Atomoksetyna – co to za lek?
Atomoksetyna to lek stosowany w terapii zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Należy do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny (NRI).
W Polsce lek dostępny jest w postaci kapsułek twardych w dawkach: 10 mg, 18 mg, 25 mg, 40 mg, 60 mg, 80 mg oraz 100 mg.
Czy atomoksetyna jest refundowana?
Lek jest dostępny wyłącznie na receptę. Atomoksetyna podlega refundacji w określonych wskazaniach (m.in. w leczeniu ADHD), zgodnie z aktualnym wykazem leków refundowanych – poziom odpłatności zależy od wieku pacjenta (może być bezpłatna u dzieci poniżej 18. roku życia) i spełnienia kryteriów refundacyjnych.
Jak działa atomoksetyna – wskazania
Atomoksetyna zwiększa w mózgu stężenie noradrenaliny – naturalnie występującego neuroprzekaźnika odpowiedzialnego m.in. za uwagę i kontrolę zachowania. Dzięki temu poprawia koncentrację oraz zmniejsza impulsywność i nadmierną aktywność u osób z ADHD. Lek nie ma działania pobudzającego (stymulującego) i nie wykazuje potencjału uzależniającego.
Przeczytaj również:
ADHD u dorosłych – przyczyny, objawy, diagnozowanie, leczenie
Jakie są wskazania do stosowania atomoksetyny?
Atomoksetyna jest lekiem przeznaczonym do leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).
Stosuje się ją u dzieci powyżej 6. roku życia, młodzieży oraz osób dorosłych. Terapia powinna stanowić część kompleksowego programu leczenia, obejmującego również metody niefarmakologiczne, takie jak psychoedukacja, poradnictwo czy terapia behawioralna.
U dorosłych preparat stosuje się w przypadku nasilonych objawów ADHD, które istotnie utrudniają funkcjonowanie zawodowe lub społeczne, pod warunkiem że objawy były obecne już w dzieciństwie. Nie należy rozpoczynać stosowania leku, jeżeli nie można zweryfikować występowania objawów ADHD w dzieciństwie. Na podstawie oceny klinicznej pacjent powinien prezentować ADHD o nasileniu co najmniej umiarkowanym, co przejawia się co najmniej umiarkowanym zaburzeniem funkcjonowania w dwóch lub więcej obszarach życia społecznego (np. w relacjach społecznych, w szkole i/lub w pracy), oddziałującym na różne aspekty jego życia.
Podjęcie decyzji o włączeniu atomoksetyny powinno być poprzedzone szczegółową oceną ciężkości objawów oraz stopnia zaburzeń, z uwzględnieniem wieku pacjenta i czasu utrzymywania się symptomów.
Dawki leku – jak stosuje się ten preparat?
Dawkę leku ustala lekarz indywidualnie. U dzieci i młodzieży od 6. roku życia zależy ona od masy ciała pacjenta. U pacjentów ważących do 70 kg leczenie rozpoczyna się zwykle od około 0,5 mg/kg mc. na dobę przez co najmniej tydzień, a następnie dawkę zwiększa się do dawki podtrzymującej wynoszącej około 1,2 mg/kg mc. na dobę.
U osób o masie ciała powyżej 70 kg dawka początkowa wynosi 40 mg na dobę, a po minimum 7 dniach może zostać zwiększona do około 80 mg na dobę.
U dorosłych terapię zazwyczaj rozpoczyna się od 40 mg na dobę, a następnie zwiększa do dawki podtrzymującej 80–100 mg na dobę. Maksymalna całkowita dawka dobowa, zarówno u młodzieży o większej masie ciała, jak i u dorosłych, wynosi 100 mg (brak badań dotyczących stosowania całkowitych dawek dobowych większych niż 150 mg).
Przeczytaj również:
Adderall – zastosowanie, jak działa ten lek na ADHD, czy można go kupić w Polsce?
Po jakim czasie zaczyna działać atomoksetyna?
Pełny efekt terapeutyczny nie pojawia się natychmiast – poprawa objawów może być odczuwalna dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania.
Niewydolność nerek i wątroby a stosowanie leku
Lek może być stosowany u osób ze schyłkową niewydolnością nerek lub niewydolnością nerek niższego stopnia, zgodnie z ogólnie zalecanym schematem dawkowania.
U pacjentów z genotypem związanym z obniżoną aktywnością enzymu CYP2D6 należy rozważyć zastosowanie mniejszej dawki początkowej i wolniejsze zwiększanie dawki leku.
Docelowe dawki należy zmniejszyć o 25% i 50% u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością wątroby i ciężką niewydolnością wątroby.
