ADHD u dorosłych – przyczyny, objawy, diagnozowanie, leczenie

ADHD u dorosłych – co to jest?

Większość osób kojarzy ADHD z problemami wieku dziecięcego, ponieważ objawy zaburzeń hiperkinetycznych są widoczne bardzo wcześnie (najczęściej w pierwszych pięciu latach życia).

Obecnie szacuje się, że ADHD występuje u około 2,5–5% dorosłych, a niektóre dane wskazują na jeszcze wyższe wartości w zależności od metod diagnostycznych. Zaburzenie to dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet – choć u kobiet bywa częściej niedodiagnozowane z uwagi na mniej oczywiste objawy.

Schorzenie to dotyka przeważnie chłopców, we wszystkich kręgach kulturowych, niezależnie od rasy.

W życiu dorosłym objawy te nie znikają w cudowny sposób. Badania wykazują, że u 60% osób zaburzenie to utrzymuje się w okresie dojrzewania i dorosłości. Może ono przybierać formę pełnoobjawową, albo utrzymywać się w postaci częściowej remisji (kiedy występują tylko niektóre objawy prowadzące do pogorszenia funkcjonowania psychospołecznego).

W swoim otoczeniu społecznym dorośli z objawami ADHD są postrzegani jako osoby źle zorganizowane, leniwe, niesystematyczne, czasem drażliwe i agresywne. Takie postrzeganie jest jednak uproszczeniem i może prowadzić do stygmatyzacji. Rzadko traktuje się je jako osoby, które z powodu swoich ograniczeń wymagają wsparcia i leczenia. W ostatnich latach dostępność diagnozy i terapii dla dorosłych poprawia się, jednak nadal jest niewystarczająca.

Przeczytaj również:

ADHD u dzieci – jak rozpoznać, objawy, kiedy leki

Co wyróżnia dorosłe osoby z syndromem ADHD?

Zaburzenia hiperkinetyczne u dorosłych najczęściej manifestują się poprzez:

• trudności w nauce i w pracy – osoby cierpiące na ADHD mają problemy z koncentracją, organizacją oraz wytrwałością. Często nie kończą zadań, źle znoszą monotonne czynności i mają tendencję do zapominania o obowiązkach;
• chaotyczność, trudności organizacyjne, bałaganiarstwo – cechy te mogą manifestować się zwiększoną częstością wypadków komunikacyjnych, niezdrowym trybem życia, skłonnością do popadania w nałogi, impulsywnym wydawaniem pieniędzy, a czasem problemami z prawem, będącymi efektem nadmiernej impulsywności i nieprzemyślanych działań. Chorzy na ADHD wykazują również tendencję do gubienia przedmiotów, np. dokumentów, biletów itp.;
• problemy interpersonalne – osoby z nadpobudliwością są często nieakceptowane w środowisku; bywają one uciążliwe dla otoczenia z uwagi na ich niecierpliwość i nadmierne gadulstwo, tendencję do przerywania wypowiedzi innym. Relacje z otoczeniem osób z ADHD często nacechowane są nietrwałością. Jednocześnie z powodu zaniżonego poczucia własnej wartości bardzo potrzebują one wsparcia innych ludzi. Osoba z syndromem nadpobudliwości może całkiem dobrze funkcjonować, jeśli ma silne wsparcie w rodzinie i poczucie akceptacji.

Dodatkowo u dorosłych często obserwuje się tzw. prokrastynację (odkładanie zadań), trudności w zarządzaniu czasem oraz nadmierne korzystanie z bodźców cyfrowych (np. mediów społecznościowych).

Przyczyny ADHD u dorosłych

Przyczyny zaburzenia ADHD można podzielić na:

• genetyczne – badania wykazują, że ADHD jest zaburzeniem mającym charakter genetyczny (dziedziczność szacuje się na 70-80 proc.) ; występuje ono rodzinnie;
• środowiskowe – występujące w interakcji z czynnikami genetycznymi. Należą do nich m. in. czynniki prenatalne (np. poród przedwczesny, spożywanie przez matkę w czasie ciąży substancji psychoaktywnych, wysokie ciśnienie krwi i stres matki i niska masa urodzeniowa ciała dziecka).

