Lubczyk – działanie, właściwości, zastosowanie, uprawa

Jak wygląda lubczyk?

Lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale), znany również pod nazwą lubieszczyk, lubiśnik oraz mleczeń, pochodzi z terenów Persji, uprawiany w różnych częściach świata, również w Polsce.

Roślina należy do rodziny roślin selerowatych, dlatego też wygląd lubczyku zbliżony jest do naci selera. Łodyga osiąga do 1,5 m wysokości, jest słabo rozgałęziona, wyrastają z niej duże pierzaste i wydłużone liście w kolorze ciemnej zieleni. Rozwijające się na szczycie łodygi kwiaty lubczyku są bladożółte, skupione w niewielkie baldachy. Korzeń lubczyku osiąga długość do 25 cm.

Powszechnie wykorzystywany w sztuce kulinarnej, znany także jako roślina lecznicza oraz afrodyzjak. Smak i zapach lubczyku można rozpoznać w popularnej przyprawie typu maggi.

Przeczytaj również:

Fitolizyna – na co pomaga, działanie, dawkowanie 

Lubczyk – właściwości – jak działa?

Najbardziej wartościowe składniki lubczyku kryją się w korzeniu rośliny. Znaleźć tam można m.in. fitosterole, kwasy organiczne, kwasy polifenolowe, ftalidy, kumarynę.

Lubczyk właściwości lecznicze zawdzięcza głównie olejkom eterycznym.

Lubczyk zawiera kumarynę, która działa przeciwnowotworowo i antyoksydacyjnie, chroni komórki przed nowotworzeniem oraz szkodliwym działaniem wolnych rodników. Kumaryna ma właściwości uspokajające, rozkurczające, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe.

Lubczyk rozkurcza też mięśnie gładkie dróg żółciowych, dlatego ułatwia przepływ żółci do dwunastnicy. Z uwagi na spazmolityczne (rozkurczające) właściwości lubczyku, działa on dobroczynnie na układ pokarmowy, poprawia procesy trawienne i perystaltykę jelit. Ponadto usprawnia procesy fermentacji pokarmów w jelitach poprzez działanie bakteriobójcze w przewodzie pokarmowym.

Oczyszczające działanie lubczyku sprzyja zachowaniu zdrowej wątroby i nerek, roślina wzmaga wydalanie mocznika. Dodatkowo lubczyk ma właściwości moczopędne, pobudza oddawanie moczu, przez co zmniejsza ryzyko powstawania kamieni nerkowych.

Lubczyk – działanie – na co pomaga?

Jakie są zdrowotne zalety spożywania lubczyku? Lubczyk wykazuje działanie terapeutyczne i jest wykorzystywany w leczeniu niektórych schorzeń oraz jako środek wspomagający terapię.

• Lubczyk jest dobry na przeziębienie, zawiera duże ilości witaminy C, która wzmacnia odporność organizmu.
• Zioło pomaga na bóle menstruacyjne, ponieważ działa rozkurczająco na mięśnie gładkie brzucha.
• Pobudza czynność żołądka, poprawia trawienie i procesy fermentacji. Polecany przy bólach brzucha, wzdęciach, problemach żołądkowych, braku apetytu, a także przy łagodnych zaburzeniach czynności wątroby i niewystarczającej produkcji żółci.
• Działa moczopędnie (jest zaliczany do roślinnych leków akweretycznych). Może być stosowany w łagodnych zaburzeniach pracy nerek i zapaleniu pęcherza moczowego.
• Wykazano pozytywne działanie eukaliptolu (środek łagodzący) z lubczyku na funkcjonowanie płuc. Działa wykrztuśnie, zmniejsza podrażnienie płuc i rozluźnia flegmę w dolnych drogach oddechowych.
• Zastosowanie lubczyku ogrodowego w kąpieli w celu zmniejszenia stanów zapalnych skóry.

Przeczytaj również:

Gałka muszkatołowa – afrodyzjak i antydepresant. Właściwości i sposób użycia

Jak przygotować napar z korzenia lubczyku?

