Miesiączka – dlaczego to złożony proces?
Miesiączka nie jest ograniczona w obrębie dróg rodnych – w proces ten zaangażowane są także podwzgórze, przysadka mózgowa i jajniki. To właśnie te zależności definiują poszczególne fazy cyklu miesiączkowego.
Każdy cykl rozpoczyna się od krwawienia miesiączkowego, które jest wynikiem spadku poziomu progesteronu. W tym samym czasie organizm już przygotowuje się do kolejnego etapu: dojrzewania komórki jajowej w pęcherzyku Graafa. Gdy poziom estrogenów osiąga szczytowe wartości, następuje wyrzut hormonu luteinizującego (LH), co prowadzi do uwolnienia komórki jajowej, czyli owulacji.
Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia komórki jajowej i implantacji zarodka, ciałko żółte zanika, a poziom hormonów gwałtownie maleje. Spadek ten jest sygnałem do cyklicznego złuszczania się błony śluzowej macicy (endometrium), co obserwujemy jako cykliczne krwawienie.
Każdy etap tego procesu musi przebiegać bezbłędnie, by doszło do prawidłowego krwawienia. Zaburzenia hormonalne mogą łatwo zaburzyć tę harmonię.
Przeczytaj również:
Migrena miesiączkowa – przyczyny, rozpoznanie, leczenie, domowe sposoby, zapobieganie
Co ile występuje miesiączka?
Cykl miesiączkowy trwa przeciętnie 28 dni (licząc od pierwszego dnia jednej miesiączki do pierwszego dnia kolejnej miesiączki). Według Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa (FIGO), norma u dorosłych kobiet jest dużo szersza: od 24 do 38 dni.
Co więcej, cykl miesiączkowy może różnić się długością u tej samej osoby w kolejnych miesiącach. Faza lutealna (po owulacji, w drugiej połowie cyklu) jest zazwyczaj stała i trwa około 14 dni. Faza folikularna z kolei może mieć zmienną długość – jeśli Twój cykl menstruacyjny wydłuża się lub skraca, zazwyczaj oznacza to, że moment uwolnienia komórki jajowej przesunął się w czasie.
Jeśli jednak odstępstwa są znaczne i powtarzalne, a Ty obserwujesz nieregularne cykle (np. raz co 20 dni, raz co 45) lub wahania te utrudniają Ci przewidzenie terminu krwawienia, nie należy tego bagatelizować. Taka sytuacja wymaga wizyty u lekarza ginekologa i diagnostyki hormonalnej pod kątem problemów zdrowotnych, takich jak zespół policystycznych jajników (PCOS), przedwczesne wygasanie czynności jajników, zaburzenia tarczycy (zarówno nadczynność tarczycy, jak i niedoczynność tarczycy) czy hiperprolaktynemia.
Ile trwa miesiączka i od czego zależy jej długość?
Podobnie jak w przypadku długości cyklu, czas trwania samego krwawienia ma swoje widełki normy. Fizjologiczne krwawienie miesięczne powinno trwać od 2 do 8 dni. Średnia utrata krwi w czasie miesiączki wynosi od 30 do 80 ml.
Jeśli miesiączki trwają długo (powyżej 8 dni) lub są bardzo intensywne (konieczność zmiany podpaski co godzinę, obecne skrzepy krwi), mówimy o obfitych krwawieniach. Może to być sygnał obecności mięśniaków macicy, polipów macicy lub zaburzeń krzepnięcia – to jedne z najczęstszych przyczyn anemii u kobiet.
Z drugiej strony, bardzo krótka i skąpa miesiączka może sugerować zaburzenia hormonalne (niskie stężenie estradiolu), zrosty wewnątrzmaciczne lub być efektem stosowania antykoncepcji hormonalnej.
Długość krwawienia zależy w dużej mierze od grubości endometrium, która narosła w poprzednim cyklu. Im grubsza błona śluzowa, tym bardziej obfita miesiączka.
Objawy miesiączki – które są fizjologiczne, a które wymagają uwagi?
Większość kobiet odczuwa pewien dyskomfort związany z okresem. Delikatny ból brzucha, uczucie ciężkości w dole miednicy czy lekkie uczucie osłabienia są akceptowalne. Jednak ból, który wręcz uniemożliwia normalne funkcjonowanie, zmusza do brania zwolnień w pracy lub szkole i nie reaguje na standardowe leki przeciwbólowe, nigdy nie jest normą.
Bolesne miesiączki mogą być pierwotne (związane z nadmierną produkcją prostaglandyn) lub wtórne. Wtórne bóle menstruacyjne często maskują poważne problemy zdrowotne, takie jak endometrioza czy adenomioza. Jeśli ból miesiączkowy paraliżuje Twoje życie, konieczna jest wizyta u lekarza ginekologa.
