Cykl miesiączkowy – nie tylko „28 dni”
Prawidłowy cykl miesiączkowy nie zawsze wynosi „podręcznikowe” 28 dni. W większości przypadków długość cyklu miesiączkowego mieści się w zakresie od 21 do 35 dni i to właśnie ten przedział uznaje się za normę u dorosłej, zdrowej kobiety. O cyklach, które nie wykraczają poza te wartości, mówi się jako o cyklach regularnych.
Cykle niemieszczące się w granicach 21-35 dni to cykle nieregularne. Cykle nieregularne są prawidłowością u dziewcząt zaczynających miesiączkować. Zwykle normują się one do 19. roku życia. Jeśli to nie nastąpi, warto zgłosić się do ginekologa w celu ustalenia przyczyny tej nieprawidłowości.
Jak liczyć cykl miesiączkowy? Cykl miesiączkowy trwa od pierwszego dnia krwawienia menstruacyjnego aż do dnia poprzedzającego następną miesiączką.
Przebieg swojego cyklu w najbliższych miesiącach możesz obliczyć w naszym kalkulatorze miesiączkowym online
Krwawienie trwa zazwyczaj od pięciu do siedmiu dni, a jego obfitość pozostaje względnie stała w kolejnych cyklach miesiączkowych. Odstępstwa, takie jak nieregularne miesiączki, rzadkie miesiączkowanie, częste miesiączkowanie czy obfite miesiączki, mogą mieścić się jeszcze w granicach wariantu normy, ale bywa że są pierwszym sygnałem zaburzeń cyklu. W przypadku wątpliwości najlepiej porozmawiać ze swoim ginekologiem.
Podsumowując, pierwszym dniem cyklu jest pierwszy dzień krwawienia miesiączkowego, co ma znaczenie praktyczne, gdy pacjentka próbuje wyliczać dni płodne lub ocenić regularność cyklu miesiączkowego.
Przeczytaj również:
Zaburzenia miesiączkowania – jakie występują, co je powoduje, jak je leczyć?
Fizjologia i różnice między kobietami
Choć schemat, według którego fazy cyklu miesiączkowego następują po sobie jest wspólny dla wszystkich kobiet, to każdy organizm może reagować indywidualnie na wahania hormonalne związane z okresem.
Prawidłowy cykl miesiączkowy jest procesem fizjologicznym regulowanym przez oś podwzgórze –przysadka – jajnik, ale jego przebieg zależy m.in.: od wieku, masy ciała, obciążeń genetycznych, stylu życia oraz aktualnego stanu zdrowia pacjentki. Już od pierwszej miesiączki obserwuje się różnice w tym, jak długo trwa cykl miesiączkowy, jak obfite jest krwawienie miesiączkowe i jak wyraźnie zaznaczają się zmiany nastroju w kolejnych dniach cyklu.
U zdrowej kobiety cykl menstruacyjny ma charakter powtarzalny, choć nie zawsze identyczny co do dnia. Regularność cyklu miesiączkowego oznacza raczej przewidywalność niż matematyczną precyzję. Długość cyklu miesiączkowego mieszcząca się w zakresie od 21 do 35 dni uznawana jest za normę, nawet jeśli w kolejnych miesiącach różni się o jeden lub dwa dni. To, co dla jednej kobiety stanowi prawidłowy cykl, u innej mogłoby już sugerować zaburzenia cyklu miesiączkowego. Z tego powodu interpretacja cyklu miesięcznego zawsze powinna uwzględniać kontekst kliniczny i indywidualne cechy pacjentki.
Cykl menstruacyjny – fazy
Cykl miesiączkowy dzieli się na cztery fazy:
owulację (cykl owulacyjny),
W czasie trwania tych faz zachodzi wiele zmian hormonalnych. Każda z wymienionych faz ma określoną długość i zmiany zachodzące w ciele podczas jej trwania. Na podstawie tego jest możliwe określenie dni płodnych.
Faza miesiączkowa – co dzieje się w organizmie i skąd biorą się typowe objawy?
Krwawienie menstruacyjne stanowi efekt zakończenia poprzedniego cyklu, w którym nie doszło do zapłodnienia. Ciałko żółte, powstałe po owulacji w poprzednim cyklu, stopniowo zanika, a gwałtowny spadek progesteronu i estrogenów prowadzi do złuszczenia warstwy czynnościowej błony śluzowej macicy, co obrazuje się w postaci lekko zagęszczonej i zakrzepłej krwi.
