Leki na ADHD – rodzaje

Czym są leki na ADHD i kiedy się je stosuje?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to zaburzenie neurorozwojowe. Leki na ADHD to preparaty wpływające na układy neuroprzekaźników – przede wszystkim dopaminergiczny i noradrenergiczny. Ich celem jest poprawa koncentracji, funkcji wykonawczych oraz ograniczenie nadmiernej aktywności psychoruchowej.

Badania wskazują, że odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne może poprawiać nie tylko uwagę i zachowanie, ale także jakość życia, wyniki szkolne czy funkcjonowanie zawodowe.

Przeczytaj również:

Objawy ADHD u dziewczynek

Rodzaje leków na ADHD – stymulujące i niestymulujące

Leki stosowane w ADHD dzielą się na dwie główne grupy: leki stymulujące i leki niestymulujące.

Leki stymulujące

To najczęściej stosowane preparaty pierwszego wyboru. Zwiększają poziom dopaminy i noradrenaliny w mózgu. Do tej grupy należą:

• metylfenidat,

• lisdeksamfetamina.

Leki stymulujące stosunkowo działają szybko i wykazują wysoką skuteczność kliniczną w redukcji objawów ADHD.

Leki niestymulujące

Stosuje się je u osób, które źle tolerują stymulanty, z przeciwwskazaniami do ich stosowania, z chorobami współistniejącymi oraz przy ryzyku nadużywania substancji.

Do leków niestymulujących należy atomoksetyna.

Jej działanie rozwija się wolniej, ale może być skuteczna u wybranych pacjentów.

Metylfenidat w leczeniu ADHD – działanie i skuteczność

Metylfenidat jest najczęściej przepisywanym lekiem na ADHD w Europie. Działa poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny, co poprawia koncentrację oraz funkcjonowanie pacjenta.

Preparaty mogą mieć:

• krótki czas działania,

• przedłużone uwalnianie.

Badania wykazały wysoką skuteczność metylfenidatu zarówno u dzieci, jak i dorosłych z ADHD. Poprawa obejmuje uwagę, funkcje wykonawcze oraz impulsywność.

Najczęstsze skutki uboczne po stosowaniu metylfenidatu to: spadek apetytu, bezsenność, bóle głowy oraz wzrost ciśnienia i tętna.

Przeczytaj również:

Objawy ADHD u chłopców

Amfetaminy w ADHD – zastosowanie i różnice terapeutyczne

Pochodne amfetaminy, w tym lisdeksamfetamina, mogą być skuteczne szczególnie u osób, które nie uzyskują poprawy po metylofenidacie.

Mechanizm działania obejmuje zwiększenie uwalniania dopaminy i hamowanie jej wychwytu zwrotnego.

Różnice względem metylfenidatu:

• silniejsze działanie stymulujące,

• większe ryzyko bezsenności i utraty apetytu,

• potencjalnie wyższe ryzyko nadużywania.

Atomoksetyna – niestymulująca opcja leczenia ADHD

Atomoksetyna jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego noradrenaliny. Nie działa stymulująco i nie jest klasyfikowana jako substancja psychostymulująca.

Jej zalety to m.in.: mniejsze ryzyko uzależnienia, korzystny profil u pacjentów z lękiem, a także możliwość stosowania przy tikach. Efekt terapeutyczny rozwija się zwykle po kilku tygodniach leczenia. Niektóre analizy wskazują, że atomoksetyna może być mniej skuteczna niż stymulanty, ale nadal stanowi ważną alternatywę terapeutyczną.

Najczęstsze działania niepożądane to: nudności, senność, zmniejszenie apetytu czy zawroty głowy.

Guanfacyna i klonidyna – leki wspomagające w terapii ADHD

Guanfacyna i klonidyna należą do agonistów receptorów alfa-2 adrenergicznych.

Są szczególnie pomocne przy nasilonej impulsywności, zaburzeniach snu, tikach czy problemach z regulacją emocji. Guanfacyna działa bardziej selektywnie niż klonidyna, dlatego często powoduje mniej działań sedacyjnych.

Skutki uboczne to np.: senność, zmęczenie, obniżenie ciśnienia i zawroty głowy.

Nowe leki na ADHD

W ostatnich latach rozwijane są nowe preparaty o przedłużonym działaniu oraz leki niestymulujące.

Coraz większe zainteresowanie budzą:

• wiloksazyna,

• nowe formulacje guanfacyny.

Badania nad terapią ADHD koncentrują się również na poprawie funkcji wykonawczych i jakości życia pacjentów.

Przeczytaj również:

Centanafadyna – czy będzie przełomowym lekiem w leczeniu ADHD?

Leki na ADHD u dzieci i dorosłych – różnice w terapii

U dzieci najczęściej stosuje się:

• metylfenidat,

• atomoksetynę,

• guanfacynę.

U dorosłych częściej wykorzystuje się:

• amfetaminy,

• lisdeksamfetaminę,

• atomoksetynę.

Różnice wynikają m.in. z odmiennego metabolizmu, współistniejących zaburzeń psychicznych oraz różnic w objawach ADHD. U dzieci większą uwagę zwraca się na wpływ leków na wzrost, apetyt i rozwój.

Jak dobrać lek na ADHD?

Dobór leku powinien być indywidualny i uwzględniać:

• wiek pacjenta,

• nasilenie objawów,

• obecność lęku lub depresji,

• zaburzenia snu,

• choroby serca,

• wcześniejsze doświadczenia terapeutyczne.

Nie istnieje jeden „najlepszy” lek dla wszystkich osób z ADHD. Często konieczne jest stopniowe dostosowywanie dawki lub zmiana preparatu.

Skuteczność leków na ADHD?

Leki na ADHD należą do najlepiej przebadanych terapii psychiatrycznych. Metaanalizy pokazują, że:

• stymulanty mają najwyższą skuteczność,

• poprawa obejmuje zdolność koncentracji, nadpobudliwość ruchową i funkcjonowanie społeczne,

• największą skuteczność obserwuje się przy połączeniu farmakoterapii z terapią psychologiczną.

Działania niepożądane leków na ADHD

Najczęstsze skutki uboczne:

• utrata apetytu,

• bezsenność,

• bóle głowy,

• drażliwość,

• wzrost ciśnienia i tętna,

• senność przy lekach niestymulujących.

Większość działań niepożądanych ma łagodny charakter i ustępuje po modyfikacji dawki.

Przeczytaj również:

ASD a ADHD/ADD: podobieństwa i różnice między tymi zaburzeniami

Interakcje leków na ADHD z innymi substancjami

Leki na ADHD mogą wchodzić w interakcje m.in. z:

• lekami przeciwdepresyjnymi,

• alkoholem,

• substancjami psychoaktywnymi,

• preparatami podnoszącymi ciśnienie.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób przyjmujących inhibitory MAO oraz leki wpływające na układ sercowo-naczyniowy.

Leki na ADHD a choroby współistniejące

ADHD często współwystępuje z:

• zaburzeniami lękowymi,

• depresją,

• tikami,

• spektrum autyzmu,

• zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi.

Obecność chorób współistniejących może, a nawet powinna wpływać na wybór terapii.

Czy leki na ADHD uzależniają?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących leczenia ADHD. Leki stymulujące mają potencjał nadużywania, jednak stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza rzadko prowadzą do uzależnienia.

Leki niestymulujące nie są uznawane za substancje uzależniające.

Najważniejsze znaczenie podczas leczenia mają:

• regularna kontrola lekarska,

• właściwe dawkowanie,

• indywidualny dobór terapii.