Przeciwwskazania do stosowania leku
Uczulenie na atomoksetynę lub którykolwiek składnik leku.
Stosowanie inhibitorów MAO (np. fenelzyny) w ciągu ostatnich 14 dni lub planowane rozpoczęcie ich przyjmowania przed upływem 14 dni od odstawienia atomoksetyny.
Jaskra z wąskim kątem przesączania.
Ciężkie choroby serca, które mogą się pogorszyć przy wzroście ciśnienia tętniczego krwi lub po przyspieszeniu akcji serca.
Poważne schorzenia naczyń mózgowych (np. udar, tętniak, znaczne zwężenie lub zamknięcie naczyń).
Przeczytaj również:
Stimming – metoda regulacji układu nerwowego osób autystycznych
Czy atomoksetyna to narkotyk – czy uzależnia?
Atomoksetyna nie jest narkotykiem i nie należy do substancji odurzających. W przeciwieństwie do niektórych leków psychostymulujących nie wykazuje działania euforyzującego ani „pobudzającego” w sposób typowy dla narkotyków.
Badania kliniczne wskazują, że atomoksetyna nie powoduje uzależnienia fizycznego ani psychicznego i nie prowadzi do rozwoju głodu substancji.
Atomoksetyna – działania niepożądane
U dorosłych:
nudności, zmniejszenie apetytu, suchość w jamie ustnej,
bóle głowy,
bezsenność lub senność,
zapalenie gruczołu krokowego,
wzrost ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszona czynność serca.
U dzieci i młodzieży powyżej 6. roku życia:
ból głowy,
ból brzucha, zmniejszenie apetytu, nudności i wymioty,
senność,
zwiększone ciśnienie tętnicze, przyspieszone tętno (należy regularnie kontrolować poprzez pomiar i zapis ciśnienia tętniczego krwi).
U wielu pacjentów objawy te mają łagodny charakter i mogą ustąpić w trakcie dalszego leczenia.
Dodatkowo u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat mogą pojawiać się:
zwiększone ryzyko myśli samobójczych,
częstsze wahania nastroju.
Jeśli wystąpią istotne działania niepożądane, należy natychmiast odstawić lek i pilnie skontaktować się z lekarzem.
W innych przypadkach, żeby zakończyć farmakoterapię, należy stopniowo zmniejszać dawkę leku.
Z czym nie łączyć atomoksetyny?
Atomoksetyny nie wolno stosować jednocześnie z inhibitorami MAO.
Szczególnej ostrożności wymaga równoczesne przyjmowanie leków wpływających na ciśnienie tętnicze i rytm serca, niektórych leków przeciwdepresyjnych, preparatów na kaszel i przeziębienie zawierających substancje, które zwiększają ciśnienie tętnicze krwi, leków przeciwpsychotycznych, zwiększających ryzyko drgawek oraz wybranych antybiotyków i leków przeciwmalarycznych.
Chinidyna i terbinafina mogą zwiększać stężenie atomoksetyny w organizmie.
W przypadku jednoczesnego stosowania atomoksetyny z niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi, opioidami (np. tramadolem) lub tryptanami może zwiększać ryzyko zespołu serotoninowego – stanu potencjalnie zagrażającego życiu.
Przeczytaj również:
Nadpobudliwość – jak sobie radzić z nadmiernym pobudzeniem nerwowym?
Atomoksetyna vs metylofenidat w leczeniu ADHD
Badania kliniczne i metaanalizy porównujące atomoksetynę z metylofenidatem (lekiem stymulującym) w leczeniu ADHD wskazują, że oba leki są skuteczne w łagodzeniu objawów choroby, ale różnią się nieco profilem działania i efektywnością w określonych sytuacjach.
Większe zestawienia danych klinicznych sugerują, że ogólna skuteczność atomoksetyny i metylofenidatu w redukcji objawów ADHD u dzieci i młodzieży jest porównywalna, bez istotnej różnicy w wynikach terapeutycznych w większości badań.
W badaniach porównawczych obie substancje poprawiają objawy ADHD, jednak ich profile działań niepożądanych różnią się: metylofenidat częściej wiąże się z bezsennością, utratą apetytu i spadkiem masy ciała, natomiast atomoksetyna częściej powoduje senność i objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności.
Podsumowując, wybór między atomoksetyną a metylofenidatem zwykle opiera się na indywidualnej odpowiedzi pacjenta, tolerancji działań niepożądanych i obecności przeciwwskazań (np. chorób serca lub ryzyka nadużywania substancji), a w wielu wytycznych metylofenidat jest preferowanym lekiem pierwszego rzutu, szczególnie w postaci o przedłużonym uwalnianiu.