U części kobiet krwawienie trwa zazwyczaj kilka dni i przebiega łagodnie, u innych towarzyszy mu wyraźny spadek energii, senność, bolesne skurcze oraz pogorszenie koncentracji. W tej fazie cyklu codzienne funkcjonowanie bywa bardziej wymagające, co jest naturalną konsekwencją zmian hormonalnych zachodzących w organizmie kobiety. W „te dni” kobietom pomagają: odpoczynek, leki przeciwbólowe dostępne bez recepty oraz ciepłe okłady na podbrzusze.
Przeczytaj również:
Migrena miesiączkowa – przyczyny, rozpoznanie, leczenie, domowe sposoby, zapobieganie
Faza folikularna – rola estrogenów i dlaczego rośnie energia oraz koncentracja
Faza folikularna rozpoczyna się wraz z pierwszym dniem krwawienia i trwa do momentu owulacji. W tym czasie hormon folikulotropowy pobudza rozwój pęcherzyków jajnikowych oraz dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego zawierającego komórkę jajową. Rosnące stężenie estrogenów wpływa na odbudowę błony śluzowej macicy, przygotowując ją do ewentualnej implantacji zapłodnionej komórki jajowej podczas kolejnej owulacji.
Dla wielu kobiet faza folikularna wiąże się z wyraźną poprawą samopoczucia. Wzrasta poziom energii, łatwiej się skoncentrować, szybciej przyswaja się nowe informacje. Estrogeny oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, poprawiając funkcje poznawcze i sprzyjając większej aktywności fizycznej. To czas, w którym organizm jest szczególnie wydolny, a codzienne obowiązki wiążą się z mniejszym obciążeniem psychicznym i emocjonalnym niż np. w czasie miesiączki.
Owulacja – jak wygląda szczyt płodności i dlaczego nie zawsze daje objawy?
Owulacja to moment, w którym jajnik uwalnia dojrzałą komórkę jajową zdolną do zapłodnienia. Najczęściej dochodzi do niej w połowie cyklu (14. dzień), choć dokładny dzień zależy od faktycznej długości cyklu u danej kobiety.
Pod wpływem nagłego wzrostu stężenia hormonu luteinizującego pęknięty pęcherzyk jajnikowy przekształca się w ciałko żółte, a komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika do jajowodu, gdzie „oczekuje” na ewentualne zapłodnienie.
Dni płodne obejmują do 5 dni przed owulacją (z racji tego, że plemniki są w stanie przeżyć w drogach rodnych kobiety do 5 dni) oraz sam moment jej wystąpienia. U części kobiet owulacja daje subtelne objawy, takie jak krótkotrwały ból podbrzusza czy zmiana charakteru śluzu szyjkowego. W większości przypadków przebiega jednak bezobjawowo, co nie oznacza zaburzeń, o ile cykl owulacyjny występuje regularnie i cykl miesiączkowy trwa w granicach normy.
Faza lutealna – wpływ progesteronu, PMS i zmiany w samopoczuciu
Faza lutealna rozpoczyna się po owulacji i trwa do kolejnej miesiączki. Ciałko żółte zaczyna wydzielać progesteron, którego zadaniem jest przygotowanie błony śluzowej macicy do implantacji zapłodnionej komórki jajowej. Jeżeli komórka jajowa zostanie zapłodniona, progesteron podtrzymuje wczesny etap potencjalnej ciąży. Gdy do zapłodnienia nie dojdzie, ciałko żółte stopniowo zanika, a poziom hormonów spada, inicjując krwawienie.
To właśnie w fazie lutealnej najczęściej pojawiają się objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Zmiany nastroju, drażliwość, obniżona tolerancja stresu, zaburzenia snu czy uczucie ciężkości w piersiach są efektem działania progesteronu oraz jego gwałtownego spadku pod koniec cyklu. U części kobiet objawy te są łagodne, u innych wyraźnie wpływają na codzienne funkcjonowanie i wymagają wsparcia medycznego.
Przeczytaj również:
Leczenie PMS i PMDD z pomocą antydepresantów
Cykl a samopoczucie
W trakcie całego cyklu miesiączkowego zmieniające się stężenia estrogenów i progesteronu oddziałują na wiele układów w organizmie kobiety. Estrogeny sprzyjają lepszej tolerancji wysiłku, poprawiają nastrój i wspierają procesy poznawcze. Progesteron działa uspokajająco, ale jednocześnie może obniżać tempo metabolizmu i zwiększać zapotrzebowanie na sen.
