Ból brzucha u dzieci – najczęstsze przyczyny
Bóle brzucha u dzieci można podzielić na czynnościowe i organiczne. Czynnościowe bóle brzucha obejmują: dyspepsję czynnościową, zespół jelita drażliwego czy migrenę brzuszną. Stanowią zdecydowanie największą grupę przyczyn bólu brzucha u dzieci. Pomimo braku strukturalnego uszkodzenia przewodu pokarmowego, choroby te potrafią znacząco obniżać jakość życia dziecka. W tych przypadkach ból lokalizuje się zazwyczaj w okolicy pępka, ma nawracający charakter i nasila się w sytuacjach stresowych, np. ból brzucha u ucznia przed zapowiedzianym sprawdzianem lub w poniedziałkowy poranek.
Organiczne przyczyny bólu brzucha to takie, u podstaw których leży konkretna przyczyna, obiektywnie dająca się stwierdzić zmiana w budowie lub funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Wśród najczęstszych przyczyn organicznych wymienia się: nietolerancje pokarmowe, w tym nietolerancję laktozy, alergie pokarmowe oraz infekcje bakteryjne i wirusowe układu pokarmowego. Szybkiej interwencji wymaga: ostry ból brzucha sugerujący rozpoznanie zapalenia wyrostka robaczkowego, choroby wrzodowej, kamicy pęcherzyka żółciowego czy eozynofilowego zapalenia przełyku.
Bardzo częstą, a jednocześnie niedodiagnozowaną przyczyną bólu, są zaparcia. Utrudnione oddawanie stolca powoduje wzdęcie jamy brzusznej, dolegliwości bólowe w podbrzuszu i dyskomfort, który jest trudny do opisania przez dziecko. Rodzice powinni zwrócić uwagę nie tylko na częstotliwość oddawania stolców przez dziecko, ale także na ich konsystencję. Zbyt twarde stolce, które są trudne do wydalenia, powodują ból i dyskomfort podczas wizyt w toalecie również świadczą o zaparciu.
Warto mieć na uwadze, że u małych dzieci objawy zapalenia układu moczowego mogą być bardzo niespecyficzne. Infekcje mogą manifestować się między innymi poprzez bóle brzucha i problemy z oddawaniem moczu.
Przeczytaj również:
Bóle somatyczne – czym są bóle psychogenne i jak je leczyć?
Ból brzucha u dziecka, a stres szkolny – jak go rozpoznać?
Gdy dziecko skarży się na nawracające bóle brzucha, warto dokładnie prześledzić, w jakie dni pojawiają się dolegliwości i kiedy ustępują. Jeśli ból brzucha występuje zazwyczaj w dni szkolne, albo pojawia się przed ważnymi wydarzeniami lub sprawdzianami, a ustępuje w weekendy i wakacje, istnieje duże prawdopodobieństwo, że jest to reakcja organizmu na stres. W przypadku starszych dzieci przydatna może być szczera rozmowa dotycząca samopoczucia i zmartwień trapiących pacjenta.
Warto pamiętać, że sam fakt związku objawów ze stresem nie wyklucza przyczyny organicznej. Jeśli dolegliwości ze strony układu pokarmowego trwają długo lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, przewlekły ból wymaga pogłębionej diagnostyki.
Jak odróżnić ból brzucha na tle nerwowym od choroby somatycznej?
Rozwiązanie tego problemu wymaga wnikliwej obserwacji młodego organizmu. Układ pokarmowy jest gęsto unerwiony i pozostaje w ścisłym kontakcie z układem nerwowym za pomocą tzw. osi jelito-mózg. Z tego powodu silne emocje mogą wywołać dokuczliwe skurcze jelit czy biegunkę. Podstawą różnicowania dolegliwości na tle nerwowym od choroby somatycznej są: baczna obserwacja dziecka, ocena charakteru bólu, jego umiejscowienia, nasilenia, początku i czasu występowania oraz dodatkowej obecności objawów ogólnych.
Kiedy ból brzucha u ucznia powinien zaniepokoić rodziców?
Niepokojące objawy alarmowe wymagające dalszej diagnostyki w przypadku bólu brzucha u dziecka obejmują:
brak przyrostu masy ciała lub niezamierzoną utratę masy ciała,
zahamowanie wzrostu,
niedobór żelaza, niedokrwistość,
podwyższoną temperaturę ciała, niewyjaśnioną gorączkę,
ból wybudzający dziecko ze snu,
zmiany skórne np. kończyn dolnych,
bóle stawowe,
zaburzenia połykania,
powiększenie narządów jamy brzusznej,
problemy z wypróżnianiem (zaparcia, biegunki, szczególnie z domieszką krwi lub ropy).
W przypadku stwierdzenia któregoś z powyższych objawów konieczne są konsultacja lekarska i wykonanie badań diagnostycznych. Lekarz może zalecić: badania krwi, badanie ogólne moczu, badanie stolca, USG jamy brzusznej, a w szczególnych przypadkach również wykonanie badań endoskopowych – kolonoskopii i/lub gastroskopii.
Przeczytaj również:
Melisa – na co pomaga? Właściwości i zastosowanie. Od jakiego wieku można ją pić
Jak pomóc dziecku z bólem brzucha – leczenie i wsparcie
Skuteczna pomoc zaczyna się od właściwego rozpoznania źródła dolegliwości. Jeśli badania laboratoryjne oraz diagnostyka obrazowa wykażą podłoże organiczne, takie jak infekcja bakteryjna czy stan zapalny, wtedy konieczne jest wdrożenie celowanego leczenia farmakologicznego.
W przypadku zaparć podstawą leczenia jest zwiększenie podaży płynów i błonnika, regularna aktywność fizyczna, a gdy to nie wystarcza, stosowanie makrogoli, które są najlepiej przebadanym i zalecanym środkiem przeczyszczającym u dzieci.
Leczenie nietolerancji laktozy i alergii pokarmowych opiera się głównie na unikaniu produktów wywołujących objawy.
W przypadku ostrych stanów, takich jak zapalenie wyrostka robaczkowego, kamica żółciowa, konieczna może być operacja. Leczenie choroby wrzodowej u dzieci opiera się przede wszystkim na wyeliminowaniu bakterii Helicobacter pylori za pomocą celowanej antybiotykoterapii oraz stosowaniu leków hamujących wydzielanie kwasu solnego, co pozwala wyciszyć stan zapalny i przyspieszyć regenerację uszkodzonej błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy.
W przypadku bólów psychogennych, gdzie przewlekły ból brzucha u dzieci jest manifestacją silnego stresu i lęku, długotrwałe sięganie po preparaty z grupy leków przeciwbólowych czy rozkurczowych mija się z celem, a może wręcz maskować istotę problemu. Zamiast rutynowo podawać dziecku kolejne medykamenty, podstawą powrotu do zdrowia staje się specjalistyczne wsparcie psychologiczne oraz nauka technik radzenia sobie z napięciem.
Leczenie zespołu jelita drażliwego u dzieci opiera się przede wszystkim na edukacji na temat czynnościowego charakteru dolegliwości, modyfikacji diety i ograniczeniu produktów fermentujących (dieta low FODMAP) oraz spożywaniu błonnika rozpuszczalnego. Pomocne może okazać się stosowanie prebiotyków i probiotyków, dających wsparcie w odbudowie mikroflory bakteryjnej jelit, co jest istotne dla prawidłowego funkcjonowania układu trawiennego.
