Choroby weneryczne – czym są?
Choroby weneryczne prawidłowo powinny być nazywane infekcjami przenoszonymi drogą płciową, ponieważ nie zawsze dają objawy zakażenia organizmu. Pośród dróg szerzenia należy tu zaliczyć, prócz stosunków dopochwowych, także oralne i analne. Ponadto część chorób wenerycznych może dodatkowo przenosić się z matki na dziecko – wewnątrzłonowo (transmisja poprzez łożysko) lub z mlekiem matki podczas karmienia, a także wśród osób, które zażywają narkotyki drogą dożylną – poprzez używanie tego samego sprzętu do podawania narkotyków. Infekcje te mogą być przenoszone poprzez: krew, nasienie, wydzielinę z pochwy i wiele innych płynów pochodzących z ciała.
Renesans „zapomnianych” chorób – co mówią aktualne statystyki?
Na przestrzeni kilku ostatnich lat w Polsce odnotowano drastyczny wzrost chorób klasyfikowanych jako STI (ang. sexually transmitted infections – infekcje przenoszone drogą płciową). Jak wynika z raportu PZH zawierającego dane aktualne na rok 2023, w ciągu zaledwie czterech lat (2020-2023) odnotowano zwiększenie zachorowań na:
kiłę z 703 do 2986 przypadków,
chlamydię ze 169 do 977 przypadków,
rzeżączkę z 246 do 1322 przypadków,
AIDS z 915 do 2876 przypadków.
Oznacza to wzrost o ponad 300% w porównaniu z rokiem 2020. Dane dotyczące ogółu populacji europejskiej wcale nie są bardziej optymistyczne. Statystyki z 2022 roku wskazują, że rocznie odnotowuje się 500 tysięcy przypadków infekcji przenoszonych drogą płciową.
Co diagnozuje się najczęściej?
Choroby weneryczne mogą być powodowane przez bakterie, wirusy lub pasożyty. Do typowych infekcji bakteryjnych STI należy zaliczyć rzeżączkę, chlamydiozę i kiłę. Infekcje o podłożu wirusowym to: AIDS, opryszczka narządów płciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, mięczak zakaźny oraz kłykciny kończyste wywoływane przez zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego. Z kolei choroby powodowane przez pasożyty obejmują świerzb i wszawicę łonową. Przyczyną zachorowania mogą być też niektóre pierwotniaki, grzyby i robaki.
Przeczytaj również:
Badania na choroby weneryczne – jakie, gdzie i po jakim czasie od stosunku wykonać?
Jakie są najczęstsze objawy chorób wenerycznych?
Typowe objawy chorób wenerycznych, które powinny skłaniać do wizyty u lekarza, to:
ropna wydzielina z pochwy (jeżeli pojawiła się w przeciągu kilku dni po stosunku seksualnym);
owrzodzenie lub grudki w okolicy narządów płciowych i jamy ustnej;
pieczenie cewki moczowej podczas oddawania moczu;
powiększenie węzłów chłonnych – zwłaszcza pachwinowych, ale także z innych rejonów ciała;
bóle podbrzusza;
krwawienie z pochwy niezwiązane z menstruacją.
W przypadku pojawienia się któregoś z objawów nie należy zwlekać z wizytą u dermatologa, ginekologa lub urologa. Część chorób wymaga podjęcia terapii antybiotykami (zwłaszcza infekcje pochodzenia bakteryjnego). Stosowanie innych preparatów nie prowadzi do wyleczenia.
Kto jest najbardziej narażony na choroby przenoszone drogą płciową?
Przyczyn, dla których rośnie częstotliwość diagnozowania STI, jest przynajmniej kilka. Przede wszystkim czynnikiem ryzyka jest nawiązywanie przygodnych kontaktów seksualnych. Zdaniem badaczy 13–60% osób uprawiało przygodny seks podczas pobytu za granicą. Z innego badania wynika, że 45–56% marynarzy oraz żołnierzy pełniących służbę poza granicami kraju utrzymuje kontakty seksualne z ludnością miejscową. Warto pamiętać, że świadomość dotycząca STI oraz higieny w poszczególnych miejscach na świecie wygląda różnie.
