Kiedy pojawia się pierwsza miesiączka?

Czym jest pierwsza miesiączka (menarche)?

Pierwsze miesiączki bywają często nieregularne i mogą występować bez wydania jajeczka (bezowulacyjnie), co sprawia, że cykle są nieprzewidywalne. Jednakże nie da się przewidzieć, w którym miesiącu dojrzeje jajeczko i nastąpi możliwość zapłodnienia. Dlatego każda miesiączka, nawet pierwsza, oznacza że dziewczynka może zajść w ciążę

Wystąpienie objawów miesiączki sygnalizuje gotowość organizmu do prokreacji i powinno iść w parze z intensywnym rozwojem drugorzędnych cech płciowych.

W jakim wieku najczęściej pojawia się pierwsza miesiączka?

Pierwsza miesiączka pojawia się prawidłowo między 9. a 16. rokiem życia (średni wiek to zwykle 12-13 lat – zgodnie z wytycznymi Amerykańskiego Towarzystwa Ginekologów Położników). Czynniki mające wpływ na czas wystąpienia pierwszego krwawienia są stale badane przez naukowców. Dotychczas udało się ustalić, że jest to wypadkowa:

• statusu socjoekonomicznego,

• czynników genetycznych,

• szeroko pojętego zdrowia,

• odżywienia organizmu,

• aktywności fizycznej,

• wielkości rodziny.

Obserwuje się zależność, zgodnie z którą wcześniej – w porównaniu do swoich rówieśników – dojrzewają zarówno chłopcy, jak i dziewczęta pochodzące z rodzin o wyższym statusie socjoekonomicznym.

Przeczytaj również

Oznaki dojrzewania płciowego u dzieci

Jakie zmiany w organizmie poprzedzają pierwszą miesiączkę?

Zbliżająca się pierwsza miesiączka pociąga za sobą zarówno zmiany natury fizycznej, jak i psychicznej. Jak rozpoznać nadchodzący pierwszy okres?

U dorastających dziewczynek niekiedy dochodzi do gwałtownego wzrostu, zwiększenia masy ciała. Piersi stają się pełniejsze i „cięższe”, ale także bardziej wrażliwe (zwłaszcza w okolicy sutków). Badania sugerują, że zwiększony dopływ krwi może spowodować zwiększenie objętości gruczołów piersiowych nawet o 25%.

Zwykle 6 do 12 miesięcy przed menarche zwiększa się intensywność wydzieliny z pochwy. Może być ona biaława lub przezroczysta i przybywa jej w miarę zbliżającego się okresu.

Częstym objawem są też wahania nastroju, uczucie zmęczenia i kłopoty ze snem. Wynikają one ze zmieniających się poziomów estrogenu i progesteronu, hormonów wpływających między innymi na regulację emocji. Dlatego przez kilka dni poprzedzających okres dziewczynki mogą być bardziej wrażliwe, tkliwe lub czuć się przytłoczone zwykłymi wydarzeniami.

Pierwsza menstruacja rzadko wyróżnia się dużą intensywnością krwawienia. Znacznie częściej są to po prostu niewielkie, brunatne plamy widoczne na bieliźnie.

Bóle menstruacyjne są odczuwane w podbrzuszu jako delikatne skurcze lub dolegliwości bólowe o zróżnicowanym nasileniu. To oznaka kurczenia się macicy w związku ze zmianą poziomu hormonów płciowych. Skurcze mogą być odczuwalne również w dolnej części pleców lub górnej części ud.

Przeczytaj również

Higiena w okresie dojrzewania

Czy masa ciała i dieta mają znaczenie?

Okazuje się, że nastolatki z nadwagą i otyłością miesiączkują wcześniej. Dotyczy to także dziewcząt stosujących niezbilansowaną dietę opartą w dużej mierze na wysokoprzetworzonej żywności. Dla prawidłowego rozwoju układu rozrodczego kluczowe znaczenie ma zdrowe odżywianie, które dostarcza składników odżywczych.

Nie chodzi tylko o możliwość wykorzystania pełnowartościowych produktów przez organizm, ale także wsparcie w dniach miesiączki. Produkty bogate w żelazo pozwalają szybciej uzupełnić utratę krwi (dotyczy raczej kolejnych miesiączek, kiedy krwawienie może być silniejsze), a magnez wykazuje działanie rozkurczające.

Czy pierwsza miesiączka może pojawić się zbyt wcześnie?

W literaturze sugeruje się, że „dobrobyt społeczeństwa” pociągający za sobą coraz wcześniejsze dojrzewanie, niekoniecznie niesie ze sobą pozytywne skutki. Z biologicznego i medycznego punktu widzenia coraz częściej wskazuje się na negatywne skutki wczesnego wieku menarche (poniżej 9-10 lat).

