Opuchnięte nogi – skąd się biorą obrzęki, co pomaga i jak je leczyć?

Od czego puchną nogi? Najczęstsze przyczyny opuchlizny nóg

Żyły kończyn dolnych transportują krew pod górę, wbrew grawitacji. Pomagają im zastawki żylne i pompa mięśniowa łydki – mięśnie łydek tłoczą krew w stronę serca, wspomagając krążenie krwi. Kiedy ten mechanizm zostaje wyłączony, np. przy długim siedzeniu lub staniu, płyn gromadzi się w tkance podskórnej dolnych części ciała. Puchnięcie nóg nie zawsze oznacza chorobę – często wynika z czynników mechanicznych utrudniających odpływ krwi żylnej i limfy.

Do najczęstszych przyczyn należą:

• długotrwałe stanie lub siedzenie w pozycji siedzącej (nogi puchną szczególnie wieczorem),

• zakładanie nogi na nogę (uciska żyły podkolanowe i może utrudniać krążenie),

• długie podróże bez możliwości ruchu podczas długiego siedzenia,

• a także wielogodzinny wysiłek w upały, gdy wysoka temperatura rozszerza naczynia krwionośne i sprzyja przenikaniu płynów do tkanek.

Puchnięcie nóg w ciąży jest częste i zwykle niegroźne. Wynika z ucisku macicy na żyłę główną dolną. Niepokojące jest natomiast nagłe nasilenie opuchlizny z bólem głowy, zaburzeniami widzenia lub podwyższonym ciśnieniem tętniczym. Te objawy mogą wskazywać na stan przedrzucawkowy i wymagają pilnej konsultacji.

Przeczytaj również:

Opuchnięte oczy – jakie sa przyczyny opuchlizny pod oczami?

Jakie choroby mogą powodować opuchliznę nóg?

Jeśli obrzęki nóg utrzymują się przewlekle, nie ustępują po odpoczynku lub towarzyszą im inne objawy, mogą sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Warto znać możliwe przyczyny, aby w porę wdrożyć leczenie obrzęków:

• przewlekła niewydolność żylna – najczęstsza przyczyna chorobowych obrzęków kończyn dolnych. Przewlekłe zaburzenia żylne powodują, że opuchlizna narasta w ciągu dnia, towarzyszą jej żylaki, uczucie ciężkości nóg i przebarwienia skóry;

• zakrzepica żył głębokich – nagły obrzęk pojawia się w jednej kończynie z bólem nóg i napięciem łydki. Tę chorobę należy wykluczyć jak najszybciej, bo nieleczona może prowadzić do zatorowości płucnej;

• niewydolność serca – symetryczna opuchlizna obu nóg nasilająca się wieczorem. Nogi puchną, gdy mięsień sercowy nie zapewnia odpowiedniego przepływu krwi. Mogą jej towarzyszyć duszność i koła tanie serca;

• choroby nerek – opuchnięte nogi i dłonie, zwłaszcza rano, z opuchlizną wokół oczu. Zaburzona filtracja nerkowa powoduje zatrzymywanie wody i sodu w organizmie;

• choroby wątroby – opuchliźnie może towarzyszyć powiększenie obwodu brzucha. Spuchnięte nogi po alkoholu wynikają z przewlekłego uszkodzenia wątroby;

• niedoczynność tarczycy – twardy, niebolesny obrzęk podudzi i opuchnięte łydki (obrzęk śluzowaty);

• obrzęk limfatyczny – uszkodzenie lub niewydolność układu limfatycznego prowadzi do przewlekłego gromadzenia limfy w tkanki podskórnej i postępującego obrzęku stóp;

• nadciśnienie tętnicze – przewlekle podwyższone ciśnienie tętnicze obciąża serce i naczynia krwionośne, sprzyjając tworzeniu obrzęków kończyn dolnych;

• choroby nowotworowe – ucisk guza na naczynia limfatyczne lub żylne zaburza krążenie limfatyczne.

Przeczytaj również:

Spuchnięte stopy – przyczyny i sposoby na opuchnięte stopy?

Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych

Diagnostykę należy rozpocząć od wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który zbierze wywiad, oceni charakter opuchlizny i zleci odpowiednie badania lub skieruje do angiologa, flebologa bądź kardiologa.

Typowe badania obejmują:

• USG Doppler żył kończyn dolnych (ocena przepływu żylnego i wykluczenie zakrzepicy);

• badania laboratoryjne krwi (D-dimery, kreatynina, albuminy, enzymy wątrobowe, TSH, markery niewydolności serca);

• echo serca.