Napar z lubczyku przygotowuje się z suszonego, rozdrobnionego korzenia rośliny. Zgodnie z monografią Europejskiej Agencji Leków (EMA) jednorazowa porcja dla osoby dorosłej wynosi 2–3 g surowca na 150 ml wrzącej wody. Tak przygotowany napar można stosować dwa razy dziennie.

Preparaty z korzenia lubczyku zaliczane są do tradycyjnych leków roślinnych wykorzystywanych pomocniczo w łagodnych dolegliwościach układu moczowego. Ich zastosowanie opiera się na długiej tradycji stosowania, a nie na wystarczających dowodach z badań klinicznych. Napar nie zastępuje leczenia zakażeń bakteryjnych. Nie powinien być stosowany dłużej niż 2–4 tygodnie. W przypadku gorączki, bólu przy oddawaniu moczu lub obecności krwi w moczu należy skonsultować się z lekarzem.

Lubczyk – zastosowanie lecznicze, w kuchni, kosmetyce

Lubczyk jako przyprawa jest powszechnie znany i wykorzystywany do celów kulinarnych ze względu na swój intensywny smak i aromat. Najczęściej wykorzystuje się liście lubczyku w formie świeżej lub suszonej jako dodatek do zup (szczególnie rosołu), sosów, masła ziołowego, potraw mięsnych i rybnych. Można kupić lubczyk w doniczce i hodować go na parapecie w domu, a także świeże liście oraz suszony korzeń rozdrobniony lub sproszkowany. W sprzedaży dostępne są również produkty z dodatkiem lubczyku: można go znaleźć w olejach, gotowych zupach, sosach, kostkach rosołowych, maggi, pasztetach, pastach warzywnych, parówkach, tofu, musztardzie i herbacie.

Do celów leczniczych wykorzystywane są kłącza lubczyku wraz z korzeniami. Wyciąg z korzenia lubczyku zastosowanie znalazł jako składnik suplementów diety. Ich formuła często zawiera lubczyk i żeń-szeń – takie połączenie ma działać na poprawę samopoczucia, zwiększenie sprawności i dodanie energii w ciągu dnia.

Ekstrakt z lubczyku stosowany jest do produkcji alkoholi ziołowych mających wspomagać odporność organizmu. Jest kilka przepisów na domową nalewkę z lubczyku. Najprostszy polega na połączeniu liści zioła z wódką i miodem, natomiast bardziej zaawansowany uwzględnia lubczyk, spirytus, wino, pieprz oraz skórkę z cytryny.

W kosmetyce popularnością cieszy się stosowanie lubczyku na włosy. Jest on dodawany do balsamów do włosów, szamponów regenerujących i wzmacniających cebulki, a także do olejków do ciała. Olejek lubczykowy stosowany jest także jako składnik kompozycji perfum.

Przeczytaj również:

Hiszpańska mucha – co to? Skład, działanie, dawkowanie, skutki uboczne. Czy hiszpańska mucha jest bezpieczna?

Czy lubczyk i maggi to to samo?

Lubczyk bywa nazywany naturalnym maggi, jednak świeże zioło i gotowa przyprawa w płynie różnią się składem. W popularnej przyprawie maggi oprócz wyciągu z lubczyku znajdują się m.in. sól, ocet, ekstrakt drożdży i substancje wzmacniające smak, w tym glutaminian monosodowy.

Dodanie świeżego lub suszonego lubczyku do potrawy pozwala uzyskać charakterystyczny, rosołowy aromat bez dodatkowej porcji soli obecnej w gotowej przyprawie. Jest to szczególnie przydatne w diecie osób ograniczających spożycie sodu. Warto jednak pamiętać, że sam lubczyk nie odwzorowuje w pełni smaku wieloskładnikowej przyprawy w płynie.

Ile lubczyku dodać do rosołu i kiedy?

