Alprazolam – dlaczego budzi tyle emocji?
Alprazolam to lek psychotropowy stosowany przede wszystkim w leczeniu stanów lękowych i agorafobii u osób dorosłych, którym towarzyszą napady paniki, choć czasem zaleca się go także w terapii stanów depresyjnych. Pierwszym, a zarazem najbardziej znanym lekiem zawierającym alprazolam jako substancję czynną, jest Xanax. Swoją popularność zawdzięcza szybkiemu działaniu i wysokiej skuteczności. Jego stosowanie jest jednak kontrowersyjne głównie ze względu na wysoki potencjał uzależniający i fakt, iż może nasilać skłonności samobójcze. Co więcej, ze względu na swoją skuteczność jest on często nadużywany, np. by ułatwić zrelaksowanie się, czy w celu łagodzenia skutków stresu. By uniknąć tego typu działań niepożądanyc alprazolam powinien być stosowany jedynie doraźnie, w dodatku pod ścisłą kontrolą ze strony lekarza.
Czym jest i jak działa alprazolam?
Alprazolam to związek organiczny z grupy benzodiazepin, zaliczany do klasy triazolobenzodiazepin (TBZD), ze względu na pierścień triazolowy w swojej strukturze. Jako przedstawiciel tej grupy substancji czynnych wykazuje szereg działań terapeutycznych, w tym silne właściwości nasenne, uspokajające, przeciwlękowe i miorelaksacyjne (zwiotczające mięśnie).
Mechanizm działania alprazolamu polega na aktywacji szlaku gabaergicznego w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), poprzez stymulację receptorów kwasu gamma-aminomasłowego typu A (GABA-A). Wiążąc się z miejscem receptora benzodiazepinowego GABA-A, alprazolam nasila działanie kwasu gamma-aminomasłowego, będącego inhibitorem przekaźnictwa nerwowego, co prowadzi do zahamowania aktywności neuronów w mózgu i wywołuje m.in. działanie uspokajające i zwiotczające mięśnie.
Nasilenie efektu jest zależne od przyjętej dawki leku. Warto przy tym zaznaczyć, że alprazolam jest nieselektywnym aktywatorem receptorów GABA-A w ośrodkowym układzie nerwowym, co prowadzi do występowania w trakcie terapii różnego rodzaju działań ubocznych.
Przeczytaj również:
Leki uspokajające na receptę – które leki pomogą na stres?
Szybki początek działania i krótki czas półtrwania – co to oznacza dla pacjenta?
Alprazolam to lek bardzo dobrze i szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego. Dzięki temu zaczyna działać już około 15 minut od podania, szybko przynosząc oczekiwane uczucie ulgi. Jego maksymalne stężenie w osoczu krwi osiągane jest po około 1-2 godzinach, a w przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu po 5-11 godzinach. Alprazolam charakteryzuje się stosunkowo krótkim czasem półtrwania, dlatego czas jego działania wynosi maksymalnie 15 godzin i by podtrzymać efekt terapeutyczny konieczne jest przyjęcie kolejnej dawki. Dla porównania czas półtrwania diazepamu wynosi aż 100 godzin!
Z jednej strony pozwala to uniknąć kumulowania się alprazolamu w organizmie i objawów takich jak wzmożona senność, z drugiej strony jednak o wiele szybciej rozwija się u pacjenta tolerancja, co zmusza go do przyjmowania coraz większych dawek dla uzyskania tego samego efektu terapeutycznego. Skutkiem może być uzależnienie i pojawienie się objawów odstawiennych.
Z tego względu wielkość dawki oraz częstotliwość przyjmowania powinny być ściśle ustalone przez lekarza na początku leczenia, na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów. Wskazane jest regularne monitorowanie, czy stosowanie leku jest zgodne z zaleceniami lekarza. Czas trwania leczenia nie powinien być dłuższy niż 2-4 tygodni, w przeciwnym razie zwiększa się ryzyko uzależnienia i działań niepożądanych.
Kiedy stosuje się alprazolam?
Działanie terapeutyczne alprazolamu jest zbliżone do działania innych leków z grupy benzodiazepin. Wśród głównych wskazań klinicznych do jego stosowania znajdziemy krótkotrwałe leczenie:
napadów paniki,
stanów lękowych towarzyszących depresji,
stanów lękowych o charakterze mieszanym,
nudności wywołanych chemioterapią (w leczeniu skojarzonym).
Ze względu na wysokie ryzyko występowania działań niepożądanych zaleca się stosowanie alprazolamu wyłącznie wtedy, gdy objawy są na tyle nasilone, że uniemożliwiają pacjentowi prawidłowe funkcjonowanie.
