Choroba lokomocyjna u dziecka – jak leczyć?

Czym jest choroba lokomocyjna?

Choroba lokomocyjna, inaczej określana jako kinetoza, to przejaw nieprawidłowej reakcji mózgu na niejednorodne bodźce dotyczące ruchu ciała. Udział w tym mają zmysł wzroku, błędnik (czyli narząd równowagi zlokalizowany w uchu wewnętrznym) oraz receptory czucia głębokiego. Podczas podróży widzimy poruszające się otoczenie, możemy też czuć np. bujanie, jednak nie odczuwamy ruchu swojego ciała, przez co do naszego mózgu docierają sprzeczne komunikaty.

Dlaczego? Po pierwsze, ich układ nerwowy jest jeszcze na tyle słabo rozwinięty, że nie odbiera bodźców, które mogłyby wywoływać objawy. Po drugie, niemowlęta zwykle przewożone są w pozycji półleżącej, a ta minimalizuje ryzyko nieprzyjemnych objawów choroby lokomocyjnej.

Choroba lokomocyjna u dzieci najczęściej objawia się w trakcie jazdy samochodem i autobusem, rzadziej w trakcie podróży pociągiem czy samolotem. Jedną z popularniejszych odmian choroby lokomocyjnej jest tzw. choroba morska, czyli kinetoza występująca w trakcie podróży statkiem, promem czy jachtem.

Choroba lokomocyjna dotyka około 30% populacji ogólnej, z czego średnio 5% bardzo ciężko znosi podróż. W późniejszym okresie życia częściej chorują osoby płci żeńskiej niż męskiej. Dotyczy to zwłaszcza kobiet w ciąży i w okresie menstruacji. Pochodzenie może również odgrywać istotną rolę w występowaniu choroby lokomocyjnej. Przypadki kinetozy są częściej odnotowywane u Azjatów, szczególnie Chińczyków.

Przeczytaj również:

Jakie leki na chorobę lokomocyjną są najlepsze?

Jakie są przyczyny choroby lokomocyjnej?

Bezpośrednią przyczyną występowania objawów choroby lokomocyjnej jest wspomniany już wcześniej konflikt sensoryczny. Co jednak sprawia, że jedynie niektóre osoby odczuwają nieprzyjemne dolegliwości w trakcie podróży?

Z pewnością rolę odgrywa tu wiek, najczęściej bowiem obserwuje się chorobę lokomocyjną u dzieci, mniej więcej – o czym już wspomnieliśmy – między 2. a 12. rokiem życia. Dlaczego? Wynika to głównie z niedojrzałości układu równowagi oraz mechanizmów przetwarzania bodźców w mózgu. Występowanie choroby lokomocyjnej jest częstsze również u dziewczynek niż u chłopców, nie do końca jednak wiadomo dlaczego. Z pewnością dobrą wiadomością jest fakt, iż organizm dorosłych lepiej radzi sobie z integracją odbieranych przez poszczególne zmysły sygnałów. W związku z tym większość osób z choroby lokomocyjnej „wyrasta” i wraz z wiekiem coraz lepiej znosi jazdę samochodem czy podróż innymi środkami transportu.

Jeśli któreś z rodziców doświadczało w dzieciństwie lub nadal doświadcza objawów choroby lokomocyjnej, istnieje większe prawdopodobieństwo, że u ich dziecka również rozwinie się ta dolegliwość. Pamiętajmy jednak, że nie jest to regułą, kluczowe są tu bowiem indywidualne predyspozycje i wpływ czynników środowiskowych.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia i nasilają objawy choroby lokomocyjnej? Są to czynności, które potęgują konflikt sensoryczny, np.:

• patrzenie w nieruchome obiekty w pobliżu,

• podróż tyłem do kierunku jazdy,

• korzystanie z telefonu/tabletu/komputera w trakcie podróży,

• czytanie książek,

• intensywne zapachy,

• dynamiczna jazda, duża ilość krętych dróg,

• podróżowanie na pusty żołądek,

• silne emocje,

• stres,

• brak dopływu świeżego powietrza.

Przeczytaj również:

Leki przeciwwymiotne – jakie leki na wymioty są najlepsze?

Jakie są pierwsze objawy choroby lokomocyjnej?

Choroba lokomocyjna u dziecka może objawiać się na różne sposoby i mieć rożne nasilenie, w zależności od długości podróży i czynników towarzyszących. Najczęstsze objawy choroby lokomocyjnej to:

• nudności, z czasem przechodzące w wymioty,

• zawroty głowy,

• nadmierna potliwość,

• bladość skóry,

• brak apetytu,

• ziewanie i senność,

• uczucie ucisku w klatce piersiowej,

• ślinotok,

• apatia,

• uczucie rozbicia i ogólne złe samopoczucie,

• drażliwość i niepokój.

W skrajnych przypadkach choroba lokomocyjna potrafi wywołać stan odrętwienia czy letargu. Mogą pojawić się trudności w oddychaniu, uczucie ucisku w klatce piersiowej, senność i zwolnienie rytmu serca.

Dolegliwości związane z chorobą lokomocyjną mogą pojawić się u każdego dziecka. Dzieci różnią się wrażliwością. Niektórym maluchom jest „niedobrze” podczas każdej jazdy samochodem, a u innych do sprowokowania nudności konieczny jest dłuższy czas trwania jazdy, gwałtowny ruch, przyspieszenie czy częsta zmiana ruchu lub wysokości na jakiej odbywa się podróż.

