Czym jest torbiel na nerce?
Zgodnie z podręcznikową definicją torbiel to przestrzeń wypełniona płynem i odgraniczona od otoczenia torebką. Może się tworzyć w różnych organach, między innymi w: wątrobie, jajnikach, ale to właśnie nerki są narządem, w którym torbiele tworzą się najczęściej. Torbiele nerek powstają wskutek poszerzenia różnych odcinków cewek nerkowych, czyli sieci kanalików biorących udział w powstawaniu moczu. Zlokalizowane są w miąższu nerek – mogą być umiejscowione zarówno w korze, jak i w rdzeniu nerki.
Torbiel nerki niezwiązana z chorobami rzadko daje objawy, więc najczęściej jest wykrywana przypadkowo w rutynowym badaniu ultrasonograficznym. Torbiele mogą być pojedyncze lub mnogie, mogą mieć również różne wielkości i umiejscowienie.
W większości przypadków torbiele w nerkach są wysłane nabłonkiem – takie torbiele określa się mianem torbieli prawdziwych. Torbiele rzekome – niewysłane nabłonkiem – tworzą się tu bardzo rzadko.
Przeczytaj również:
Przeszczep nerki – wskazania, przeciwwskazania, powikłania
Przyczyny powstawania torbieli nerek
Przyczyny tworzenia się torbieli w nerkach są rozmaite i zależą od tego, z jakim typem torbieli mamy do czynienia.
Torbiele nerek nabyte dzielą się na torbiele proste i nabytą torbielowatość nerek.
Torbiele nabyte mogą powstawać w ciągu całego życia. Mechanizm ich tworzenia się jest różny. W przypadku torbieli prostych:
przyczyny ich tworzenia w nerkach są nieznane – prawdopodobnie mogą być one związane: ze starzeniem się nerek, z mikrourazami, nadciśnieniem;
uważa się, że wraz z wiekiem dochodzi do rozrostu komórek nabłonka cewek, oddzielania się poszerzonych fragmentów cewek i wypełnienia się ich płynem;
najczęściej spotyka się je po 40. roku życia.
Nabyta torbielowatość nerek dotyczy pacjentów chorujących na przewlekłą chorobę nerek (PChN) – zwłaszcza tych poddawanych dializom z przewlekłą niewydolnością nerek:
tworzenie się torbieli jest spowodowane przewlekłym uszkodzeniem nerek;
torbiele są liczne (minimum 4) i często obustronne;
mogą zwiększać ryzyko złośliwego nowotworu nerki.
Torbiele uwarunkowane genetycznie – tworzą się w wyniku mutacji genetycznych.
Wyróżnia się dwa rodzaje wielotorbielowatego zwyrodnienia nerek:
autosomalnie dominującą wielotorbielowatość nerek (ADPKD): występuje częściej i wykrywana jest między 10. a 30. rokiem życia; spowodowana jest mutacjami genu PKD1 lub PKD2; mutacje w tych genach odpowiadają za nieprawidłowe działanie rzęsek w komórkach cewek nefronu, co doprowadza do poszerzenia światła cewki i wytworzenia się torbieli.
autosomalnie recesywną wielotorbielowatość nerek (ARPKD): występuje rzadziej, w przypadku zwyrodnienia wielotorbielowatego nerek tego typu wykrycie go następuje już we wczesnym dzieciństwie; ARPKD jest spowodowana mutacją genu PKHD1, co prowadzi do zaburzeń specjalnego białka błonowego; w wyniku mutacji tworzą się liczne, drobne torbieli w obu nerkach, a także dochodzi do włóknienia wątroby.
Torbiele nerek wrodzone – które związane są z wrodzonymi wadami nerek. W wyniku nieprawidłowego rozwoju nerek w życiu płodowym, dochodzi do zaburzenia w budowie i funkcji miąższu nerek, co prowadzi do poszerzenia cewek nerkowych i powstawania licznych torbieli.
Czy można zapobiec powstawaniu torbieli na nerkach?
Skoro już znamy mechanizm powstawania torbieli nerek, odpowiedzmy na pytanie: czy można zapobiegać tworzeniu się torbieli w nerkach? W przypadku chorób genetycznych odpowiedź jest prosta – nie da się zapobiegać powstawaniu takich torbieli. Torbiele są tu efektem wady rozwojowej determinowanej genetycznie.