Inne objawy, takie jak tkliwość piersi, wzdęcia czy bóle głowy, są często elementem zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Jeśli jednak wahania nastroju są skrajne, pojawia się depresja lub agresja, możemy mieć do czynienia z przedmiesiączkowym zaburzeniem dysforycznym, które wymaga leczenia.
Przeczytaj również:
Leczenie PMS i PMDD z pomocą antydepresantów
Dlaczego objawy różnią się między osobami?
Dlaczego przyjaciółka przechodzi okres bezobjawowo, a Ty zmagasz się z bólem? To wypadkowa kilku czynników:
genetyki: skłonność do bolesnego miesiączkowania, mięśniaków macicy czy torbieli jajników jest często dziedziczna;
wrażliwości na prostaglandyny;
wrażliwości układu nerwowego: przewlekły stres obniża indywidualny próg bólu, przez co dolegliwości bólowe mogą stawać się bardziej dotkliwe;
równowagi hormonalnej: stosunek estrogenów do progesteronu w fazie lutealnej decyduje o nasileniu objawów napięcia przedmiesiączkowego.
Jak stres, sen, dieta i aktywność fizyczna wpływają na cykl?
Styl życia ma fundamentalny wpływ na cykl miesięczny. W sytuacji zagrożenia organizm „wyłącza” funkcje rozrodcze, by oszczędzać energię. Do czynników wpływających na menstruację zalicza się:
Stres: wysoki poziom kortyzolu może prowadzić do opóźnienia owulacji, a w konsekwencji do nieregularnych miesiączek lub nawet wtórnego braku miesiączki.
Dieta: nieodpowiednia dieta, uboga w żelazo i witaminy, a także drastyczne odchudzanie, mogą zaburzyć produkcję hormonów.
Aktywność fizyczna: umiarkowany ruch łagodzi objawy miesiączki i poprawia nastrój poprzez wyrzut endorfin. Jednak zbyt intensywne treningi bez odpowiedniej regeneracji mogą prowadzić do zaburzeń miesiączkowania.
Sen: melatonina wpływa na wydzielanie hormonów płciowych. Regularne zarywanie nocy czy praca zmianowa mogą rozregulować cykl.
Warto obserwować swój organizm – pomocne może być mierzenie temperatury ciała, co ułatwia wyznaczenie momentu owulacji i lepsze zrozumienie swojego ciała w czasie okresu.
Kiedy miesiączka nie jest miesiączką?
Nie każde krwawienie z dróg rodnych to fizjologiczna miesiączka. Aby mówić o prawdziwym okresie, musi go poprzedzać owulacja. Częstym zjawiskiem są cykle bezowulacyjne. Występują, gdy komórka jajowa nie zostaje uwolniona, ale poziom estrogenów jest na tyle wysoki, że endometrium narasta, a potem złuszcza się. Wtedy krwawienia menstruacyjnego mogą być nieregularne, w postaci plamienia lub przeciwnie – bardzo obfite. Objawy te są typowe dla zespołu policystycznych jajników oraz okresu dojrzewania i perimenopauzy.
Również w przypadku przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych nie mamy do czynienia z naturalnym cyklem miesiączkowym. Krwawienie, które pojawia się w przerwie między opakowaniami, to tzw. krwawienie z odstawienia. Wynika ze spadku dostarczanych z zewnątrz hormonów, a nie z naturalnych procesów sterowanych przez jajniki.
Przeczytaj również:
Objawy przed okresem – jakie są pierwsze objawy miesiączki?
Od menarche po perimenopauzę
Cykl miesiączkowy ewoluuje wraz z wiekiem każdej kobiety, nie będąc stałym parametrem przez całe życie. Pierwszej miesiączki można spodziewać się zazwyczaj między 11. a 15. rokiem życia. Często zanim dziewczyna na dobre zaczęła miesiączkować, pojawiają się skąpe plamienia. W tym czasie układ hormonalny dopiero „uczy się” swojej roli, dlatego u młodych dziewcząt przez pierwsze lata nieregularne miesiączki oraz cykle bezowulacyjne są zazwyczaj fizjologią. Jednak w przypadku pojawienia się bardzo intensywnego pierwszego krwawienia, zawsze warto skonsultować to z lekarzem.
U dojrzałych kobiet cykle powinny osiągnąć największą stabilność. To jednak moment, w którym najczęściej ujawniają się problemy zdrowotne, takie jak zespół policystycznych jajników, mięśniaki czy polipy, dlatego każda nagła zmiana rytmu powinna wzbudzić czujność.
Z kolei u kobiet w wieku powyżej 40 lat (w okresie perimenopauzy) zmiany hormonalne związane z wygasaniem czynności jajników ponownie wprowadzają chaos. Cykle mogą się skracać lub wydłużać, co jest naturalnym etapem, jednak każde nietypowe krwawienie miesiączkowe wymaga diagnostyki, by wykluczyć poważniejsze schorzenia.
