Jakie są najczęstsze choroby tarczycy?
Gruczoł tarczowy może produkować za mało lub za dużo hormonów, co prowadzi odpowiednio do niedoczynności tarczycy lub nadczynności tarczycy. Oba stany mają odmienne objawy, ale ich wspólnym mianownikiem jest zaburzona równowaga hormonalna, która wpływa na pracę tarczycy i funkcję niemal każdego narządu.
Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy oznacza niedobór hormonów tarczycy. Metabolizm organizmu ulega spowolnieniu, a pacjent odczuwa przewlekłe zmęczenie i obserwuje przyrost masy ciała. Najczęstszą przyczyną niedoczynności jest choroba Hashimoto – przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym układ odpornościowy atakuje komórki tarczycy, stopniowo upośledzając produkcję hormonów tarczycy.
Choroba Hashimoto występuje nawet 8-krotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn i odpowiada za ponad 90% przypadków niedoczynności w krajach o wystarczającej podaży jodu.
Inną postacią jest subkliniczna niedoczynność tarczycy, w której stężenie TSH jest podwyższone, ale poziom wolnych hormonów pozostaje w normie – pacjent może nie mieć żadnych objawów, albo odczuwać jedynie łagodne dolegliwości.
Nadczynność tarczycy
Nadczynność tarczycy to sytuacja, w której dochodzi do nadmiernego wydzielania hormonów tarczycy, które „rozpędzają" metabolizm. Najczęstszą przyczyną jest choroba Gravesa-Basedowa (choroba Gravesa) – schorzenie o podłożu autoimmunologicznym, w którym przeciwciała stymulują gruczoł tarczowy do niekontrolowanej produkcji hormonów tarczycy. Nadczynność może też wywołać wole guzkowe toksyczne lub guzek autonomiczny.
Wśród innych chorób tarczycy warto wymienić: poporodowe zapalenie tarczycy, guzki tarczycy (zwykle łagodne, ale wymagające diagnostyki), wole tarczycy (powiększenie tarczycy spowodowane np. niedoborem jodu lub przewlekłym zapaleniem) oraz nowotwory tarczycy.
Przeczytaj również:
USG tarczycy – wskazania, przygotowanie, przebieg badania, wyniki, cena
Jakie są objawy niedoczynności tarczycy?
Objawy niedoczynności tarczycy rozwijają się powoli i początkowo bywają subtelne. Wynikają ze spowolnienia metabolizmu spowodowanego niedoborem hormonów tarczycy. Typowe objawy chorej tarczycy przy niedoczynności obejmują:
przewlekłe zmęczenie i senność,
przyrost masy ciała mimo braku zmian w diecie,
zwiększoną wrażliwość na zimno,
suchość skóry,
łamliwe włosy (z przerzedzeniem brwi),
wypadanie włosów,
obniżony nastrój i stany depresyjne,
bóle i osłabienie mięśni,
zaparcia,
opuchnięcie twarzy (obrzęk śluzowaty),
podwyższony cholesterol LDL.
Subkliniczna niedoczynność tarczycy może nie dawać wyraźnych objawów i zostać wykryta jedynie w badaniach krwi, stąd duże znaczenie okresowej kontroli stężenia TSH. Badania krwi obejmujące profil tarczycowy to podstawowe narzędzie diagnostyczne. Leczenie niedoczynności tarczycy polega głównie na codziennym przyjmowaniu syntetycznego hormonu tarczycy (lewotyroksyny).
Przeczytaj również:
Scyntygrafia tarczycy – co to jest, na czym polega, jak wygląda, wskazania
Jakie są objawy nadczynności tarczycy?
Nadczynność tarczycy powoduje przyspieszenie procesów metabolicznych. Do typowych objawów należą:
przyspieszone bicie serca i kołatanie serca (w tym migotanie przedsionków),
nieuzasadniony spadek masy ciała,
uczucie niepokoju i drażliwość,
drżenie rąk,
nadmierne pocenie i nietolerancja ciepła,
bezsenność,
biegunka,
osłabienie mięśni,
nieregularne miesiączki u kobiet,
powiększenie tarczycy (wole) widoczne w przedniej części szyi.