Do około 2–3 litrów rosołu na początek wystarczy jedna niewielka gałązka świeżego lubczyku, zawierająca kilka liści. W przypadku suszonej przyprawy można rozpocząć od połowy płaskiej łyżeczki. Ostateczna ilość zależy od intensywności aromatu zioła i indywidualnych preferencji smakowych.

Świeży lubczyk najlepiej dodać do rosołu na 10–15 minut przed zakończeniem gotowania. Dzięki temu wywar przejmie jego zapach, a część lotnych substancji aromatycznych nie zostanie utracona podczas długiego ogrzewania. Nadmiar lubczyku może zdominować smak mięsa i warzyw, dlatego najlepiej dodawać przyprawę stopniowo.

Czy nasiona i łodygi lubczyku są jadalne?

W kuchni można wykorzystywać nie tylko liście i korzeń, ale również nasiona oraz młode łodygi lubczyku. Nasiona zbiera się po przekwitnięciu rośliny, gdy baldachy zaczynają wysychać. Po dosuszeniu można dodawać je do domowego pieczywa i mieszanek przyprawowych, podobnie jak nasiona kopru włoskiego.

Młode łodygi lubczyku można spożywać po ugotowaniu, podobnie jak łodygi selera naciowego. Mają jednak bardziej intensywny smak. Starsze pędy stają się włókniste, dlatego do celów kulinarnych najlepiej wybierać młode części rośliny.

Jak mrozić i suszyć lubczyk?

Mrożenie lubczyku pozwala przechowywać jego liście poza sezonem. Świeżo zebrane zioło należy umyć, dokładnie osuszyć, a następnie posiekać i przełożyć do szczelnego pojemnika lub woreczka do mrożenia. Można również umieścić porcje posiekanych liści w foremce do lodu i zalać niewielką ilością wody. Zamrożone kostki dodaje się bezpośrednio do zup i sosów.

Lubczyk można także suszyć. Liście należy rozłożyć cienką warstwą w zacienionym, suchym i przewiewnym miejscu. Po całkowitym wyschnięciu powinny łatwo kruszyć się w palcach. Suszoną przyprawę przechowuje się w szczelnie zamkniętym pojemniku, z dala od wilgoci i światła.

Przeczytaj również:

Ashwagandha (żeń-szeń indyjski) – właściwości, działanie, zastosowanie, dawkowanie i przeciwwskazania

Lubczyk – naturalny afrodyzjak – jak działa na potencję?

W medycynie naturalnej i ludowej lubczyk odgrywa rolę naturalnego afrodyzjaku. Odwar z korzenia lubczyku był wykorzystywany do przygotowania miłosnego napoju, mającego na celu zwiększenie libido i wzmocnienie doznań erotycznych.

Korzeń lubczyku jest składnikiem suplementów diety wspierających aktywność seksualną zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Prawdopodobny wpływ lubczyku na potencję wynika z jego właściwości rozkurczających. Niezbędne są jednak dalsze badania w celu poznania mechanizmów działania związanego ze sprawnością seksualną.

Lubczyk w ciąży – czy można jeść?

Lubczyk to naturalne zioło o szerokim działaniu prozdrowotnym. Stosowany zarówno jako roślina lecznicza, jak i w sztuce kulinarnej. Nie wszyscy jednak mogą go stosować. Jeśli chodzi o przeciwwskazania do spożywania lubczyku, z uwagi na silne działanie rozkurczowe, lubczyk jest przeciwwskazany dla kobiet w ciąży.

Lubczyk często występuje jako suplement diety w połączeniu z innymi ekstraktami, np. ze wspomnianego żeń-szenia, który ma działanie pobudzające. Kobiety w ciąży i kobiety karmiące powinny z uwagą czytać etykiety produktów leczniczych i unikać niepożądanych składników.

Dzieci mogą jeść lubczyk w postaci przyprawy do potraw (znajdziemy go w gotowych daniach obiadowych dla niemowląt), natomiast przeciwwskazane jest podawanie zioła w innej postaci (ekstraktu, tartego korzenia, naparu).

