Torbiel – co to jest?
Torbiel (lub inaczej cysta) to struktura przypominająca worek lub zbiornik, która może być wypełniona zawartością, np.: płynem surowiczym, krwią, ropą lub powietrzem. Otoczona jest ściankami, których grubość jest zmienna. Torbiele zwykle mają jednolitą budowę, jednak czasami zawierają przegrody lub inne fragmenty tkanek. Biorąc pod uwagę ich liczbę, torbiel może być pojedyncza lub mnoga. Są też torbiele rzekome i torbiele prawdziwe (tzw. torbiele proste). Ich wielkość waha się od kilku milimetrów do nawet kilkunastu centymetrów. Zdarza się, że osiągają naprawdę spore rozmiary. W praktyce najczęściej obserwuje się jednak te mniejsze.
Gdzie w ciele ludzkim mogą pojawić się torbiele?
Torbiele mogą wystąpić praktycznie w każdej części ciała, nawet w kościach. Najczęściej występują torbiele w obrębie narządów miąższowych, ale nie tylko. Mogą one wystąpić na:
jajnikach (np. torbiel ciałka żółtego, torbiele krwotoczne);
skórze i tkance podskórnej – np. torbiele łojowe, torbiele mieszkowe czy ich rodzaj – torbiel włosowa;
jamie ustnej i szczęce (torbiel korzeniowa);
wątrobie (tzw. zmiany torbielowate wątroby);
stawach i ścięgnach – np. torbiele maziowe, torbiele typu ganglion;
jelitach;
płucach.
Przeczytaj również:
Torbiel Bakera pod kolanem – objawy i leczenie torbieli podkolanowej
Przyczyny powstawania torbieli
Przyczyny powstania torbieli mogą być bardzo różne i jest ich całe mnóstwo. Zazwyczaj trudno jednoznacznie stwierdzić, co było powodem powstania torbieli u konkretnej osoby. Czasem mogą pojawiać się samoistnie w przebiegu nie do końca poznanych procesów. Jednak najczęściej u podłoża tworzenia się torbieli leżą:
Zaburzenia hormonalne – na skutek zaburzeń hormonalnych, czyli nieodpowiednich poziomów hormonów i proporcji między nimi powstają zaburzenia procesów fizjologicznych mogące sprzyjać powstawaniu torbieli. Szczególnie dotyczy to zaburzeń cyklu miesiączkowego i torbieli jajnika.
Zablokowanie/zaczopowanie naturalnych przewodów wydzielniczych – w ciele człowieka istnieje wiele gruczołów, które wydzielają określone wydzieliny, np.: ślinę, łój, pot, wydzielinę pochwową itp. Gdy dojdzie do ich zatkania, przewód i gruczoł powiększają się, i może ostatecznie powstać torbiel.
Infekcje – mogą być przyczyną obrzęku, zablokowania przewodów wydzielniczych gruczołów, a w konsekwencji – powstania torbieli lub ropnia.
Czynniki genetyczne – niektóre torbiele mogą być związane z chorobami genetycznymi np. wielotorbielowatością nerek lub wątroby. Czasami mogą też powstać w wyniku nieprawidłowego formowania się narządów w życiu płodowym.
Nowotwory lub zmiany przednowotworowe – część torbieli może mieć podłoże nowotworowe. Dotyczy to szczególnie tych zawierających w swojej budowie nieregularne struktury, np. przegrody czy zwapnienia.
Objawy torbieli – czy w ogóle występują?
Torbiele, jeśli są niewielkich rozmiarów, w większości przypadków nie dają żadnych niepokojących objawów. Gdy torbiel jest duża, mogą wystąpić pewne objawy. Wśród najczęstszych objawów torbieli wymienia się:
ból – zazwyczaj tępy, ciągnący, jednak przy ucisku na nerwy może być on ostry, kłujący;
dyskomfort lub ucisk w okolicy brzucha lub podbrzusza;
częstsze oddawanie moczu – gdy torbiel uciska na nerkę;
przewlekłe zaparcia, niestrawność – wynikają z ciągłego ucisku cysty na jelita;
objawy ogólne takie jak gorączka, osłabienie – mogą wynikać z zakażenia torbieli.