Nie potrafimy również skutecznie zapobiegać torbielom prostym nabytym – ze względu na ich nieznaną, ale także wieloczynnikową patogenezę. Torbiele nabyte są w dużym uogólnieniu „fizjologiczne dla wieku”. Warto jednak kontrolować je co jakiś czas w badaniach USG jamy brzusznej oraz robiąc rezonans magnetyczny, aby obserwować ich wygląd i wielkość.
W przypadku nabytej torbielowatości nerek – dotyczącej pacjentów dializowanych – można poprzez leczenie przewlekłej choroby nerek i spowolnienie jej rozwoju, pośrednio zmniejszyć ryzyko tworzenia się torbieli. Do profilaktyki u tych pacjentów zalicza się:
leczenie nadciśnienia tętniczego;
dbanie o prawidłowe stężenie glukozy we krwi;
unikanie leków nefrotoksycznych.
Przeczytaj również:
Bóle nerek – przyczyny – gdzie i jak bolą nerki?
Czy można zapobiec powiększaniu się torbieli na nerce?
W przypadku torbieli występujących w wielotorbielowatości nerek wykazano, że lekiem, który spowalnia powiększanie się torbieli nerek, jest tolwaptan. Leczenie to stosuje się u wszystkich dorosłych z ADPKD, chociaż najlepsze korzyści mają pacjenci, u których zaczęto je stosować przed 50. rokiem życia.
W kilku badaniach wykazano również, że powiększaniu się torbieli mogą zapobiegać:
analogi somatostatyny;
zwiększona podaż wody;
ograniczenie spożywania soli.
Powiększaniu się torbieli zapobiega także zabieg obliteracji. Polega on na opróżnieniu torbieli z płynu i podaniu sklerotyzującego środka, np. alkoholu etylowego, w celu zmniejszenia torbieli i zapobieganiu jej nawrotom. Zabieg ten stosuje się w przypadku torbieli nabytych, które nie są podejrzane o złośliwość.
Przeczytaj również:
Zastrzyki z etanolu – jakie guzy można nimi leczyć? Czy jest to bezpieczna procedura?
Czy torbiel zlokalizowana na nerce daje objawy?
Zwykle nabyte torbiele nerek są bezobjawowe.
Jeśli torbiel nabyta jest duża (>5 cm) może powodować:
ból w okolicy lędźwiowej kręgosłupa;
ból w boku;
ból brzucha;
uczucie ucisku i pełności w okolicy brzucha.
Torbiele nerek występujące w chorobach genetycznych (ADPKD i ARPKD) – ponieważ są często drobne i liczne – mogą prowadzić do:
bólu pleców;
bólu brzucha;
powiększenia się obwodu brzucha;
częstego oddawania moczu;
nadciśnienia tętniczego;
krwiomoczu;
wyczuwalnego „guza” w brzuchu.
Czy torbiel 5 cm na nerce może się wchłonąć?
Wchłonięcie się 5-centymetrowej torbieli jest bardzo rzadkie. Spowodowane jest to tym, że nie istnieje mechanizm resorpcji płynu w obrębie ściany torbieli. Zniknięcie torbieli nerek jest czasami obserwowane w przypadku bardzo małych torbieli. W przypadku torbieli >5 cm, która w medycynie uznawana jest za dużą, bez interwencji chirurga wchłonięcie się jej jest praktycznie niemożliwe.
Leczenie torbieli na nerce
Leczenie torbieli nerek jest uzależnione od ich rodzaju oraz od tego, czy powodują one dolegliwości. Zazwyczaj nabyte torbiele nerek nie wymagają leczenia. W przypadku wystąpienia powikłań, np. zakażenia torbieli, lekarz wdraża leczenie zachowawcze, a leczenie operacyjne podejmowane jest w ostateczności.
W przypadku torbieli objawowych często zamiast chirurgicznego usunięcia torbieli, decyduje się tylko o ich opróżnieniu. Przeprowadzone jest ono na drodze punkcji pod kontrolą USG. Często taki zabieg jest poszerzony o sklerotyzację torbieli polegającą na wstrzyknięciu specjalnego obliterującego środka do torbieli, co zapobiega jej powiększaniu się i nawrotom.
W przypadku genetycznego wielotorbielowatego zwyrodnienia nerek stosuje się:
tolwaptan, który spowalnia powiększanie się torbieli;
analogi somatostatyny;
leki obniżające ciśnienie tętnicze;
leczenie chirurgiczne;
przeszczep nerki.
Przeczytaj również:
Nefrektomia (usunięcie nerki) – wskazania, jak wygląda, powikłania
Kiedy torbiel na nerce trzeba operować?