Dodatkowo lubczyk jest przeciwwskazany w przypadku ostrego i przewlekłego upośledzenia czynności nerek.

Ostrożność w spożywaniu lubczyku powinny także zachować osoby uczulone na kwas glutaminowy.

Czy lubczyk może uczulać?

Lubczyk należy do rodziny selerowatych, dlatego osoby uczulone na seler, pietruszkę lub inne rośliny z tej rodziny powinny unikać stosowania preparatów leczniczych z jego korzenia. Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na anetol, związek występujący w niektórych roślinach przyprawowych.

Reakcja alergiczna na lubczyk może objawiać się m.in. świądem, pokrzywką lub obrzękiem warg i jamy ustnej. Jeśli po kontakcie z rośliną lub jej spożyciu wystąpią objawy uczulenia, należy zaprzestać jej stosowania. Obrzęk języka lub gardła oraz trudności w oddychaniu wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Lubczyk – uprawa

Uprawa lubczyku nie jest trudna. Roślina najlepiej czuje się na stanowiskach o dużym nasłonecznieniu. Gleba powinna być odpowiednio spulchniona, przepuszczalna i żyzna, najlepiej z dodatkiem wapna oraz próchnicy. Lubczyk nie wyrośnie na glebie suchej i gliniastej, dlatego, jeśli w ogrodzie panują takie warunki, lepiej uprawiać go w domu.

Nasiona lubczyku należy wysiewać jesienią bezpośrednio do gruntu (nie głębiej niż 3 cm pod powierzchnią ziemi). Aby przetrwały okres mrozów, najlepiej zakryć je słomą. Lubczyk kwitnie od czerwca do sierpnia.

Przeczytaj również:

Syrop z lipy – na co działa, jak stosować, gdzie kupić

Kiedy zbierać lubczyk i co zrobić, gdy zakwitnie?

Liście lubczyku najlepiej zbierać wiosną i na początku lata, przed pojawieniem się kwiatostanów. Młode liście mają delikatniejszą strukturę i mniej gorzki smak. Regularne ścinanie części pędów pobudza roślinę do wytwarzania nowych liści.

W okresie kwitnienia liście lubczyku mogą stać się gorzkawe. Jeżeli roślina uprawiana jest przede wszystkim jako przyprawa, warto usuwać rozwijające się pędy kwiatowe. Pozwala to przedłużyć okres zbioru liści. Jeśli natomiast celem jest pozyskanie nasion, część baldachów należy pozostawić na roślinie do czasu ich dojrzenia.

Lubczyk w doniczce – jak pielęgnować roślinę?

Ze względu na rozbudowany system korzeniowy lubczyk wymaga dużej i głębokiej doniczki. Pojemnik powinien mieć co najmniej 30 cm średnicy i podobną głębokość oraz otwory umożliwiające odpływ nadmiaru wody. Roślinę najlepiej sadzić pojedynczo, ponieważ szybko się rozrasta i może ograniczać wzrost innych ziół.

Podłoże w doniczce powinno być stale lekko wilgotne, ale nie podmokłe. Latem, szczególnie podczas upałów, konieczne może być częstsze podlewanie. Lubczyk toleruje również lekko zacienione stanowiska, dlatego można uprawiać go na balkonach i tarasach, które nie są nasłonecznione przez cały dzień.

Czy lubczyk jest wieloletni i jak zimuje?

Lubczyk jest rośliną wieloletnią, która może rosnąć w tym samym miejscu przez wiele sezonów. Jesienią jego nadziemne części stopniowo żółkną i zamierają. Jest to naturalny etap rozwoju rośliny, a niekoniecznie objaw choroby.

Po zakończeniu sezonu suche łodygi można przyciąć przy ziemi. Zabieg ten można również wykonać wczesną wiosną, przed pojawieniem się nowych pędów. Lubczyk uprawiany w gruncie jest odporny na mróz i zazwyczaj nie wymaga wykopywania na zimę. W przypadku uprawy doniczkowej warto zabezpieczyć pojemnik przed silnym przemarzaniem bryły korzeniowej.