Przeczytaj również:
Torbiel rzekoma i prawdziwa trzustki
Jak się leczy torbiele?
Leczenie torbieli zależy od jej: lokalizacji, wielkości, zawartości, objawów oraz ryzyka ewentualnych powikłań. W większości przypadków bezobjawowych torbieli o niewielkich rozmiarach zaleca się obserwację w postaci regularnych wizyt u lekarza i badań obrazowych (np. USG czy rezonans magnetyczny). Dzięki temu można oszacować, czy torbiel się powiększa i czy ma charakter nowotworowy. Pozwoli to szybko skierować pacjenta na dodatkowe badania i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Leczenie farmakologiczne w przypadku torbieli jest mocno ograniczone, jednakże niektóre z nich – szczególnie torbiele jajnika – można leczyć za pomocą leków hormonalnych, co może spowodować wchłonięcie torbieli.
Alternatywną metodą może być nakłucie torbieli wraz z odessaniem zawartości. Nie jest to jednak sposób pozbawiony wad, ponieważ cześć torbieli po takim zabiegu ma tendencję do nawrotów.
Jeśli torbiel jest duża, uciska sąsiadujące struktury, powoduje silne dolegliwości bólowe lub ma charakter nowotworowy, konieczne jest chirurgiczne usunięcie zmiany. W zależności od przypadku usuwa się samą torbiel lub razem z fragmentem narządu, w którym się znajduje.
Czy torbiel może przekształcić się w raka?
W większości przypadków torbiele nigdy nie przekształcają się w nowotwór, rzadko są przyczyną chorób nowotworowych. Szczególnie gdy są one niewielkich rozmiarów, nie powiększają się i mają prostą budowę. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku cyst, które mają: przegrody, zwapniałe lub nieregularne ściany, nietypową zawartość lub rosną w szybkim tempie. Zdarza się to przede wszystkim w torbielach jajnika po menopauzie czy torbielach trzustki. Jednak nawet wtedy nie muszą one oznaczać nowotworu. Dlatego właśnie w przypadku stwierdzenia jakiejkolwiek torbieli wskazana jest regularna kontrola przez lekarza i wykonywanie badań obrazowych, żeby wykryć jej ewentualne zmiany.
Kiedy torbiel trzeba usunąć chirurgicznie?
Aby usunąć torbiel, muszą istnieć pewne przesłanki, że takie postępowanie ma sens i nie spowoduje więcej potencjalnych szkód dla pacjenta. Do głównych wskazań do chirurgicznego usunięcia torbieli należą sytuacje, gdy:
torbiel wywołuje u pacjenta znaczny dyskomfort lub ból;
torbiel ma duże rozmiary i powoduje zaburzenie funkcji narządu, w którym się znajduje;
torbiel uciska na sąsiednie struktury np. naczynia krwionośne czy nerwy;
doszło do pęknięcia torbieli lub wystąpiły powikłania (np. krwawienie do wnętrza cysty, zakażenie będące źródłem sepsy);
na podstawie badań obrazowych oceniono, że torbiel wykazuje cechy nowotworu;
torbiel jajnika wystąpiła u kobiety po menopauzie – w tej sytuacji ryzyko przemiany nowotworowej jest większe;
torbiel szybko się powiększa.
Przeczytaj również:
Torbiel czekoladowa – co to jest? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Czy torbiel może się sama zmniejszyć lub zniknąć?
Torbiele łagodne o prostej budowie i niewielkich rozmiarach w części przypadków mają tendencję do zmniejszania swoich rozmiarów, a nawet całkowitego wchłonięcia się. Dotyczy to w szczególności torbieli wykrytych u dzieci lub noworodków. Nie da się jednak w 100% określić, czy dana torbiel sama zniknie. Do tego niezbędna jest regularna obserwacja.