Przeczytaj również:
Logoterapia – czy pozwala odnaleźć sens życia?
Alprazolam – przeciwwskazania i nadużywane wskazania
Wiele osób nadużywa alprazolamu, między innymi w celu łagodzenia codziennych stresów. Ze względu na ryzyko uzależnienia takie zastosowanie jest niezalecane. Wśród wskazań off-label dla alprazolamu wymienia się natomiast krótkotrwałą pomoc w przypadku zaburzeń snu, a także w łagodzeniu PMS (zespołu napięcia przedmiesiączkowego), choć tego typu zastosowanie jest możliwe wyłącznie w ostateczności i powinno być zawsze konsultowane z lekarzem.
Wśród głównych przeciwwskazań do stosowania alprazolamu wymienia się:
nadwrażliwość na alprazolam lub inne leki z grupy benzodiazepin;
wiek poniżej 18. roku życia (ze względu na fakt, iż ośrodkowy układ nerwowy młodych osób jest o wiele bardziej podatny na działanie benzodiazepin);
bezdech senny;
ciężką, przewlekłą niewydolność oddechową;
ciężką niewydolność wątroby,
miastenię,
ciążę,
ostrą jaskrę zamykającego się kąta,
zaburzenia osobowości typu borderline.
W jakich lekach występuje alprazolam?
Alprazolam jest substancją czynną, którą znajdziemy w wielu lekach o działaniu uspokajającym i przeciwlękowym. Dostępny jest w formie tabletek i tabletek o przedłużonym uwalnianiu, w dawkach od 0,25 do 2 mg. Każdy z tych leków dostępny jest wyłącznie w oparciu o receptę lekarską. Wśród najpopularniejszych preparatów zawierających alprazolam znajdziemy:
Xanax oraz Xanax SR (o przedłużonym uwalnianiu),
Zomiren oraz Zomiren SR,
Neurol oraz Neurol SR,
Alprazolam Aurovitas,
Alpraxil,
Alprazolam Grindeks.
Przeczytaj również:
Benzodiazepiny – badanie stężenia we krwi
Czy alprazolam uzależnia?
Wysokie potencjalne ryzyko uzależnienia w przypadku alprazolamu wynika, jak już wspomnieliśmy, między innymi z jego szybkiego działania i krótkiego okresu półtrwania. Ryzyko to dodatkowo zwiększa przyjmowanie go niezgodnie z przeznaczeniem, m.in. w celu łagodzenia skutków stresu lub długotrwałe stosowanie leku. Prowadzi to bowiem do zmian w receptorach GABA-A. Stają się one mniej wrażliwe na pobudzenie przez alprazolam, co zmusza pacjenta do stosowania większych dawek w celu uzyskania efektu terapeutycznego.
Gwałtowany spadek stężenia leku w krwioobiegu często prowadzi z kolei do wystąpienia u pacjenta dyskomfortu i odczuwania lęku ze zdwojoną siłą (tzw. efekt odbicia), co skłania go do przyjęcia kolejnej dawki leku (uzależnienie fizyczne i psychiczne).
Objawy uboczne – od senności po zaburzenia pamięci
Podobnie jak w przypadku innych benzodiazepin, działania niepożądane występują głównie przy stosowaniu większych niż zalecane przez lekarza dawek alprazolamu. Skutkuje to przede wszystkim wzmożoną sennością oraz pogorszeniem koncentracji. Wśród innych działań niepożądanych alprazolamu, wynikających z depresyjnego działania na OUN, wymienia się:
problemy z pamięcią, w tym amnezję,
zaburzenia mowy,
zawroty głowy,
zwiększone zmęczenie, wynikające z nadmiernego uspokojenia,
zaburzenia równowagi,
depresję oddechową,
zaparcia,
osłabienie mięśni,
drgawki,
wysypkę,
nasilenie myśli samobójczych i zwiększone ryzyko prób samobójczych.
Wśród rzadziej występujących skutków ubocznych stosowania leku wymienia się:
uczucie suchości w jamie ustnej,
żółtaczkę wynikającą z zaburzenia pracy wątroby,
halucynacje,
bezmocz,
agresję,
nadmierne pobudzenie,
napady mani,
zmniejszenie ilości wydalanego moczu.
Przeczytaj również:
Benzodiazepiny w moczu – kiedy się je oznacza, jak przygotować się do badania?
