Czym jest centanafadyna?
Centanafadyna (centanafadine) to eksperymentalny lek wskazany do leczenia ADHD (zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) u dzieci, młodzieży i dorosłych. Substancja należy do grupy tzw. inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny, dopaminy i serotoniny (NDSRI/SNDRI). Jest to tzw. potrójny inhibitor.
Lek nie jest klasycznym stymulantem, takim jak metylofenidat. Dzięki temu może potencjalnie charakteryzować się niższym ryzykiem nadużywania i uzależnienia. W badaniach klinicznych wykazywał skuteczność w redukcji objawów nieuwagi, impulsywności i nadpobudliwości.
W 2025 roku firma Otsuka Pharmaceutical Development złożyła do FDA wniosek rejestracyjny dla centanafadyny w leczeniu ADHD. Termin decyzji FDA wyznaczono na lipiec 2026 roku.
Mechanizm działania centanafadyny
Największą innowacją centanafadyny jest jej potrójny mechanizm działania. Lek hamuje wychwyt zwrotny:
noradrenaliny,
dopaminy,
serotoniny.
Oznacza to zwiększenie stężenia tych neuroprzekaźników w szczelinie synaptycznej i dłuższe utrzymywanie ich działania w mózgu.
Centanafadyna wykazuje najsilniejsze działanie wobec noradrenaliny, słabsze wobec dopaminy i jeszcze słabsze wobec serotoniny. Taki profil działania może przekładać się na poprawę koncentracji i funkcji wykonawczych przy jednoczesnym wpływie na regulację emocji oraz impulsywności.
W praktyce mechanizm ten plasuje centanafadynę pomiędzy klasycznymi stymulantami a lekami przeciwdepresyjnymi wykorzystywanymi w ADHD.
Badacze podkreślają, że działanie na trzy układy neuroprzekaźnikowe może być korzystne szczególnie u pacjentów z ADHD współwystępującym z zaburzeniami nastroju lub lękowymi.
Przeczytaj również:
ADHD u kobiet – objawy
Centanafadyna – wskazania
Obecnie centanafadyna rozwijana jest przede wszystkim jako lek stosowany w:
ADHD u dorosłych,
ADHD u dzieci i młodzieży.
Badania fazy III wykazały istotną statystycznie poprawę objawów zarówno w populacji dorosłych, jak i pediatrycznej. Poprawę oceniano m.in. w skalach AISRS oraz ADHD-RS-5.
Co może mieć znaczenie? Eksperci zwracają uwagę, że centanafadyna może być szczególnie interesująca dla pacjentów:
źle tolerujących stymulanty,
z przeciwwskazaniami do leków pobudzających,
z ryzykiem uzależnień,
z nasilonymi wahaniami nastroju lub lękiem.
Na razie nie ma jednak oficjalnych wskazań do potencjalnego zastosowania poza ADHD, ponieważ lek nadal znajduje się w procesie rejestracji, a badania nad nim koncentrowały się do tej pory na populacji chorującej na ADHD.
Centanafadyna a inne leki na ADHD
Obecnie farmakoterapia ADHD obejmuje głównie dwie grupy leków:
psychostymulanty – np. metylofenidat i lisdeksamfetamina,
leki niestymulujące – np. atomoksetyna czy guanfacyna.
Centanafadyna może stać się pierwszym szeroko stosowanym lekiem o potrójnym mechanizmie działania.
Porównanie z atomoksetyną
Atomoksetyna wpływa głównie na noradrenalinę, podczas gdy centanafadyna oddziałuje także na dopaminę i serotoninę. Teoretycznie może to zapewniać szersze działanie kliniczne, zwłaszcza w zakresie motywacji i regulacji emocji.
Porównanie ze stymulantami
Psychostymulanty nadal wykazują najwyższą skuteczność w leczeniu ADHD, jednak wiążą się z ryzykiem bezsenności, spadku apetytu czy potencjałem nadużywania. Centanafadyna może oferować bardziej stabilne działanie i mniejsze ryzyko uzależnienia, choć prawdopodobnie będzie nieco słabsza niż najmocniejsze stymulanty.