Rosnący problem chorób wenerycznych może być także związany z ogromną popularnością antykoncepcji hormonalnej. W przypadku idealnego stosowania się do wytycznych producenta środki te dają ochronę przed niechcianą ciążą na poziomie 99%, są wygodne i pozwalają na zbliżenie bez antykoncepcji barierowej, uznawanej przez część osób za kłopotliwą. Nie można jednak zapominać, że nie zabezpieczają one (w przeciwieństwie do prezerwatyw) przed chorobami wenerycznymi.
Grupą szczególnie narażoną na STI mogą być też osoby często przyjmujące antybiotyki. Lekooporność skutecznie utrudnia leczenie chorób przenoszonych drogą płciową. Jednocześnie wiele z tych problemów nie daje o sobie znać przez długi czas lub też objawy są niespecyficzne. Utrudnia to wczesną diagnostykę i wdrożenie leczenia.
Przeczytaj również:
Blue balls – czym jest nadciśnienie najądrza, dlaczego się pojawia, jak je leczyć?
Bezobjawowy przebieg zakażeń – cichy mechanizm szerzenia się chorób
Nieleczone zakażenie chorobą weneryczną może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Niestety wiele z nich nie objawia się w sposób jednoznaczny. Do typowych objawów infekcji wirusem HIV zalicza się:
gorączkę,
spadek wagi,
ból i pleśniawki w jamie ustnej,
powiększenie węzłów chłonnych, wątroby i śledziony,
złe samopoczucie,
bóle głowy,
Po ostrej fazie zakażenia dochodzi do fazy bezobjawowej, która może trwać nawet kilkanaście lat. Przez ten czas każdy stosunek seksualny stanowi potencjalny wektor zakażenia. W efekcie osoby, które mogłyby rozpocząć leczenie choroby na wczesnym etapie, uniknąć niebezpiecznych powikłań i jednocześnie wyeliminować ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się STI, nie podejmują żadnych działań.
Jak leczy się choroby weneryczne?
Leczenie chorób wenerycznych z reguły wymaga wdrożenia antybiotykoterapii, której przebieg określa lekarz wenerolog. W przypadku kiły (niezależnie od postaci choroby) stosuje się przede wszystkim penicylinę w postaci krystalicznej, prokainowej i debecyliny. Jeśli chodzi o rzeżączkę, stosuje się jeden z dwóch schematów leczenia:
dwa antybiotyki jednorazowo – ceftriakson domięśniowo z azytromycyną doustnie,
cefiksym, azytromycynę, ofloksacynę, ceftriakson – podaje się doustnie lub domięśniowo w dawce jednorazowej.
W leczeniu opryszczki stosuje się: acyklowir, walacyklowir, famcyklowir.
Najwięcej obaw budzi zakażenie wirusem HIV, ponieważ leczenie terapią antyretrowirusową trwa do końca życia. Nie jest bowiem możliwe usunięcie wirusa z organizmu, a jedynie zahamowanie jego namnażania się, co pozwala odbudować układ odpornościowy. Od trzydziestu lat w leczeniu AIDS stosuje się protokół HAART (highly active antiretroviral therapy), obejmujący co najmniej 3 grupy leków antyretrowirusowych spośród następujących grup:
nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI),
nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI),
inhibitory proteazy (PI),
inhibitory wejścia (EI),
inhibitory integrazy (II).
Przeczytaj również:
Seks a choroby neurologiczne
Dlaczego leczenie chorób wenerycznych staje się coraz trudniejsze?
Dużym problemem w leczeniu STI jest szerząca się w społeczeństwach antybiotykooporność. Nadmierne i nieracjonalne stosowanie antybiotyków prowadzi do wykształcenia lekoopornych bakterii. W rezultacie zakażenia, które w normalnych warunkach dałoby się bez trudu wyleczyć, trwają długo, a ich powikłania potrafią być poważne. Bardzo ważne jest, aby pacjent zawsze:
przyjmował antybiotyki w przepisanej dawce i z odpowiednią częstotliwością,
kontynuował terapię przez czas wskazany przez lekarza niezależnie od tego, czy jego samopoczucie ulegnie subiektywnej poprawie.
Problemem jest też stosowanie antybiotyków o bardzo szerokim spektrum działania zamiast terapii celowanych. W przypadku ciprofloksacyny antybiotykooporność w niektórych regionach sięgnęła 95%, więc klasyczne terapie są po prostu nieskuteczne.
Diagnostyka molekularna vs. domowe testy – jak wykryć zagrożenie?
