ADHD u dziewczynek – dlaczego bywa niedodiagnozowane?
Jednym z głównych powodów, dla których zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi często pozostaje u dziewczynek nierozpoznany, jest jego subtelniejszy przebieg w porównaniu z chłopcami.
Gdy myślimy o ADHD zwykle oczami wyobraźni widzimy rozbieganego, krzyczącego i impulsywnego chłopca. U dziewczynek jednak zazwyczaj ADHD występuje jako podtyp z przewagą zaburzeń uwagi i organizacji, o zdecydowanie mniej stereotypowym przebiegu.
Dziewczynki zmagające się z nim zwykle nie sprawiają aż tak wyraźnych problemów wychowawczych, a ich zachowanie bywa interpretowane jako cechy osobowości. Ponadto dziewczynki, chcąc sprostać oczekiwaniom otoczenia, często skutecznie maskują niektóre symptomy ADHD i stosują różne techniki kompensacyjne.
Przeczytaj również:
Maskowanie objawów w ASD (zaburzenia ze spektrum autyzmu)
Najczęstsze objawy ADHD u dziewczynek
Objawy ADHD u dziewczynek często nie zakłócają ich funkcjonowania na co dzień, przez co bywają pomijane przez rodziców czy nauczycieli. Jakie symptomy ADHD są typowe dla dziewczynek?
Nadmierna emocjonalność – u dziewczynek ADHD często wiąże się z trudnością w kontrolowaniu swoich emocji, wybuchami płaczu nawet w mało stresujących sytuacjach czy z powodu błahych niepowodzeń, szybkim wpadaniem w złość, trzaskaniem drzwiami itp.
Marzycielstwo – dziewczynki często wydają się „bujać w obłokach”, wyglądają na nieobecne i niezainteresowane otoczeniem. Wynika to m.in. z trudności w szybkim przetwarzaniu informacji;
Wycofanie – nieśmiałość czy introwertyczność, które mogą być błędnie interpretowane jako naturalna cecha osobowości dziecka, również mogą być przejawem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej;
Problemy z koncentracją – symptomem ADHD u dziewczynek mogą być trudności ze skupieniem uwagi, skłonność do rozpraszania się i przerywania rozpoczętych zadań;
Zapominalstwo – u dziewczynek z tym zaburzeniem neurorozwojowym często obserwuje się problemy z pamiętaniem o swoich obowiązkach domowych, odrabianiu lekcji czy nauce. Dziewczynki z ADHD często gubią rzeczy i ubrania lub zapominają np. o zabraniu torby na trening;
Problemy z zarządzaniem czasem – objawiają się one trudnościami z organizacją własnego dnia, terminowym stawianiem się np. na lekcjach czy długie przygotowywanie się do wyjścia z domu;
Bałaganiarstwo – zarówno jeżeli chodzi o organizację przestrzeni jak i własny wygląd;
Brak motywacji i zaangażowania – u dziewczynek ADHD może prowadzić do trudności ze znalezieniem motywacji do działania, co często odbierane jest jako lenistwo i niewystarczające staranie się;
Wysoka wrażliwość – zwiększona wrażliwość na dźwięki, obrazy czy emocje u innych osób również jest typowa dla dziewczynki z ADHD;
Gadatliwość – dziewczynki cierpiące na ADHD zwykle mają dużo do powiedzenia, chętnie rozmawiają z innymi, jednak nie zawsze aktywnie słuchają rozmówcy lub przerywają mu w trakcie rozmowy.
Przeczytaj również:
Reaktywność emocjonalna – cechy osobowości niskoreaktywnej i wysokoreaktywnej
Nadpobudliwość i impulsywność – mniej widoczne, ale obecne
U dziewczynek ADHD częściej przejawia się w formie podtypu z zaburzeniami uwagi, problemami z utrzymaniem koncentracji, rozpraszaniem się i trudnościami z organizacją. Z tego względu impulsywność i nadpobudliwość są u nich zdecydowanie mniej oczywiste i przybierają subtelniejsze formy, takie jak:
obgryzanie paznokci,
nadmierna gadatliwość w różnych sytuacjach,
bawienie się przedmiotami,
wiercenie się na krześle,
trudności z kontrolowaniem emocji,
przerywanie innym w rozmowie.