W analizach długoterminowych sugerowano, że skuteczność centanafadyny może być porównywalna do atomoksetyny i części preparatów metylofenidatu, przy korzystniejszym profilu tolerancji.
Przeczytaj również:
Objawy ADHD u chłopców
Centanafadyna – skutki uboczne
Dotychczasowe badania wskazują, że centanafadyna jest stosunkowo dobrze tolerowana. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmowały:
zmniejszenie apetytu, nudności, bóle brzucha,
bóle głowy,
zmęczenie, senność,
wysypkę,
suchość w ustach.
W części badań działania niepożądane miały charakter zależny od dawki. U dzieci i młodzieży częściej obserwowano wysypkę oraz senność niż u dorosłych.
Istotnym zagadnieniem pozostaje wpływ serotoniny na ryzyko działań psychiatrycznych i potencjalnego zespołu serotoninowego przy łączeniu z innymi lekami serotoninergicznymi. Długoterminowy profil bezpieczeństwa centanafadyny nadal wymaga dalszych obserwacji.
Interakcje lekowe centanafadyny
Ze względu na wpływ na serotoninę, dopaminę i noradrenalinę centanafadyna może potencjalnie wchodzić w interakcje z:
SSRI i SNRI,
inhibitorami MAO,
psychostymulantami,
niektórymi lekami przeciwmigrenowymi,
preparatami wpływającymi na rytm serca.
Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania innych leków serotoninergicznych z uwagi na ryzyko zespołu serotoninowego. Ponieważ pełna charakterystyka produktu leczniczego (ChPL) nie została jeszcze opublikowana, pełny profil interakcji nie jest obecnie znany.
Przeczytaj również:
Objawy ADHD u dziewczynek
Dawkowanie centanafadyny
Dotychczas badania kliniczne obejmowały najczęściej stosowanie dawek:
200 mg/dobę,
400 mg/dobę.
Lek podawano zwykle w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu.
W badaniach pediatrycznych analizowano również dawki około 164 mg i 329 mg na dobę. Skuteczniejsze okazywały się wyższe dawki, choć częściej powodowały działania niepożądane. Ostateczne dawkowanie będzie zależeć od decyzji regulatorów i przyszłej ChPL po ewentualnym zatwierdzeniu leku.
Centanafadyna w Polsce
Na maj 2026 roku centanafadyna nie jest dopuszczona do obrotu ani w Polsce, ani w Unii Europejskiej. Lek pozostaje w fazie procedur rejestracyjnych w USA. Jeżeli FDA zatwierdzi preparat w 2026 roku, można oczekiwać, że producent rozpocznie starania o rejestrację także w Europie. Proces ten może jednak potrwać kilka lat.
W praktyce oznacza to, że polscy pacjenci na razie nie mają dostępu do centanafadyny poza ewentualnym udziałem w badaniach klinicznych.
Przyszłość leczenia ADHD – czy centanafadyna zmieni standard terapii?
Centanafadyna budzi duże zainteresowanie, ponieważ może stać się pierwszym nowoczesnym niestymulującym lekiem na ADHD o działaniu na trzy układy neuroprzekaźnikowe jednocześnie. Nowe dane rozszerzają wiedzę na temat jej zastosowania zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
Eksperci podkreślają jednak, że trudno mówić o całkowitej rewolucji. Psychostymulanty prawdopodobnie nadal pozostaną najskuteczniejszą opcją dla wielu pacjentów. Centanafadyna może natomiast znacząco poszerzyć możliwości terapeutyczne – zwłaszcza dla osób źle tolerujących obecne leczenie lub wymagających bardziej złożonego wpływu na objawy emocjonalne i poznawcze.
W internetowych społecznościach osób z ADHD widać umiarkowany optymizm wobec nowego leku. Część pacjentów liczy na skuteczność bez typowych efektów ubocznych stymulantów, inni zwracają uwagę na potrzebę długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa.
Obecnie wszystko wskazuje na to, że centanafadyna może stać się ważnym uzupełnieniem terapii ADHD, ale odpowiedź na pytanie, czy okaże się przełomem, przyniosą dopiero wieloletnie obserwacje po wejściu leku na rynek.