W chorobie Gravesa-Basedowa mogą dodatkowo wystąpić objawy oczne: wyłupiaste oczy, suchość i ból gałek ocznych. Leczenie zależy od rodzaju schorzenia – stosuje się leki tyreostatyczne, terapię jodem radioaktywnym (jodem promieniotwórczym) lub leczenie chirurgiczne. Po usunięciu tarczycy pacjent wymaga dożywotniej suplementacji lewotyroksyną.
Czy choroby tarczycy mogą powodować inne objawy u kobiet, mężczyzn i dzieci?
U kobiet choroby tarczycy są diagnozowane nawet 5–8 razy częściej niż u mężczyzn. W przypadku kobiet szczególnie istotne są zaburzenia cyklu menstruacyjnego – niedoczynność powoduje obfite miesiączki, a nadczynność sprawia, że cykle stają się nieregularne lub zanikają. Chora tarczyca u kobiety może utrudniać zajście w ciążę i zwiększać ryzyko poronień. Objawy obejmują też nasilone wypadanie włosów, wahania wagi oraz zaburzenia nastroju mylone z objawami menopauzy. W czasie ciąży kontrola funkcji tarczycy jest kluczowa. U kobiet może rozwinąć się poporodowe zapalenie tarczycy – autoimmunologiczne zapalenie gruczołu w ciągu roku po porodzie, przebiegające z fazą nadczynności, a następnie niedoczynności.
U mężczyzn choroby tarczycy bywają rzadziej rozpoznawane, bo objawy, jak zmęczenie, osłabienie mięśni czy spadek libido, przypisuje się wiekowi lub stresowi. Chora tarczyca u mężczyzny może powodować zaburzenia erekcji, ginekomastię, problemy z płodnością, a nadczynność sprzyja także osteoporozie i migotaniu przedsionków.
U dzieci najczęstszymi objawami niedoczynności są spowolnienie wzrastania, senność, trudności w nauce i suchość skóry. Nadczynność objawia się nadpobudliwością, utratą masy ciała i przyspieszonym tętnem. Wczesna diagnostyka jest kluczowa, ponieważ hormony tarczycy warunkują prawidłowy rozwój mózgu i dojrzewanie płciowe.
Przeczytaj również:
Lekarz od tarczycy – jak się nazywa, co leczy i kiedy udać się na wizytę?
Czy choroby tarczycy mogą wpływać na wygląd skóry?
Hormony tarczycy są kluczowe dla regeneracji komórek skóry i wzrostu włosów, dlatego objawy skórne bywają pierwszym widocznym sygnałem problemów z tarczycą. W niedoczynności dominuje suchość skóry, łamliwe włosy i kruche paznokcie, a w zaawansowanych przypadkach pojawia się obrzęk śluzowaty twarzy, powiek i dłoni. W nadczynności skóra jest ciepła i wilgotna wskutek nadmiernego pocenia, a włosy stają się cienkie.
Wole tarczycy to widoczne powiększenie gruczołu w przedniej części szyi, spowodowane np. niedoborem jodu, przewlekłym zapaleniem lub guzkami tarczycy. Pacjent może odczuwać ucisk i mieć trudności w połykaniu.
Choroby tarczycy o podłożu autoimmunologicznym (choroba Hashimoto, choroba Gravesa) mogą współwystępować z bielactwem nabytym, łysieniem plackowatym oraz pokrzywką przewlekłą (u ok. 30% pacjentów z tą dermatozą stwierdza się podwyższone miana przeciwciał przeciwtarczycowych).
Podsumowanie
Chora tarczyca może dawać o sobie znać na wiele sposobów – od przewlekłego zmęczenia, wahań wagi i zaburzeń koncentracji, przez kołatanie serca i drżenie rąk, aż po suchość skóry, wypadanie włosów czy opuchnięcie twarzy. Odpowiednie badania to profil tarczycowy (stężenie TSH, fT3 i fT4), przeciwciała przeciwtarczycowe (anty-TPO, anty-TG) oraz USG tarczycy – badanie obrazowe pozwalające ocenić strukturę gruczołu i określić, jakie badania należy wykonać dalej. Leczenie chorób tarczycy pozwala w większości przypadków cofnąć lub złagodzić objawy.