Maskowanie objawów i strategie kompensacyjne
Rozpoznanie ADHD u dziewczynek nie jest proste, m.in. ze względu na częste stosowanie przez nie różnorodnych strategii kompensacyjnych, skutecznie maskujących obecność typowych dla ADHD objawów. Dziewczynki z natury są bardziej skłonne do przestrzegania określonych norm społecznych i są w stanie ciężej niż chłopcy pracować, by spełniać oczekiwania dorosłych. Dokonują tego m.in. poprzez takie działania jak:
unikanie sytuacji, które wymagają spontanicznego działania,
nadmierny perfekcjonizm,
przesadne przygotowywanie się do zajęć szkolnych,
naśladowanie zachowania rówieśników,
ukrywanie napotykanych trudności przed dorosłymi (np. poprzez twierdzenie, że ich działania są związane ze zmianami hormonalnymi).
Niestety strategie te mogą prowadzić do przeciążenia psychicznego, chronicznego zmęczenia, stanów lękowych oraz zwiększonego ryzyka depresji. Wewnętrzna potrzeba sprostania oczekiwaniom otoczenia, a także uzyskania akceptacji ze strony innych, nie tylko skutkuje niską samooceną, ale odbija się również negatywnie na relacjach społecznych dziewczynki.
Maskowanie przez dziewczynki z ADHD objawów często skutkuje również nierozpoznaniem problemu, a co za tym idzie brakiem odpowiedniego wsparcia, co odbija się nie tylko na ich rozwoju, ale również funkcjonowaniu w dorosłym życiu.
Przeczytaj również:
Jak podnieść samoocenę? Sposoby na wzmocnienie poczucia własnej wartości
Kiedy objawy powinny skłonić do pogłębionej diagnostyki?
Oczywiście nie każdy przypadek nadmiernej wrażliwości czy roztargnienia musi być równoznaczny z tym, że dziewczynka ma ADHD. Warto jednak zwracać uwagę na istnienie pewnych sygnałów, nawet subtelnych, które mogą wymagać dalszej diagnostyki. Chodzi o konkretne zachowania, takie jak m.in.:
trudności w nauce, pomimo dużego nakładu pracy,
brak koncentracji,
zapominanie o podstawowych obowiązkach,
nadmierna wrażliwość emocjonalna,
trudności w relacjach rówieśniczych, zwłaszcza w wieku nastoletnim.
Jeśli objawy występują w różnych środowiskach (np. w domu i w szkole), warto rozważyć konsultację specjalistyczną.
Proces diagnostyczny ADHD u dziewczynek
Diagnoza ADHD to proces trudny i wieloetapowy, którym powinni zajmować się specjaliści: neurolodzy, psycholodzy czy psychiatrzy dziecięcy. Ze względu na to, że u dziewczynek z ADHD dominuje podtyp z zaburzeniem uwagi, nawet specjaliści mogą mieć trudności z postawieniem prawidłowej diagnozy. Prawidłowo przeprowadzona diagnoza ADHD powinna obejmować:
Szczegółowy wywiad z dzieckiem i jego rodzicami/opiekunami.
Obserwację zachowania i funkcjonowania dziecka w różnych środowiskach.
Wykorzystanie standaryzowanych kwestionariuszy, np. Conners-3 czy EHPA.
Wykluczenie innych przyczyn obserwowanych objawów (zaburzenia osobowości, stany lękowe, depresja).
W przypadku dziewczynek konieczne jest szczególne uwzględnienie możliwych strategii maskowania objawów ADHD.
Przeczytaj również:
Choroby psychiczne – rodzaje, przyczyny powstawania, sposoby leczenia
Znaczenie wczesnego rozpoznania i interwencji
Właściwa diagnoza ADHD u dziewczynek ma kluczowe znaczenie dla ich prawidłowego, dalszego rozwoju. Leczenie ADHD to nie tylko terapia behawioralna czy farmakoterapia, ale przede wszystkim realna pomoc w codziennym funkcjonowaniu dziecka, zarówno w szkole jak i poza nią.
Odpowiednie wsparcie pedagogiczne, psychoedukacja czy trening umiejętności społecznych pozwalają stworzyć dziecku odpowiednie warunku do rozwoju, bez poczucia „bycia gorszym” i konieczności zamykania się w swoim świecie. W ten sposób możemy zapobiec takim konsekwencjom ADHD u dziewczynek, jak obniżona samoocena czy stany depresyjne.
Jeżeli ADHD pozostaje niezauważone przez dłuższy czas, może prowadzić nie tylko do problemów ze zdrowiem psychicznym, ale również zwiększonej skłonności do ryzykownych zachowań, np. sięgania po narkotyki. Pamiętajmy więc, że w sytuacji gdy niepokoi nas zachowanie dziecka, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą, który potwierdzi lub rozwieje nasze wątpliwości.