Torbiele nerki operuje się rzadko, ze względu na ich często bezobjawowy charakter. Operacja może być konieczna w przypadku:
dużego rozmiaru torbieli, prowadzącego do uciążliwych dolegliwości i ucisku na sąsiednie struktury;
nawracających zakażeń torbieli i dróg moczowych;
nawracających powikłań, np. krwawienia, pęknięcia;
podejrzenia złośliwości.
Do podejmowania decyzji o operacji służy skala Bosniaka. Dzieli ona torbiele nerek na pięć typów, w zależności od ich wielkości i wyglądu. Na podstawie tej klasyfikacji dobiera się odpowiednie postępowanie:
dla typu I (torbiel prosta) nie prowadzi się dalszych obserwacji torbieli;
dla typu II wskazana jest weryfikacja badaniem TK;
dla typu IIF (torbiel >3cm) wskazane są regularne badania obrazowe;
dla typu III i IV zalecane jest leczenie operacyjne.
Czy trzeba operować 5-centymetrową torbiel na nerce?
W praktyce klinicznej wielkość torbieli sama w sobie nie jest jedynym kryterium decydującym o operacji: bardziej istotne są jej cechy obrazowe (czy jest prosta czy złożona), obecność objawów klinicznych oraz zmiany w czasie. Cysty proste z cienką, gładką ścianą i płynną treścią rzadko wymagają interwencji, nawet jeśli ich średnica przekracza kilka centymetrów.
Torbiele o średnicy około 5 cm lub więcej stają się klinicznie bardziej istotne, ponieważ z takimi rozmiarami częściej wiążą się objawy i potencjalne komplikacje, takie jak ból w okolicy lędźwiowej, uczucie ucisku, dyskomfort w jamie brzusznej czy krwiomocz. Dlatego wielu urologów dokładniej obserwuje torbiele ≥5 cm i rozważa dalsze postępowanie, zwłaszcza gdy pacjent ma dolegliwości lub cysta szybko rośnie.
Jeśli torbiel pozostaje bezobjawowa i prostego charakteru, standardowym postępowaniem jest obserwacja kliniczna i okresowe badania obrazowe (np. USG co 6–12 miesięcy), a nie natychmiastowa operacja.
Interwencje terapeutyczne rozważa się zwykle wtedy, gdy torbiel:
powoduje objawy kliniczne – np. ból, dyskomfort, ucisk,
znacząco powiększa się w kolejnych badaniach,
ma cechy złożone lub podejrzane o nowotworzenie (np. pogrubiała ściana, przegrody, zawartość stała), co oceniane jest m.in. w klasyfikacji Bosniaka.
Dostępne metody leczenia obejmują przezskórne nakłucie i drenaż torbieli z zastosowaniem skleroterapii (wstrzyknięcie substancji powodującej zarośnięcie), albo chirurgiczne usunięcie torbieli, najczęściej metodą laparoskopową. Obie techniki stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy torbiel powoduje objawy lub jej charakter budzi wątpliwości diagnostyczne.
Przeczytaj również:
Dieta przy kamicy nerkowej – zasady i zalecenia dietetyczne
Czy torbiel na nerce może pęknąć?
Tak, torbiel nerki może pęknąć. Jest to jednak bardzo rzadkie zjawisko i częściej dotyczy torbieli dużych (>5cm), cienkościennych, o nieregularnej budowie i wewnętrznych przegrodach. Pęknięcie torbieli może być spowodowane:
zakażeniem torbieli;
krwawieniem do torbieli;
interwencjami medycznymi w okolicy nerki, np. biopsją nerki, punkcją torbieli.
Pęknięcie torbieli może też nastąpić po urazie nerki.
Objawy pęknięcia torbieli:
ostry ból w okolicy lędźwiowej;
krwiomocz.
W przypadku takich objawów należy zasięgnąć pomocy lekarza. Brak interwencji medycznej, może spowodować rozwój wtórnego zakażenia.
Czy torbiel na nerce może przekształcić się w raka?
Ryzyko przekształcenia się torbieli w raka jest niskie, ale możliwe. Do szacowania ryzyka nowotworzenia służy wspomniana wyżej klasyfikacja Bosniaka. Podejrzane torbiele nerek charakteryzują się:
obecnością przegród wewnętrznych;
nieregularną, pogrubiałą ścianą;
obecnością zwapnień;
szybkim powiększaniem się.
W przypadku pacjentów z nabytą torbielowatością nerek ryzyko nowotworu jest zwiększone, dlatego też tacy pacjenci powinni być pod stałą kontrolą lekarza.
