EMDR – czym jest?
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) to w najkrótszym ujęciu terapia polegająca na odwrażliwianiu za pomocą ruchu gałek ocznych. Metoda oparta jest na obserwacji i wynikach badań klinicznych. Została odkryta w 1987 roku, gdy dr Francine Shapiro, psycholożka kliniczna, podczas spaceru w parku zauważyła korzystny wpływ przypadkowych ruchów oczu na intensywność nieprzyjemnych myśli. Pierwsze wyniki badań Shapiro ogłosiła w 1989 roku w Journal of Traumatic Stress. Swoją metodę wykorzystała do badań nad leczeniem zespołu stresu pourazowego i terapii zaburzeń lękowych doświadczanych przez jednostkę, która uprzednio przeżyła traumę (zespół PTSD).
Obecnie terapię EMDR stosuje się również w przypadku leczenia innych zaburzeń psychicznych (pograniczne zaburzenie osobowości czy zaburzenie dysocjacyjne).
Dla kogo jest terapia EMDR?
EMDR stosuje się m.in. w:
• PTSD (główne wskazanie),
• cPTSD,
• zaburzeniach lękowych i fobiach,
• depresji związanej z traumą,
• żałobie,
• uzależnieniach (badania trwają),
• OCD,
• bólu psychosomatycznym,
• zaburzeniach dysocjacyjnych.
Stosowana jest u dorosłych, dzieci i młodzieży.
Przeczytaj również:
Neuropsychiatria – czym się zajmuje?
Jak wygląda terapia EMDR?
Sesja terapeutyczna EMDR wykorzystuje technikę szybkiego wodzenia wzrokiem za palcem terapeuty. Może być również przeprowadzona przy pomocy innego rodzaju bodźców: naprzemiennie następujących dźwięków lub dotykania ramion (raz jednego, raz drugiego) przez terapeutę lub odpowiedni sprzęt.
Sesja EMDR trwa zazwyczaj 60–90 minut. Długość terapii EMDR obejmuje od kilku do kilkunastu sesji, w zależności od złożoności problemu. W trakcie stymulacji pacjent przypomina sobie wydarzenie, które doprowadziło do traumy.
8 faz terapii EMDR
Protokół EMDR składa się z ośmiu ustrukturyzowanych faz:
• Faza 1: Wywiad i planowanie – terapeuta zapoznaje się z historią pacjenta, opracowuje plan terapeutyczny.
• Faza 2: Przygotowanie – budowanie relacji terapeutycznej, psychoedukacja, nauka technik stabilizacyjnych.
• Faza 3: Ocena – identyfikacja docelowego wspomnienia.
• Faza 4: Desensytyzacja – przetwarzanie wspomnienia ze stymulacją bilateralną.
• Faza 5: Instalacja – wzmacnianie pozytywnych przekonań.
• Faza 6: Skanowanie ciała – praca z reakcjami cielesnymi.
• Faza 7: Zamknięcie – zakończenie sesji i stabilizacja pacjenta.
• Faza 8: Ponowna ocena – sprawdzenie efektów terapii.
Celem terapii EMDR jest przetworzenie i odwrażliwienie traumatycznego doświadczenia oraz zastąpienie go bardziej adaptacyjnym sposobem postrzegania. Co ważne: pacjent nie musi szczegółowo opisywać traumy ani wykonywać prac domowych (różnica względem CBT).
Przeczytaj również:
Deprywacja sensoryczna – na czym polega? Kiedy i po co się ją stosuje?
EMDR – podstawy teoretyczne
Działanie EMDR próbuje się wyjaśnić między innymi przy pomocy modelu Adaptacyjnego Przetwarzania Informacji. Model zakłada, że trauma powstaje przez nieprzetworzone emocje, przekonania czy zachowania – czyli informacje.
Symptomy negatywne to efekt wspomnianego nieprzetworzenia, a terapia EMDR ma umożliwić przeprowadzenie tego procesu.
Wykorzystywanie w tym celu ruchów gałek ocznych nie jest przypadkowe – według specjalistów to w fazie snu REM (podczas której dochodzi do takich właśnie szybkich ruchów) następuje najskuteczniejsze przetwarzanie informacji emocjonalnych. Kontrolowane odwzorowanie tego procesu w gabinecie terapeutycznym ma pomóc skonsolidować wspomnienia i pozbawić je negatywnego, emocjonalnego charakteru.
