Czym jest olej krokoszowy i z czego się go pozyskuje?
Olej krokoszowy (nazywany też olejem szafranowym) to tłuszcz roślinny pozyskiwany z nasion krokosza barwierskiego (łac. Carthamus tinctorius). Ciekawostką jest, że roślina ta pomagała ludziom już w starożytności, a sam olej z niej wytworzony ma bogatą historię zastosowań. Nazwa „krokosz barwierski” bezpośrednio nawiązuje do historycznego przeznaczenia tej rośliny. Płatki jej kwiatów zawierają cenny czerwony barwnik – kartaminę, która pozwala na uzyskanie wysoce pożądanego i drogiego odcienia, znanego jako „hiszpańska czerwień”.
Obecnie najistotniejszym surowcem są nasiona krokosza, z których wytłacza się wspomniany olej. Na polskim rynku produkt ten, szczególnie pozyskiwany technologią tłoczenia „na zimno”, zaliczany jest do grupy olejów nietypowych, cieszących się rosnącym zainteresowaniem. Choć na polskich stołach dominują oleje, takie jak rzepakowy czy lniany, po olej krokoszowy sięgają chętnie np. pasjonaci ekologicznej kuchni. Jego niewątpliwą zaletą jest nie tylko fakt, że stanowi źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, ale i ma bardzo delikatny smak, który nie dominuje w smaku potrawy.
Przeczytaj również:
Olej czy oliwa do sałatki? Jaki tłuszcz do surowych warzyw?
Jakie właściwości ma olej krokoszowy?
Właściwości prozdrowotne oleju krokoszowego wynikają przede wszystkim z obecności niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych i witaminy E.
Na tle innych olejów roślinnych wyróżnia się wysoką zawartością kwasu linolowego (omega-6), który należy do egzogennych kwasów tłuszczowych. Organizm ludzki nie jest w stanie sam go wytworzyć, dlatego musi otrzymywać ten kwas z zewnątrz (wraz z dietą, suplementami diety).
Ze względu na swój profil tłuszczowy olej krokoszowy to dobry zamiennik niezdrowych tłuszczów, których źródłem są m.in. wyskoprzetworzone produkty mięsne, dania fast-food czy słodycze. Nienasycone kwasy tłuszczowe obecne w oleju z krokosza barwierskiego mają korzystny wpływ na profil lipidowy. Dlatego regularne spożywanie tego produktu może pomóc w stabilizacji stosunku tzw. dobrego cholesterolu (HDL) do złego cholesterolu (LDL). Ma to szczególne zastosowanie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.
Na uwagę zasługuje również fakt, że olej tłoczony z nasion krokosza barwierskiego charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy E. Jest ona silnym przeciwutleniaczem, który chroni przed przedwczesnym starzeniem i innym szkodliwym działaniem wolnych rodników na komórki.
Ponadto witamina E zwiększa trwałość samego oleju krokoszowego, chroniąc go przed procesami oksydacyjnymi i jełczeniem podczas przechowywania.
Olej krokoszowy – wartości odżywcze i skład kwasów tłuszczowych
W 100 g produktu znajduje się 100 g tłuszczu i 900 kcal. Głównym składnikiem jest kwas linolowy, który należy do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6. Jest on również źródłem innych nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak: kwas alfa-linolenowy (omega-3) i kwas oleinowy (należący do jednonienasyconych kwasów tłuszczowych). Jednak występują one w mniejszych ilościach niż kwas linolowy.
Ważna dla zdrowia jest również wysoka zawartość witaminy E. W 100 g oleju znajduje się około 34 mg tego cennego składnika. Jednak rafinacja może doprowadzić do znacznych strat witaminy E, dlatego warto sięgać po olej z nasion krokosza barwierskiego tłoczony na zimno.
Przeczytaj również:
Olej kokosowy – właściwości, działanie, zastosowanie
Na co pomaga olej krokoszowy? Zastosowanie w diecie i kosmetyce
Olej krokoszowy znajduje szerokie zastosowanie zarówno w kuchni, jak i pielęgnacji skóry czy włosów. Zawarte w nim nienasycone kwasy tłuszczowe i witamina E wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.