Wiele chorób wenerycznych może przebiegać bezobjawowo przez długi czas. Dlatego w przypadku pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów jak zmiany skórne, ból w trakcie oddawania moczu, problemy z układem nerwowym, należy niezwłocznie zlecić wykonanie badań diagnostycznych. Wdrożenie skutecznej terapii na wczesnym etapie jest niezwykle ważne dla zahamowania rozwoju STI i pozwala uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Jakie badania przeprowadza się w celu wykrycia chorób wenerycznych?
Kiła – badania mikroskopowe, histopatologiczne i serologiczne,
Nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej – badania mikroskopowe, diagnostyka molekularna metodami PCR, LCR.
AIDS – wykrycie przeciwciał lub swoistego antygenu 24p HIV.
Przeczytaj również:
Seks a nadwaga – nadwaga wpływa na libido i potencję?
Nowoczesne metody zapobiegania chorobom wenerycznym
Podstawą nowoczesnej profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową pozostaje konsekwentne i prawidłowe stosowanie prezerwatyw męskich i damskich, które stanowią fizyczną barierę dla patogenów.
W zakresie zapobiegania zakażeniu HIV kluczową rolę odgrywa profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP), polegająca na regularnym przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przez osoby z grupy podwyższonego ryzyka. Uzupełnieniem strategii anty-HIV jest profilaktyka poekspozycyjna (PEP), czyli wdrożenie leczenia farmakologicznego w ciągu 72 godzin od potencjalnego kontaktu z wirusem. W profilaktyce HIV u mężczyzn uznaje się również medyczną cyrkumcyzję, która zgodnie z badaniami WHO istotnie obniża ryzyko nabawienia się zakażenia od kobiet zakażonych wirusem.
Szczepienia ochronne przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B stanowią skuteczne, biomedyczne metody zapobiegania tym infekcjom i ich powikłaniom onkologicznym.
Regularne, bezobjawowe badania przesiewowe w kierunku chorób wenerycznych umożliwiają wczesne wykrycie zakażenia i natychmiastowe wdrożenie leczenia, co przerywa łańcuch transmisji. Nowoczesne modele opieki zdrowotnej coraz częściej wykorzystują telemedycynę oraz aplikacje mobilne do anonimizowanego powiadamiania partnerów seksualnych o narażeniu na infekcję.
Kompleksowa edukacja seksualna, oparta na rzetelnej wiedzy medycznej, jest fundamentalnym elementem kształtowania świadomych postaw i umiejętności negocjowania bezpiecznych zachowań.
Intensywne prace badawcze nad mikrobicydami w formie żeli, pierścieni dopochwowych czy długo działających iniekcji obiecują wprowadzenie nowych, niezależnych od partnera metod ochrony.
Choroby weneryczne – wypowiedź ginekologa
Zdaniem eksperta
Choroby przenoszone drogą płciową, zwane także chorobami wenerycznymi, to grupa chorób zakaźnych i pasożytniczych, które przenoszone są na drodze kontaktu płciowego.
Najczęstszą z nich jest zakażenie wywołane przez chlamydia trachomatis. Do chorób bakteryjnych zalicza się: kiłę, rzeżączkę, chlamydiozę, wrzoda wenerycznego, czerwonkę bakteryjną i ziarniniaka pachwinowego.
Do chorób wirusowych zalicza się: AIDS, opryszczkę genitaliów, opryszczkę wargową, WZW typu B i C, kłykciny kolczyste.
Do chorób grzybiczych zalicza się kandydozę, a do chorób pasożytniczych: rzęsistkowicę, świerzb, wszawicę łonowa, amebozę.
Zapobieganie wiąże się z przecięciem dróg szerzenia poprzez zaniechanie stosunków płciowych lub korzystanie z prezerwatyw. Zmniejszenie prawdopodobieństwa zakażenia można osiągnąć poprzez ograniczenie takich kontaktów do jednego, wzajemnie stałego partnera i jest to najpowszechniejsza forma zapobiegania chorobom wenerycznym.
Za leczenie chorób wenerycznych zwykle odpowiedzialni są dermatolodzy, a odbywa się ono najczęściej poprzez terapię farmaceutyczną, zależną od wywołującego chorobę patogenu. Bardziej szczegółową specjalnością medyczną, zajmującą się chorobami przenoszonymi drogą płciową, jest wenerologia.
współpraca: lek. Kamila Osińska