Objawy są nasilone, jeżeli ruch jest niejednostajny, odbywa się w różnych kierunkach, szczególnie przy dużych różnicach wzniesień (podróż w górzystym terenie). Konflikt informacji dostarczanych wraz z rożnymi sygnałami odbieranymi przez organizm odbywa się najprawdopodobniej na poziomie neuroprzekaźników – substancji chemicznych, takich jak histamina, acetylocholina i noradrenalina, które pozwalają komunikować się komórkom nerwowym.

Jak rozpoznać, że dziecko cierpi na chorobę lokomocyjną? Jednorazowe złe samopoczucie w trakcie podróży nie zawsze musi być równoznaczne z tym, że maluch cierpi na chorobę lokomocyjną. Jeżeli jednak dziecko często źle czuje się nawet przy krótkich podróżach, powinno to być dla nas sygnałem ostrzegawczym. Warto w czasie podróży uważnie obserwować malucha, jeżeli zamyka oczy, narzeka na dziwne uczucie czy nie chce korzystać z urządzeń ekranowych, powinien to być dla nas sygnał, że konieczna może być przerwa w podróży lub zastosowanie leków na chorobę lokomocyjną.

Przeczytaj również:

Wymioty u dziecka – jakie są przyczyny i co robić, gdy dziecko wymiotuje?

Co jest skuteczne na chorobę lokomocyjną u dziecka?

Choroba lokomocyjna u dziecka to dolegliwość, która choć niejednokrotnie utrudnia, nie przekreśla nawet dalszych podróży. Dzięki poznaniu jej mechanizmu, istnieje wiele metod pozwalających na łagodzenie objawów choroby lokomocyjnej, które można stosować również w przypadku dzieci.

Syropy i tabletki

Łatwo dostępne preparaty na chorobę lokomocyjną u dzieci bazują głównie na naturalnym składniku, jakim jest wyciąg z kłącza imbiru. To łagodny środek pomocny w leczeniu nudności, który przeciwdziała uczuciu dyskomfortu i przyspiesza opróżnianie żołądka. Można go stosować nawet u młodszych dzieci. Najpopularniejsze są preparaty w formie syropów lub tabletek (także tabletek do ssania). To, po który z nich sięgniemy, zależy od naszych osobistych preferencji, warto jednak zwrócić uwagę na stężenie substancji aktywnej w pojedynczej dawce. Alternatywą może być przygotowanie domowego napoju imbirowego.

Opaski

W walce z chorobą lokomocyjną u dzieci i jej objawami pomocna może być także akupresura. Najpopularniejszym rozwiązaniem w tym przypadku są specjalne opaski, które delikatnie uciskają punkt P6 (na nadgarstku), odpowiadający za ograniczenie wymiotów i nudności. Należy je mieć na sobie w czasie jazdy. W przeciwieństwie do innych metod nie wywołują one skutków ubocznych, a ich skuteczność, nawet u małych dzieci, potwierdzają liczne pozytywne opinie.

Leki na chorobę lokomocyjną

Gdy objawy kinetozy są mocno nasilone, naturalne sposoby ich łagodzenia nie zawsze są wystarczające. W takim przypadku w leczeniu choroby lokomocyjnej warto sięgnąć po leki. Najpopularniejszym z nich, dostępnym w formie tabletek, jest Aviomarin, którego substancję czynną stanowi dimenhydrynat. To lek z grupy preparatów przeciwhistaminowych, którego działanie opiera się na:

• hamowaniu odruchów błędnikowych,

• osłabieniu czynności wydzielniczej żołądka,

• zmniejszaniu czynności ośrodka wymiotnego w rdzeniu przedłużonym,

• rozluźnieniu mięśni gładkich w przewodzie pokarmowym.

Istnieją również leki z tą samą substancją czynną w formie syropu na chorobę lokomocyjną, pozwalającą na lepsze dopasowanie dawki (zaleca się 1,25 mg/kg m.c.), jednak nie są one dostępne w Polsce.

Inną substancją czynną pozwalającą na złagodzenie objawów choroby lokomocyjnej jest skopolamina. Występuje ona w formie plastrów na chorobę lokomocyjną, które przykleja się za uchem na kilka godzin przed podróżą. Ten lek jednak również jest dostępny dopiero dla dzieci powyżej 6. roku życia i osób dorosłych.

Przeczytaj również:

Nawadnianie dziecka – co robić przy odwodnieniu spowodowanym biegunką i wymiotami?

Jak zapobiegać chorobie lokomocyjnej u dziecka?

Zapobieganie chorobie lokomocyjnej u dziecka opiera się na trzech elementach:

1. dobrym przygotowaniu do podróży – upewnijmy się, że dziecko przed podróżą nie jest głodne, ale też nie zjadło ciężkostrawnych potraw, jest odpowiednio nawodnione i wypoczęte;

2. właściwych warunkach w trakcie podróży – dostęp do świeżego powietrza, wygodna, przewiewna odzież, odpowiednie miejsce w pojeździe w czasie podróży (najlepiej takie, które pozwala patrzeć na horyzont), rezygnacja z urządzeń ekranowych, czytania książek, spożywania słodyczy czy słodkich napojów, regularne przerwy w trakcie jazdy;

3. szybkiej reakcji na pierwsze objawy – jeżeli nie jest możliwe zatrzymanie się, by dziecko wyszło i przewietrzyło się, zadbajmy o dostęp do chłodnego, świeżego powietrza, podajmy wodę do picia (najlepiej niewielkimi łykami) i przygotujmy na wszelki wypadek zestaw awaryjny (torebki na wymioty, chusteczki, ubranie na zmianę).

Zadbanie o wszystkie powyższe punkty pozwala znacząco ograniczyć ryzyko mdłości lub przynajmniej złagodzić objawy choroby lokomocyjnej u dziecka.

Zalecenia lekarza pediatry w przypadku choroby lokomocyjnej u dziecka

współpraca: Dagmara Osińska