EMDR a odruchy orientacyjne
Podobnie jak szybkie ruchy gałek ocznych, działa odruch orientacyjny (stąd wykorzystywanie w terapii EMDR naprzemiennych bodźców dotykowych czy dźwięków). Obustronna stymulacja ułatwia także komunikację międzypółkulową – co pozwala na redukcję powstałych w prawej półkuli emocjonalnych reakcji typu traumatycznego. Dzięki lepszej komunikacji informacja może zostać przetworzona przez lewą półkulę mózgu w taki sposób, aby pacjent potrafił zwerbalizować własne doświadczenie.
Niektórzy eksperci sądzą, że ruchy gałek ocznych mają charakter niepobudzający (a więc zdolny do całkowitego przetworzenia sytuacji traumatycznej), a hamujący. Dzięki temu, w kontrolowanej sytuacji znajdowania się w gabinecie terapeutycznym i pod opieką specjalisty, pacjent przestaje identyfikować sytuację jako lękową, a sam lęk – wygasa, znika bowiem poczucie zagrożenia.
Badania neuroobrazowania (MRI, EEG) przeprowadzone po terapii EMDR wykazują redukcję aktywności ciała migdałowatego (odpowiedzialnego za reakcje leku i stresu) oraz wzrost aktywności kory przedczołowej i hipokampa – obszarów odpowiedzialnych za regulacje emocji i pamięć. Sugeruje to, ze EMDR działa nie tylko na poziomie psychologicznym, lecz również fizjologicznym.
Przeczytaj również:
Neurony lustrzane – czym są, jak działają, funkcje
Przeciwwskazania i skutki uboczne terapii EMDR
Terapia EMDR jest uznawana za bezpieczna metodę, jednak istnieją sytuacje wymagające ostrożności lub wykluczające jej stosowanie:
- Epilepsja – bezwzględne przeciwwskazanie ze względu na ryzyko wywołania napadu przez szybkie ruchy wzroku.
- Skłonność do omdleń lub silna dysocjacja – konieczna konsultacja i modyfikacja techniki.
- Czynne psychozy lub stany maniakalne – wymagają stabilizacji przed rozpoczęciem EMDR.
- Zaburzenia dysocjacyjne – wymagają specjalnie przeszkolonego terapeuty.
- Ciąża – zalecana konsultacja z lekarzem prowadzącym ze względu na możliwość wyzwolenia silnych emocji.
- Aktywne uzależnienie od substancji psychoaktywnych – może utrudniać przetwarzanie.
Do typowych, przemijających skutków ubocznych po sesjach EMDR należą: zmęczenie, intensywne sny, przejściowe nasilenie emocji. Wszystkie ustępują samoistnie.
EMDR – kontrowersje i dyskusja
Mimo zgromadzonego sporego materiału klinicznego, wskazującego na efekty prowadzenia terapii EMDR (u niektórych pacjentów efekty pojawiają się już po pierwszej sesji terapeutycznej), wielu naukowców i psychoterapeutów pozostaje sceptycznych wobec jej stosowania – ze względu na słabo udowodnioną stronę teoretyczną tej metody.
Choć istnieją już wnioski potwierdzające działanie metody pochodzące z badań przeprowadzonych technikami neuroobrazowania, niektórzy specjaliści zauważają, że niezbędne jest ustalenie dokładnego związku przyczynowo-skutkowego i jednoznaczne określenie mechanizmu działania EMDR. Część badaczy wskazuje, że skuteczność EMDR wynika z klasycznych elementów wspólnych z terapią ekspozycji (CBT), a nie z charakterystycznych dla niej ruchów gałek ocznych. Metaanalizy z 2013 roku i późniejsze wykazują, że efektywność EMDR jest porównywalna z TF-CBT (terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie), a stymulacja bilateralna nie wnosi dodatkowych, niepowtarzalnych korzyści.
Wytyczne WHO z 2023 roku dla zaburzeń psychicznych, neurologicznych i związanych z używaniem substancji rekomendują EMDR z „umiarkowaną jakością dowodów” dla dorosłych i dzieci w leczeniu PTSD. To krok naprzód w stosunku do wcześniejszych, bardziej ostrożnych stanowisk.
EMDR jest intensywnie badaną formą psychoterapii, a najbliższe lata prawdopodobnie przyniosą nam odpowiedzi na te pytania. Bez względu na to, jaką metodę wybierzemy, warto jednak zwrócić szczególną uwagę na wybór odpowiedniego terapeuty – jedynie dobrze poprowadzona psychoterapia ma szansę realnie pomóc nam zmagać się z problemem.
współpraca: redakcja Wylecz.to