Zmiany nastroju, różnice w odczuwaniu bólu czy wahania apetytu są fizjologiczną odpowiedzią organizmu na zmiany hormonalne. Świadomość tych mechanizmów pozwala lepiej planować aktywność zawodową i prywatną w poszczególnych dniach cyklu, zamiast traktować je jako objaw słabości czy braku kontroli.
Kiedy skierować pacjentkę na diagnostykę?
Nieregularne miesiączki nie zawsze oznaczają chorobę. Po pierwszej miesiączce cykl może być nieregularny nawet przez kilka lat, podobnie jak u kobiet zbliżających się do okresu okołomenopauzalnego. Rzadkie miesiączkowanie, częste miesiączkowanie czy niewielkie wahania długości cyklu mogą mieścić się w granicach fizjologii, choć wszystkie tego typu wątpliwości należy przedyskutować z lekarzem.
Niepokój powinny budzić utrwalone zaburzenia cyklu, zwłaszcza gdy towarzyszą im obfite, bolesne miesiączki, brak owulacji lub objawy sugerujące zespół policystycznych jajników: brak miesiączki, problemy skórne, nadmierne owłosienie typu męskiego, problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała czy też zaburzenia metaboliczne.
Wskazaniem do pogłębionej diagnostyki jest cykl miesiączkowy trwający krócej niż 21 dni lub dłużej niż 35 dni, brak krwawienia przez kilka kolejnych miesięcy, nagła zmiana regularności cyklu lub wyraźne nasilenie dolegliwości bólowych. Uwagę powinny zwrócić również bardzo obfite i bolesne miesiączki oraz objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego, które istotnie zaburzają codzienne funkcjonowanie.
Kiedy kobieta jest najbardziej płodna?
Moment owulacji stanowi czas największej płodności kobiety. Komórka jajowa przemieszcza się wzdłuż jajowodu i jeżeli doszło w tym czasie do zapłodnienia, w ciągu 7 kolejnych dni ma miejsce implantacja, czyli zagnieżdżenie zarodka. Jeżeli nie doszło do zapłodnienia, komórka jajowa ulega zniszczeniu. Ciałko żółte zanika zazwyczaj po około 10-16 dniach od momentu owulacji.
Przeczytaj również:
Infekcje intymne – bakteryjne, wirusowe, grzybicze – jak je rozpoznać i leczyć?
Kiedy kobieta jest najmniej płodna?
Po okresie owulacji następuje faza poowulacyjna, w której poziom wydzielanych estrogenów nie jest już tak wysoki, zdecydowanie większą rolę odgrywa w tym czasie progesteron. Zapobiega on dojrzewaniu kolejnych pęcherzyków Graafa, dzięki czemu nie dochodzi do kolejnego jajeczkowania w czasie trwania jednego cyklu. Płodność kobiety na tym etapie cyklu miesiączkowego spada. Jeżeli nie doszło do zapłodnienia, poziom progesteronu zaczyna spadać. Temperatura ciała obniża się, dochodzi do złuszczania błony śluzowej macicy i wydalenia ich na zewnątrz.
Kiedy kobieta ma płodne dni? Jak obliczyć dni płodne?
Kobieta jest płodna zaledwie przez 4% swojego życia. Jest to okres pomiędzy pierwszą miesiączką, czyli w populacji polskiej około 13. roku życia, a czasem menopauzy, która rozpoczyna się zazwyczaj około 50. roku życia. Cykl miesiączkowy, a tym samym płodność kobiety możemy podzielić na trzy fazy.
Faza niepłodności względnej – nazywana często niepłodnością przedowulacyjną względną. Swoją nazwę zawdzięcza zmiennej długości czasu trwania tej fazy, która jest zależna od czasu trwania dojrzewania pęcherzyka Graafa. W przypadku kobiet, których cykl menstruacyjny jest krótszy niż 28 dni, dojrzewanie komórki jajowej jest tak szybko przebiegającym procesem, że dni płodne mogą się rozpocząć nawet pod koniec miesiączki. W przypadku 28-dniowego cyklu menstruacyjnego miesiączka jest czasem niepłodnym dla kobiety.
