirtazapinie i wenlafaksynie?
Alkohol może nasilać upośledzenie funkcji poznawczych i motorycznych związane z mirtazapiną. Opisywano także ciężkie przypadki przedawkowania wenlafaksyny, szczególnie w zatruciach mieszanych obejmujących alkohol i inne leki.
Dlatego kwestię spożywania alkoholu podczas terapii należy omówić z lekarzem prowadzącym.
Czy California Rocket Fuel można stosować bez konsultacji z psychiatrą?
Nie jest to połączenie, które powinno być rozpoczynane samodzielnie.
Przed zastosowaniem terapii skojarzonej należy m.in.:
potwierdzić rozpoznanie,
przeanalizować wcześniejsze leczenie,
ocenić możliwość choroby afektywnej dwubiegunowej,
sprawdzić interakcje z innymi lekami,
ocenić ryzyko działań niepożądanych.
Wytyczne NICE wskazują, że przy rozważaniu kombinacji leków przeciwdepresyjnych warto rozważyć konsultację specjalistyczną.
