Czym jest centanafadyna?
Centanafadyna to nowy lek opracowany do leczenia ADHD u dzieci, młodzieży i dorosłych. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA – Food and Drug Administration) pozytywnie zakończyła ocenę preparatu przeznaczonego dla dorosłych oraz pacjentów od 6. roku życia, ważących co najmniej 20 kg. Substancja należy do inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny, dopaminy i serotoniny (NDSRI), dlatego jest określana jako potrójny inhibitor wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników.
Centanafadyna jest lekiem stymulującym ośrodkowy układ nerwowy. W amerykańskiej informacji o leku zamieszczono boxed warning dotyczący ryzyka myśli i zachowań samobójczych u pacjentów pediatrycznych od 6. roku życia oraz ryzyka nadużywania, niewłaściwego stosowania i uzależnienia. Zwiększoną częstość myśli i zachowań samobójczych w porównaniu z placebo zaobserwowano w badaniu dzieci w wieku 6–12 lat.
Centanafadyna działa jednak nieco inaczej niż tradycyjnie stosowane stymulanty, takie jak metylofenidat czy pochodne amfetaminy – jak wspomniano, hamuje wychwyt zwrotny trzech neuroprzekaźników.
Dokładny mechanizm, dzięki któremu łagodzi objawy ADHD, nie został w pełni poznany. W badaniach klinicznych zmniejszała nasilenie podstawowych objawów ADHD, w tym zaburzeń uwagi, impulsywności i nadpobudliwości.
Przeczytaj również:
Leki na ADHD – rodzaje
Mechanizm działania centanafadyny
Charakterystyczną cechą centanafadyny jest jej potrójny mechanizm działania. Lek hamuje wychwyt zwrotny:
noradrenaliny,
dopaminy,
serotoniny.
Oznacza to zwiększenie stężenia tych neuroprzekaźników w szczelinie synaptycznej i dłuższe utrzymywanie ich działania w mózgu.
Centanafadyna wykazuje najsilniejsze działanie wobec noradrenaliny, słabsze wobec dopaminy i jeszcze słabsze wobec serotoniny. Taki profil działania może przekładać się na poprawę koncentracji i funkcji wykonawczych przy jednoczesnym wpływie na regulację emocji oraz impulsywności.
Ten mechanizm odróżnia centanafadynę od metylofenidatu, pochodnych amfetaminy oraz atomoksetyny, choć znaczenie wpływu na poszczególne układy neuroprzekaźnikowe dla efektu klinicznego nie zostało w pełni wyjaśnione.
Wpływ centanafadyny na trzy układy neuroprzekaźnikowe wzbudza zainteresowanie jej możliwym zastosowaniem u pacjentów z bardziej złożonym obrazem ADHD. Nie ustalono jednak, czy lek przynosi szczególne korzyści osobom ze współistniejącymi zaburzeniami lękowymi lub zaburzeniami nastroju.
Przeczytaj również:
ADHD u kobiet – objawy
Centanafadyna – wskazania
W lipcu 2026 roku FDA pozytywnie zakończyła ocenę preparatu Simtriyo, przeznaczonego dla:
- osób dorosłych z ADHD,
- dzieci i młodzieży od 6. roku życia z ADHD, ważących co najmniej 20 kg.
W badaniach fazy III wykazano istotne statystycznie zmniejszenie nasilenia objawów ADHD zarówno u dorosłych, jak i w populacji pediatrycznej. Skuteczność oceniano między innymi za pomocą skal AISRS oraz ADHD-RS-5.
Centanafadyna a inne leki na ADHD
Obecnie farmakoterapia ADHD obejmuje głównie dwie grupy leków:
psychostymulanty – np. metylofenidat i lisdeksamfetamina,
leki niestymulujące – np. atomoksetyna czy guanfacyna.
Porównanie z atomoksetyną
Atomoksetyna wpływa głównie na noradrenalinę, podczas gdy centanafadyna oddziałuje także na dopaminę i serotoninę. Różnica mechanizmu może wpływać na profil działania klinicznego centanafadyny, ale nie pozwala obecnie stwierdzić, że jest ona skuteczniejsza od atomoksetyny w zakresie motywacji lub regulacji emocji.
Porównanie ze stymulantami
Psychostymulanty nadal wykazują najwyższą skuteczność w leczeniu ADHD, jednak wiążą się z ryzykiem bezsenności, spadku apetytu czy potencjałem nadużywania. Centanafadyna różni się mechanizmem działania od metylofenidatu i pochodnych amfetaminy, jednak pozostaje stymulantem ośrodkowego układu nerwowego. Podobnie jak inne leki z tej grupy może być nadużywana i prowadzić do rozwoju uzależnienia. Na obecnym etapie nie można stwierdzić, że jej potencjał nadużywania jest klinicznie mniejszy niż w przypadku innych stymulantów stosowanych w ADHD.