Czy w ciągu lat torbiel może zmieniać wielkość – samoistnie zmniejszać się i zwiększać?
Tak, torbiele zwykle nie mają stałego rozmiaru. Wielkość cyst zmierzona w badaniach obrazowych może być różna podczas każdej kolejnej wizyty lekarskiej. Fakt ten sam w sobie nie powinien nas niepokoić. Torbiele są często zależne od aktywności hormonalnej, poziomu nawodnienia i nasilenia chorób współistniejących, a zatem mogą się zmieniać w czasie, dlatego niewielkie różnice w wielkości są absolutnie normalne. Jakiekolwiek wątpliwości należy zawsze skonsultować z lekarzem.
Sposoby na naturalne zmniejszenie torbieli – czy istnieją?
Niestety skuteczność naturalnych metod zmniejszania torbieli jest niewielka, a badania naukowe w tym zakresie ograniczone. Wiemy, że niektóre torbiele jajników są podatne na działanie hormonów, co jest obecnie wykorzystywane w ich leczeniu, jednak nigdy nie ma pewności, że dana torbiel ulegnie zmniejszeniu. W przeciwdziałaniu powstawania torbieli oraz powiększaniu się już istniejących najlepszą receptą jest:
unikanie czynników zaostrzających, w tym skuteczne leczenie chorób współistniejących oraz infekcji – mogących mieć wpływ na rozmiar torbieli;
regularna obserwacja – wykonywanie badań: USG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego;
stosowanie leków hormonalnych – o ile tak zalecił lekarz;
zdrowy styl życia – prawidłowe odżywianie, unikanie stresu oraz alkoholu i papierosów, regularna aktywność fizyczna.
Należy zachować ostrożność w stosowaniu różnych suplementów diety mających rzekomo wpływ na zmniejszenie torbieli. Skuteczność takich preparatów zazwyczaj jest znikoma i najczęściej nie jest przebadana naukowo. Dodatkowo takie praktyki mogą opóźnić zgłoszenie się do lekarza i wdrożenie odpowiedniego leczenia, co w sytuacji nowotworowego charakteru cysty może mieć negatywne konsekwencje dla chorego.
Przeczytaj również:
Torbiel włosowa (pilonidalna) – objawy, leczenie, metody usunięcia
Czy torbielą można się od kogoś zarazić?
Torbielą samą w sobie nie można się zarazić. Jest to struktura, która powstaje w wyniku zaburzeń hormonalnych, nieprawidłowej budowy narządów, a nie na skutek wniknięcia wirusów czy bakterii. Nie może zatem się przenieść z osoby na osobę. Oczywiście niektóre torbiele mogą zostać zakażone bakteriami lub być wynikiem toczącej się lub przebytej infekcji pasożytniczej, np. tasiemcem bąblowcowym. Wtedy same mikroorganizmy mogą się przenosić pomiędzy ludźmi, jednak torbiele są co najwyżej powikłaniem tych zakażeń, w których kontakt międzyludzki nie ma znaczenia.
Podsumowując, torbiele to często występujące zmiany w organizmie. Mogą dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn w każdym wieku – w tym także dzieci. Większość z nich jest absolutnie niegroźna, łagodna i najpewniej nie będzie się powiększać lub zaniknie samoistnie. Gdy torbiel wywołuje dolegliwości bólowe, negatywnie wpływa na funkcjonowanie narządów, jest sporych rozmiarów lub wykazuje cechy nowotworu, należy ją usunąć. Najczęściej wykonuje się to metodami chirurgicznymi, niekiedy także hormonalnymi. W każdym przypadku stwierdzenia torbieli stosuje się strategię bacznej obserwacja we współpracy z lekarzem w kierunku zmiany rozmiaru i charakteru jej budowy.
