Czym jest bakteryjna waginoza i co ją wywołuje?
By zrozumieć, czym jest waginoza bakteryjna, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że pochwa jest naturalnym siedliskiem różnorodnych mikroorganizmów. Około 95% mikroflory pochwy stanowią pałeczki kwasu mlekowego Lactobacillus spp. To one odpowiadają za utrzymanie prawidłowego, kwaśnego pH pochwy (poprzez wytwarzanie kwasu mlekowego) i produkują czynniki przeciwzapalne. Pozostałe 5% to różnego rodzaju bakterie beztlenowe i grzyby drożdżopodobne z rodzaju Candida.
O waginozie bakteryjnej (nieswoistym zapaleniu pochwy) mówimy w momencie, gdy dochodzi do zaburzenia naturalnej równowagi mikroflory bakteryjnej pochwy i nadmiernego rozrostu bakterii beztlenowych, które zaczynają przeważać nad pałeczkami kwasu mlekowego. Tego typu infekcja bakteryjna pochwy nie jest wywoływana przez jeden, konkretny drobnoustrój. Jest zwykle spowodowana nadmiernym rozrostem populacji takich bakterii, jak: Gardnerella vaginalis, Prevotella, Mycoplasma hominis, Atopobium vaginae czy Bacteroides.
Waginoza bakteryjna może być diagnozowana u kobiet w każdym wieku, również tych, które nie rozpoczęły współżycia seksualnego, nie jest bowiem przenoszona drogą płciową. Najczęściej jednak dotyczy kobiet w okresie rozrodczym (15-44 lata). Choć stan ten często nie daje objawów klinicznych, to bezwzględnie wymaga leczenia – nieleczona bakteryjna waginoza może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.
Przeczytaj również:
Infekcje intymne u mężczyzn – przyczyny, objawy, jak leczyć i zapobiegać?
Jakie są przyczyny waginozy?
Bezpośrednią przyczyny waginozy bakteryjnej, jak już wspomnieliśmy, jest spadek liczby obecnych w pochwie pałeczek kwasu mlekowego Lactobacillus spp., co przekłada się na wzrost pH pochwy i stwarza warunki do nadmiernego namnażania się bakterii beztlenowych.
Do czynników, które sprzyjają takiemu zaburzeniu równowagi mikroflory pochwy, należą:
antybiotykoterapia – niszczy nie tylko bakterie chorobotwórcze, ale również pałeczki Lactobacillus spp.;
nadmierna higiena okolic intymnych lub jej brak – stosowanie silnych środków myjących czy częste irygacje pochwy zaburzają jej naturalne pH i powodują podrażnienie okolic intymnych;
zmiany i zaburzenia hormonalne – m.in. w okresie ciąży, laktacji czy okołomenopauzalnym;
duża aktywność seksualna – zwłaszcza częsta zmiana partnerów seksualnych;
stosowanie wkładek wewnątrzmacicznych (IUD);
współwystępowanie innych chorób przenoszonych drogą płciową;
noszenie bielizny nieprzepuszczającej powietrza;
palenie tytoniu;
ogólne osłabienie układu odpornościowego;
nadmierne spożycie cukrów prostych;
przewlekły stres;
stosowanie leków immunosupresyjnych.
Jakie są typowe objawy waginozy?
Waginoza bakteryjna to schorzenie, które może dawać bardzo zróżnicowane objawy. U wielu pacjentek przebiega bezobjawowo i wykrywana jest przypadkowo, w trakcie rutynowego badania ginekologicznego lub posiewu z pochwy. Jeżeli jednak pojawiają się odczuwalne objawy, zazwyczaj przyjmują one postać:
obfitych, rzadkich upławów z pochwy, w białym, szarym lub zielonkawym kolorze;
nieprzyjemnego zapachu z pochwy, który nasila się zwłaszcza po współżyciu czy w trakcie miesiączki,
podrażnienia okolic intymnych, przejawiającym się jako dyskomfort i pieczenie pochwy,
częstomoczu i bólu w trakcie oddawania moczu,
bólu podbrzusza.
Oprócz tego w badaniu ginekologicznym widoczny jest obrzęk błony śluzowej pochwy, a pH wydzieliny z pochwy wynosi >4,5. W badaniu mikroskopowym wymazu z pochwy z kolei widoczne mogą być tzw. komórki jeżowe (komórki nabłonka pochwy pokryte bakteriami).
Przeczytaj również:
Infekcje intymne w okresie menopauzy
Czy można samodzielnie odróżnić waginozę bakteryjną od innych infekcji intymnych?