Faza płodności – to faza, która obejmuje owulację, a zatem czas, w którym płodność kobiety jest najwyższa. Nie oznacza to, iż w czasie standardowo trwającego 28 dni cyklu tylko jeden dzień jest dniem płodnym. Komórka jajowa żyje około 24 godzin, zatem zapłodnienie nie musi nastąpić bezpośrednio podczas owulacji, ale kilka godzin później. Jeszcze inaczej wygląda żywotność plemników. W dogodnych warunkach, czyli w otoczeniu śluzu, mogą przetrwać nawet 3–7 dni. Z tego względu dni płodne kobiety to 5 dni przed owulacją i około 3–4 dni po fazie uwolnienia komórki jajowej.
Faza niepłodności bezwzględnej – zazwyczaj trwa 14 dni od momentu obumarcia komórki jajowej do pierwszego dnia miesiączki. Jest to najbardziej stała część cyklu miesiączkowego. Przy cyklu, który trwa 28 dni, dzień owulacji przypada na 14 dzień od momentu wystąpienia miesiączki.
Na cykl miesiączkowy wpływa wiele czynników zewnętrznych. Nawet przy regularności cykli może dojść do zachwiania gospodarki hormonalnej, co skutkuje przesunięciem pierwszego dnia miesiączki. Takie opóźnienie może wynikać z nadmiernego stresu, choroby, antybiotykoterapii, zmiany klimatu czy brak snu.
Sposoby na określenie dni płodnych
Śluz płodny jest przezroczysty i ciągnący się, przypomina surowe białko. Stanowi najbardziej optymalne warunki dla plemników. Zawiera duże ilości substancji odżywczych, co zdecydowanie poprawia ich lokomocję. O dniach niepłodnych świadczy obecność śluzu mętnego i lepiącego się, który utrudnia wędrówkę plemników w drogach rodnych kobiety. Gęsty śluz tworzy strukturę przypominającą siatkę, co sprawia, że wędrówka plemników jest na tyle utrudniona, iż zapłodnienie komórki jajowej jest niemożliwe. Ponadto ma również za zadanie dokonać wstępnej selekcji plemników. Na tym etapie zostają zatrzymane plemniki, których budowa morfologiczna odbiega od prawidłowej, a zatem plemniki uszkodzone czy też nieprawidłowo rozwinięte.
Pomiaru temperatury należy dokonywać codziennie rano, o stałej porze. Zaleca się, aby był to okres bezpośrednio po przebudzeniu, na czczo. Jeżeli kobieta pracuje na nocną zmianę, aby zwiększyć wiarygodność pomiaru badanie temperatury przeprowadza się po przynajmniej 3-godzinnym śnie.
O owulacji świadczy wzrost temperatury o przynajmniej 2 kreski. Ponadto obserwuje się wówczas nadwrażliwość piersi i brodawek, ból owulacyjny podbrzusza, czyli dolegliwości bólowe w rzucie jednego jajnika. Czasami może pojawić się tzw. plamienie owulacyjne, czyli śladowa ilość krwi w śluzie.
Przeczytaj również:
Śluz przed okresem – jak wygląda wydzielina z pochwy przed miesiączką?
Wypowiedź ginekologa na temat cyklu miesiączkowego
Katarzyna Orłowska, ginekolog
U większości kobiet cykl menstruacyjny (tj. miesięczny) trwa od 25 do 30 dni, jego przeciętna długość określana jest na 28 dni. Prawidłowy cykl miesiączkowy rozpoczyna się fazą krwawienia miesiączkowego, następnie składa się z fazy folikularnej, owulacyjnej, a kończy go faza lutealna.
Pierwszy dzień krwawienia miesiączkowego jest jednocześnie pierwszym dniem cyklu. W książkowym 28-dniowym cyklu faza folikularna i lutealna trwają tyle samo, tj. po 14 dni. Czas trwania fazy lutealnej jest zawsze stały, stąd długość cyklu uzależniona jest od czasu trwania fazy folikularnej.
O powtarzalności cyklu decydują różne hormony, które są kontrolowane przez podwzgórze w układzie podwzgórze – przysadka – jajnik – macica. Kontrola ta przebiega poprzez wydzielanie gonadotropin FSH i LH. FSH, czyli hormon folikulotropowy. Pobudza on wydzielanie estrogenów i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. LH – hormon luteinizujący, pobudza wystąpienie owulacji. Ponadto jajniki wydzielają estrogen, a ciałko żółte – progesteron. Estrogeny regulując cykl miesiączkowy przygotowując błonę macicy do implantacji zapłodnionego jaja płodowego, natomiast progesteron ułatwia owulację.
współpraca: lek. Agnieszka Żalińska