Z kolei, jeśli chodzi o zastosowanie tego oleju w kosmetyce, warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy.
Łagodzenie objawów niedoboru niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych: Niedobory kwasu linolowego objawiają się zmianami skórnymi, takimi jak bardzo sucha, łuszcząca się skóra, wypryski alergiczne oraz zmniejszone wydzielanie gruczołów łojowych. Olej krokoszowy, składający się w blisko 80% z kwasu linolowego, pomaga uzupełnić te braki, likwidując suchość i poprawiając elastyczność skóry.
Regeneracja skóry i gojenie: Kwas linolowy odgrywa istotną rolę w procesach gojenia ran i pigmentacji. W związku z tym aplikacja oleju krokoszowego na skórę może wspomóc regenerację naskórka i łagodzenie stanów zapalnych.
Ochrona antyoksydacyjna: Wysokie stężenie witaminy E (silnego przeciwutleniacza) chroni komórki skóry przed wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym, co opóźnia proces starzenia – dlatego można spotkać się z określeniem, że olej krokoszowy „spłyca zmarszczki”.
Olej krokoszowy ma również korzystny wpływ na skórę głowy i włosy. Ze względu na właściwości nawilżające można wykorzystać go do domowego zabiegu pielęgnacyjnego – olejowania włosów.
Jak stosować olej krokoszowy? Czy można go używać do smażenia?
Aby w pełni zachować właściwości odżywcze i uniknąć powstawania szkodliwych związków pod wpływem wysokiej temperatury, olej krokoszowy należy stosować wyłącznie na zimno. Doskonale sprawdzi się jako:
dodatek do sałatek warzywnych, baza do domowego dressingu sałatkowego czy majonezu robionego w domu;
dodatek do gotowych, lekko przestudzonych dań (np. kasz, zup, duszonych warzyw), którymi polewa się potrawę bezpośrednio przed podaniem;
składnik domowych past na kanapki (np. z fasoli, warzyw, ciecierzycy) czy wiosennego twarożku.
Olej krokoszowy szybko ulega oksydacji pod wpływem tlenu i światła. Aby zapobiec utracie wartości, należy kupować go w ciemnych, szklanych butelkach i przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu.
Przeczytaj również:
Olej sezamowy – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania, gdzie kupić, czym zastąpić?
Przeciwwskazania i skutki uboczne stosowania oleju krokoszowego
Olej krokoszowy nie jest wyjątkiem wśród olejów roślinnych – choć jest zdrowszy niż tłuszcz zwierzęcy, pozostaje wysokokalorycznym produktem. W związku z tym nie należy jeść go bez umiaru. Może doprowadzić do do nadwyżki kalorycznej, a w dłuższej perspektywie do nadmiernej masy ciała. Najlepiej odmierzać go łyżeczkami czy aplikować ze specjalnego dozownika, zamiast dodawać „na oko”.
Szczególną ostrożność, jeśli chodzi o ilość oleju dodawanego do potraw, zaleca się osobom, które mają wskazania do diety lekkostrawnej z ograniczeniem tłuszczu np. ze względu na chorobę wątroby czy pęcherzyka żółciowego.
Warto wspomnieć jeszcze o reakcjach alergicznych. Chociaż olej ten nie należy do częstych alergenów, u osób wrażliwych może wywołać reakcje uczuleniowe. Każdy nietypowy objaw po spożyciu lub aplikacji na skórę wymaga ostrożności i zaprzestania stosowania.
Olej krokoszowy bywa wypierany przez inne bardziej popularne oleje np. rzepakowy czy oliwę z oliwek. Co nie oznacza, że jest od nich mniej wartościowy. Warto włączyć go do urozmaiconej diety, jeśli szukasz oleju o bardzo delikatnym smaku i wysokiej zawartości witaminy E oraz kwasu linolowego.