Zarówno u dzieci, jak i dorosłych z ADHD występują różnice w funkcjonowaniu mózgu. Badania neuroobrazowe wskazują m.in. na zaburzenia w obrębie kory przedczołowej oraz układów dopaminergicznych.

Przeczytaj również:

Leki na koncentrację i pamięć – przegląd leków, substancji i suplementów

Objawy ADHD u dorosłych

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest stanem klinicznym. Towarzyszy mu szerokie spektrum objawów występujących na trzech głównych obszarach: kinestetycznym, poznawczym i emocjonalnym.

Sfera ruchowa:

• nadmierna aktywność;
• pobudzenie ruchowe;
• nadmierna gestykulacja (u dorosłych częściej przyjmuje formę wewnętrznego niepokoju niż widocznej nadpobudliwości.

Sfera poznawcza:

• zaburzenia uwagi i koncentracji;
• męczliwość towarzysząca pracy intelektualnej;
• brak wytrwałości podczas wykonywania zadania;
• przerzucanie uwagi z obiektu na obiekt;
• słabe zdolności organizacyjne;
• gubienie przedmiotów;
• zapominanie o codziennych sprawach;
• trudności w podejmowaniu decyzji.

Przeczytaj również:

Dysforia emocjonalna (RSD) – objaw, zespół czy stan przejściowy?

Sfera emocjonalna:

• impulsywność w działaniu;
• nadmierna ekspresja emocji;
• gadulstwo, przerywanie wypowiedzi innym;
• porywczość, drażliwość;
• zmienność nastrojów.

Coraz częściej wyróżnia się także trudności w regulacji emocji jako kluczowy objaw ADHD u dorosłych.

Diagnostyka i rozpoznanie ADHD u dorosłych

Jednym z powodów trudności z rozpoznawaniem objawów ADHD u dorosłych jest to, że ich obraz kliniczny choroby zmienia się wraz z wiekiem. O ilu u dzieci dominuje nadmierna aktywność i ruchliwość, to w obrazie klinicznym dorosłych występuje wewnętrzny niepokój, rozproszenie uwagi, chaotyczność.

Diagnoza ADHD u dorosłych powinna:

• uwzględniać objawy z dzieciństwa;

• być przeprowadzona przez specjalistę (psycholog/psychiatra);

• opierać się na standaryzowanych narzędziach diagnostycznych (np. DIVA-5, ASRS).

Przeczytaj również:

Dieta przy ADHD – czy ma znaczenie?

Leczenie dorosłych z ADHD

W przypadku ADHD u osób pełnoletnich terapia powinna mieć charakter kompleksowy i obejmować oddziaływania medyczne i psychologiczne, takie jak:

• farmakoterapia – najczęściej stosowane leki to stymulanty (np. metylofenidat) oraz niestymulujące (np. atomoksetyna);     
• terapia poznawczo-behawioralna (polegająca na uczeniu pożądanych zachowań np. technik zarządzania czasem, adekwatnej komunikacji z ludźmi);
• terapia rodzin (w leczeniu powinna uczestniczyć cała rodzina, ponieważ problem dotyczy wszystkich jej członków).

Mocne strony dorosłych osób z ADHD

Dorośli z syndromem nadpobudliwości są z reguły bardzo kreatywni, mają umiejętność znajdowania niekonwencjonalnych rozwiązań w różnych sytuacjach, zwykle też są bardzo pomysłowi i cenieni w pracy, w której nagradzane jest odejście od rutyny, twórcze rozwiązywanie problemów. Cechuje ich też duża podzielność uwagi, potrafią koncentrować się na wielu rzeczach jednocześnie.

Niestety, nieleczone ADHD u osób dorosłych skutkuje upośledzeniem funkcjonowania psychospołecznego i współwystępowaniem innych zaburzeń, co stanowi dla osób dotkniętych tym zespołem źródło frustracji i cierpienia. Dlatego, podobnie jak w przypadku dzieci, ważna jest diagnostyka i podjęcie terapii. Jeżeli dorośli z ADHD są akceptowani w swoim otoczeniu i otrzymują od bliskich dużo wsparcia, potrafią przekuć swoje objawy w atut i przystosować się do życia w społeczeństwie.