Niektóre objawy waginozy bakteryjnej pozwalają na jej odróżnienie np. od infekcji grzybiczych. W ich przebiegu bowiem częściej obserwowany jest świąd pochwy, a upławy mają grudkowatą, gęstą konsystencję i charakterystyczny „drożdżowy zapach”. Co więcej, powodują one podrażnienie okolic intymnych. Samodzielna diagnoza jednak nie zawsze jest możliwa. Często bowiem do czynienia mamy z tzw. infekcjami mieszanymi, gdzie jednocześnie występuje zakażenie bakteryjne i grzybicze, a objawy oby typów infekcji nakładają się na siebie. Z tego względu zawsze warto skonsultować się z lekarzem, który jednoznacznie określi przyczynę dolegliwości i wdroży odpowiednie leczenie.
Czy można samodzielnie wyleczyć waginozę?
W przypadku schorzenia, jakim jest waginoza bakteryjna, objawy pojawiają się na stosunkowo zaawansowanym etapie. W tej sytuacji infekcja bakteryjna pochwy powinna być leczona zgodnie z zaleceniami lekarza ginekologa. W większości przypadków próby leczenia domowymi sposobami bywają nieskuteczne. Dlaczego? Czynnikiem odpowiadającym za występowanie waginozy jest nadmierny rozrost bakterii beztlenowych, które wyeliminować można jedynie odpowiednio dobraną antybiotykoterapią (najlepiej na podstawie posiewu wymazu z pochwy wraz z antybiogramem). Problem skuteczności domowego leczenia polega również na tym, że na podstawie samych objawów trudno jednoznacznie rozpoznać rodzaj infekcji, a leczenie grzybicy pochwy różni się od leczenia bakteryjnego zapalenia.
Antybiotykami z wyboru w przypadku waginozy bakteryjnej są klindamycyna i metronidazol.
Oczywiście lekarz może zdecydować o zastosowaniu innych antybiotyków o działaniu bakteriobójczym na bakterie Gram-ujemne i bakterie beztlenowe. Leki te mogą być podawane w formie doustnej lub miejscowo, w postaci kremów czy globulek dopochwowych. Zależy to w dużej mierze od nasilenia objawów waginozy bakteryjnej i czynników towarzyszących.
Oprócz antybiotykoterapii, a także w przypadkach kiedy jej zastosowanie nie jest możliwe, lekarz może zalecić alternatywne leczenie waginozy bakteryjnej, bazujące na preparatach miejscowych zawierających takie składniki aktywne jak:
powidon jodu,
chlorek dekwaliny,
chlorheksydyna,
poliheksanid.
Leczenie waginozy bakteryjnej trwa zazwyczaj od 5 do 7 dni, w zależności od zastosowanego schematu leczenia. Gdy infekcje mają charakter nawracający, lekarz może zalecić leczenie podtrzymujące.
Istotnym elementem terapii jest także odbudowa naturalnej flory bakteryjnej pochwy. Z tego względu po zakończeniu leczenia wskazane jest stosowanie preparatów zawierających bakterie kwasu mlekowego Lactobacillus spp. Najlepszym rozwiązaniem jest oczywiście aplikacja dopochwowa, choć na rynku znajdziemy również produkty do stosowania doustnego.
Przeczytaj również:
Domowe sposoby na infekcje intymne – które są skuteczne, a które groźne dla zdrowia?
Dlaczego waginoza bakteryjna ma często charakter nawrotowy?
Jedną z przyczyn może być tworzenie przez chorobotwórcze bakterie biofilmu na powierzchni błony śluzowej pochwy, który ułatwia ponowne namnażanie bakterii beztlenowych. Inną kwestią jest wpływ czynników sprzyjających zaburzeniu równowagi naturalnej flory bakteryjnej, o których mówiliśmy wcześniej.
Badania dowodzą jednak, że probiotyki ginekologiczne, stosowane w połączeniu z łagodną higieną intymną (m.in. unikanie substancji drażniących, rezygnacja z irygacji pochwy, noszenie przewiewnej, bawełnianej bielizny) znacznie zmniejszają ryzyko nawrotu waginozy bakteryjnej.
Czy waginozą można zarazić partnera?
Waginoza bakteryjna nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla partnera i nie musi on poddawać się leczeniu wraz z partnerką. Wyjątek stanowią kobiece związki homoseksualne.
Gdy u kobiety rozpoznaje się waginozę bakteryjną, pojawia się jednak zwiększone ryzyko przenoszenia chorób wenerycznych – zarówno od mężczyzny na pacjentkę z waginozą (zwiększone ryzyko zachorowania na choroby weneryczne u kobiet z zaburzoną mikroflorą pochwy), jak i z pacjentki na mężczyznę.
Nieleczona waginoza – jakie są konsekwencje?
Waginoza bakteryjna to stan, który bezwzględnie wymaga leczenia, w przeciwnym razie może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak:
zapalenia narządów miednicy mniejszej,
większa podatność na zakażenia przenoszone drogą płciową (m.in. wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), rzeżączką, chlamydiozą czy HIV),
zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych po operacjach ginekologicznych.
U pacjentek w ciąży nieleczona waginoza bakteryjna może skutkować:
zakażeniem płynu owodniowego,
zwiększonym ryzykiem poronienia,
niską masą urodzeniową dziecka.