Interakcje alprazolamu z alkoholem, opioidami i innymi lekami
Alprazolam metabolizowany jest w wątrobie, głównie przez enzym CYP3A4. Z tego względu stosowanie alprazolamu z inhibitorami tego enzymu lub substancjami, które również są metabolizowane przez wątrobę lub działają depresyjnie na OUN, może prowadzić do wystąpienia różnego rodzaju interakcji i stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia pacjenta. Wśród tego typu związków wymienia się między innymi:
cymetydynę,
erytromycynę,
ketokonazol,
leki przeciwpadaczkowe,
trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak imipramina czy dezypramina,
tabletki antykoncepcyjne,
Alprazolam wchodzi również w interakcję z alkoholem (wykazują one działanie synergistyczne). Jego spożywanie w trakcie trwania terapii prowadzi do nasilonego działania usypiającego i zwiększa ryzyko wystąpienia objawów zatrucia czy zmian w zachowaniu.
Alprazolam – kiedy zachować szczególną ostrożność?
Szczególną ostrożność należy zachować stosując alprazolam u osób starszych i u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub zaburzeniami czynności wątroby – w ich przypadku konieczne może być zmniejszenie dawki. Są oni bowiem o wiele bardziej narażeni na wystąpienie działań nieżądanych. Ostrożność wskazana jest także u pacjentów ze współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi oraz skłonnością do uzależnień, nie tylko od substancji psychoaktywnych, ale również od alkoholu.
Przeczytaj również:
Uzależnienie od leków uspokajających i nasennych
Alprazolam – alternatywy terapeutyczne
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi alprazolam i inne leki z grupy benzodiazepin zalecane są wyłącznie do krótkotrwałego leczenia ciężkich zaburzeń lękowych. W długotrwałej terapii zaburzeń lękowych złotym standardem są obecnie leki przeciwdepresyjne takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), a także buspiron czy hydroksyzyna. Oprócz tego pomocne mogą być beta-blokery, preparaty ziołowe i terapia poznawczo-behawioralna.
Jak bezpiecznie odstawić alprazolam?
Stosowanie leku o silnym potencjalne uzależniającym, jakim jest alprazolam, powinno trwać możliwie jak najkrócej i według najnowszych zaleceń nie przekraczać 2-4 tygodni. By uniknąć efektu odbicia i wystąpienia objawów odstawiennych, należy stopniowo zmniejszać dawkę, mniej więcej o 0,25 mg co 3 dni (tzw. tapering). Odstawienie leku powinno przebiegać pod ścisłą kontrolą lekarza. Alternatywą może być zmiana leku na taki o dłuższym okresie półtrwania, co pozwala na łagodniejsze obniżanie dawki.
Zbyt szybkie odstawienie leku może prowadzić do pogorszenia samopoczucia, ogólnego osłabienia, problemów ze snem, zawrotów głowy, drgawek i tachykardii.
Alprazolam – opinie pacjentów
Na forach i w społecznościach pacjentów alprazolam jest bardzo często opisywany jako lek działający szybko i skutecznie, szczególnie w przerywaniu napadów paniki i nagłych epizodów silnego lęku. Wiele osób podkreśla, że potrafi on wyraźnie „ściąć” objawy w krótkim czasie i pozwolić wrócić do względnie normalnego funkcjonowania, co bywa dla nich ogromną ulgą.
Jednocześnie bardzo często pojawiają się ostrzeżenia dotyczące ryzyka przyzwyczajenia i zależności – użytkownicy opisują, że z czasem lek może działać słabiej (rośnie tolerancja), a pojawia się pokusa sięgania po niego częściej.
Sporo relacji koncentruje się na trudnościach z odstawianiem: część osób wspomina o nasileniu lęku „z odbicia”, problemach ze snem, rozdrażnieniu czy długotrwałym dyskomforcie po zmniejszaniu dawki, zwłaszcza jeśli alprazolam był stosowany przez dłuższy czas. W komentarzach przewijają się też skutki uboczne takie jak senność, „zamulenie”, spowolnienie, poczucie odrealnienia lub pogorszenie pamięci, co dla niektórych staje się kłopotliwe w pracy czy nauce.
Ogólny obraz z tych opinii jest taki, że alprazolam bywa postrzegany jako bardzo mocne i pomocne wsparcie doraźne, ale jednocześnie jako lek, przy którym wiele osób zachowuje ostrożność i podkreśla, że przy regularnym stosowaniu może pojawić się więcej problemów niż korzyści.
Uwaga: powyższe opinie są subiektywnymi relacjami użytkowników z internetu i mają charakter wyłącznie informacyjny – nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty.