Przeczytaj również:
Objawy ADHD u chłopców
Centanafadyna – skutki uboczne
Profil działań niepożądanych centanafadyny różnił się częściowo zależnie od wieku pacjentów. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmowały:
- u dzieci 6–12 lat: wysypkę i zmniejszenie apetytu;
- u młodzieży: zmniejszenie apetytu, nudności, wysypkę, ból głowy i ból brzucha;
- u dorosłych: ból głowy, zmniejszenie apetytu, bezsenność, nudności, suchość w ustach i biegunkę.
Do istotnych zagrożeń związanych ze stosowaniem centanafadyny należą także: wzrost ciśnienia tętniczego i częstości pracy serca, objawy psychotyczne lub maniakalne, zahamowanie wzrastania u dzieci, zaburzenia krążenia obwodowego oraz nasilenie tików. Jednoczesne przyjmowanie innych leków serotoninergicznych może zwiększać ryzyko zespołu serotoninowego.
Interakcje lekowe centanafadyny
Najważniejsze udokumentowane interakcje obejmują:
- inhibitory MAO – przeciwwskazane podczas leczenia i przez 14 dni od ich odstawienia;
- leki serotoninergiczne – ryzyko zespołu serotoninowego;
- inne stymulanty OUN – możliwość nasilenia działań sercowo-naczyniowych;
- substraty CYP1A2 – konieczne może być monitorowanie i zmniejszenie ich dawki;
- alkohol – nie należy go spożywać równocześnie z lekiem ani przez co najmniej dwie godziny po przyjęciu dawki.
Przeczytaj również:
Objawy ADHD u dziewczynek
Dawkowanie centanafadyny
Lek podaje się w dawkach zależnych od wieku i wagi pacjenta.
- Dzieci 6–12 lat, 20 do poniżej 35 kg: 140 mg raz dziennie.
- Dzieci 6–12 lat, 35–50 kg: 210 mg raz dziennie.
- Dzieci 6–12 lat, powyżej 50 kg: 280 mg raz dziennie.
- Młodzież 13–17 lat: 280 mg raz dziennie.
- Dorośli: początkowo 210 mg raz dziennie, z możliwością zwiększenia do 280 mg raz dziennie.
Centanafadyna to kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, przyjmowane raz na dobę.
Centanafadyna w Polsce
Według stanu na 5 sierpnia 2026 roku centanafadyna nie jest dopuszczona do obrotu w Polsce ani w Unii Europejskiej. FDA wydała pozytywną decyzję dotyczącą preparatu Simtriyo, przeznaczonego do leczenia ADHD u dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 6. roku życia, ważących co najmniej 20 kg.
Wprowadzenie leku do sprzedaży w Stanach Zjednoczonych wymaga jednak zakończenia procedury klasyfikacji centanafadyny przez amerykańską Agencję do Walki z Narkotykami (DEA). W chwili wydania decyzji FDA procedura ta nie była jeszcze zakończona.
Amerykańska decyzja nie oznacza automatycznej dostępności leku w Europie. Wprowadzenie centanafadyny na rynek unijny wymagałoby przeprowadzenia odrębnej procedury rejestracyjnej i uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Nie wiadomo obecnie, czy i kiedy producent złoży odpowiedni wniosek w Unii Europejskiej.
Przyszłość leczenia ADHD – czy centanafadyna zmieni standard terapii?
Centanafadyna może poszerzyć dostępne możliwości farmakoterapii ADHD, szczególnie u pacjentów, u których dotychczasowe leczenie nie zapewnia wystarczającej poprawy lub jest źle tolerowane. Nie ustalono jednak jeszcze jej miejsca w porównaniu z metylofenidatem, pochodnymi amfetaminy, atomoksetyną i innymi lekami stosowanymi w ADHD.
Badania wykazały skuteczność centanafadyny w porównaniu z placebo, ale nie pozwalają stwierdzić, że jest ona skuteczniejsza, bezpieczniejsza lub mniej podatna na nadużywanie niż dostępne stymulanty.
Centanafadyna może stać się ważnym uzupełnieniem farmakoterapii ADHD, jednak jej rzeczywiste miejsce w leczeniu będzie można określić dopiero po zgromadzeniu danych z codziennej praktyki oraz badań bezpośrednio porównujących ją z innymi lekami. Na ocenę, czy okaże się przełomem, potrzebne będą również długoterminowe dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa.
współpraca: redakcja Wylecz.to