Leczenie obrzęków – leki, maści i tabletki na opuchliznę nóg

Dobór farmakoterapii zależy od przyczyny problemu. W leczeniu obrzęków zastosowanie znajdują:

• tabletki z diosminą i hesperydyną – wspierają napięcie żylne; diosmina uszczelnia naczynia krwionośne i redukuje obrzęki; nie zaleca się ich w pierwszym trymestrze ciąży;

• żele z kasztanowcem (escyną) – działają przeciwobrzękowo; escyna uszczelnia naczynia krwionośne, może łagodzić ból nóg i uczucie ciężkości;

• maści z heparyną – działanie przeciwzakrzepowe i przeciwzapalne; masaż od kostek ku udom poprawia krążenie krwi; nie stosować dłużej niż 2 tygodnie bez konsultacji;

• suplementy (ruszczyk, wyciąg z winorośli, miłorząb) – mogą wspierać mikrokrążenie przy niewydolności żylnej;

• leki moczopędne – wyłącznie na receptę, przy niewydolności serca lub chorobach nerek; samodzielne stosowanie grozi zaburzeniami elektrolitowymi i odwodnieniem.

Preparaty miejscowe (maści, żele) są na ogół bezpieczne w krótkotrwałym stosowaniu. Przy dłuższym przyjmowaniu preparatów doustnych wskazana jest kontrola lekarska, zwłaszcza jeśli obrzęki utrzymują się lub nasilają.

Przeczytaj również:

Zespół nerczycowy – objawy, przyczyny, leczenie

Domowe sposoby na opuchnięte nogi

W przypadku łagodnych obrzęków skuteczne są proste metody wspierające krążenie żylne w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną:

• unoszenie nóg powyżej poziomu serca przez 15–20 minut, kilka razy dziennie;

• częsta zmiana pozycji – wstawanie co 30–60 minut; ruch aktywuje mięśnie łydek i poprawia krążenie krwi;

• regularne ćwiczenia – krążenia stóp, wspięcia na palce; regularna aktywność fizyczna jest ważna w zapobieganiu obrzękom;

• manualny drenaż limfatyczny – masaż od stóp w kierunku kolan wspiera odpływ z układu limfatycznego;

• noszenie pończoch uciskowych – skarpety i pończochy uciskowe o odpowiednio dobranej kompresji skutecznie zmniejszają obrzęk i uczucie ciężkości; sprawdzają się w podróży, ciąży i przy żylakach; dobór klasy ucisku warto skonsultować z lekarzem;

• moczenie stóp w chłodnej wodzie lub naprzemienne polewanie nóg – pobudza naczynia krwionośne; unikać gorących kąpieli, które mogą pogłębiać obrzęki;

• chłodne okłady – doraźna ulga na opuchnięte kostki i obrzęk stóp;

• ograniczenie spożycia soli i alkoholu – nadmiar sodu sprzyja zatrzymywaniu wody, a alkohol rozszerza naczynia i może pogłębiać obrzęki.

Przewlekłe lub nasilające się obrzęki kończyn dolnych wymagają ustalenia ich przyczyny. Można je leczyć dopiero po postawieniu diagnozy. Domowe metody pomagają zniwelować objawy, ale nie zastępują diagnostyki. Jeśli opuchlizna utrzymuje się mimo stosowanych działań, konieczna jest konsultacja lekarska.

Spuchnięte nogi w ciąży – co robić?

W czasie ciąży rośnie ciśnienie żylne w kończynach dolnych na skutek ucisku powiększonej macicy na żyłę główną dolną i żyły biodrowe wspólne, czego efektem są spuchnięte nogi w ciąży. Dodatkowym czynnikiem ryzyka opuchniętych nóg w ciąży jest fakt, że w tym okresie zwiększa się objętość krwi krążącej u kobiety.

Najczęściej nogi puchną wieczorem, towarzyszy im drętwienie i mrowienie oraz uczucie ciężkich nóg. Po odpoczynku lub w godzinach porannych, opuchlizny najczęściej nie ma. Dlatego też najważniejsze jest, aby w trakcie ciąży nie przepracowywać się, nie stać zbyt długo. Wskazany jest odpoczynek z nogami uniesionymi do góry.

Ważne jest też, aby nosić odpowiednie, wygodne, wykonane z naturalnych materiałów obuwie oraz nieuciskające rajstopy. Należy pamiętać o ograniczeniu spożycia soli. Wszystkie te sposoby na opuchnięte nogi powinny zmniejszyć dolegliwości dokuczające kobietom w ciąży.

współpraca: lek. Gabriela Gajewska