Wczesna miesiączka ma istotny wpływ na proces wzrastania. Dziewczęta, u których pierwsza miesiączka wystąpiła w młodszym wieku, częściej cechują się endomorficzną budową ciała (tendencją do gromadzenia tkanki tłuszczowej) względem ektomorficzek dojrzewających później. W praktyce oznacza to często inną budowę somatyczną – dłuższy tułów, krótsze kończyny dolne, głębsza i szersza klatka piersiowa.

Dodatkowo, wczesny pierwszy okres często idzie w parze z otyłością w wieku dojrzewania i w życiu dorosłym. Wcześniejszy wiek menarche powoduje też większe ryzyko nowotworu piersi, chorób układu krążenia, schorzeń układu oddechowego i alergii.

Pierwsza miesiączka zbyt późno – kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Przyjmuje się, że pierwsza miesiączka powinna wystąpić do 4,5 roku po rozpoczęciu dojrzewania płciowego i do 2 lat po osiągnięciu IV z V stopni dojrzałości piersi w skali Tannera (widoczne są wyniosłość piersi i otoczki, owłosienie łonowe typu dorosłego, ale nie występuje na udach).

Wśród typowych przyczyn pierwotnego braku miesiączki wymienia się:

• dysgenezę gonad,

• hipoplazję jajników,

• wrodzone zaburzenia funkcji nadnerczy,

• guzy przysadki,

• karłowatość przysadkową,

• zarośnięcie błony dziewiczej,

• anoreksję,

• nadmierny wysiłek fizyczny,

• zaburzenia chromosomalne (np. zespół Turnera).

Przeczytaj również

Higiena w okresie dojrzewania

Jak wygląda pierwsza miesiączka i czy zawsze jest regularna?

Pierwszy okres zwykle trwa od 3 do 7 dni, ale może trwać dłużej lub krócej. Krwawienie może, choć nie musi wystąpić, podobnie jak ból podbrzusza. W większości przypadków regularność kolejnych cyklów w miarę upływu czasu ulega stabilizacji i stają się one naturalnym procesem w życiu każdej kobiety.

Niektóre kobiety w trakcie okresu czują się „opuchnięte”. Jest to wynik zwiększenia stężenia progesteronu i spadku poziomu estrogenów. Te wahania powodują zatrzymanie wody wskutek zaburzenia gospodarki sodowej. Retencja wody powoduje przejściowy wzrost masy ciała, zwiększenie obwodu brzucha, nóg, palców u dłoni.

Aby zminimalizować ten efekt, należy pamiętać o regularnym nawadnianiu organizmu. Można też uzupełnić dietę o produkty o działaniu zielarskim o działaniu diuretycznym jak skrzyp polny, pokrywa zwyczajna lub mniszek lekarski.

Pierwsza miesiączka – kiedy rozmawiać z dziewczynką i chłopcem?

Ponieważ z pokolenia na pokolenie dzieci dojrzewają coraz wcześniej, niezwykle istotna jest edukacja. Już uczennice pierwszych klas szkoły podstawowej powinny wiedzieć, kiedy i jak wystąpić może pierwsza miesiączka. W przypadku tak małych dzieci ważna jest swoboda i zaufanie w relacjach między dziećmi i opiekunami.

Ponieważ dzieci w szkołach spędzają dużo czasu razem w różnych okolicznościach warto na temat miesiączki edukować także chłopców. Istotne jest, aby nie wyśmiewali koleżanek i mieli wiedzę na temat fizjologicznych procesów, które zachodzą w dziewczęcych organizmach. Z chłopców wyrosną kiedyś mężczyźni, którzy mogą być partnerami dla kobiet i już od najmłodszych lat warto zainwestować w ich przyszłą postawę wobec nich.

Przeczytaj również

Palenie wśród nastolatków – jakie są skutki w okresie dojrzewania?

Pierwsza miesiączka – podpaski, tampony czy kubeczek menstruacyjny?

Przygotowując dziewczynkę na nadejście menarche, należy pamiętać, aby zjawisko dojrzewania omówić w sposób prosty i jednocześnie okazywać dużo cierpliwości w tym trudnym okresie. Ważne, aby ginekolog lub zaufana osoba doradziły w zakresie artykułów higienicznych (wkładek higienicznych, podpasek i kubeczków). Często jest to też dobry moment, aby poruszyć podstawowe kwestie dotyczące seksualności oraz higieny intymnej i śledzenia cyklu za pomocą aplikacji.

Nie ma jednej, najlepszej metody. Najważniejsza jest wygoda oraz zachowanie zasad higieniczności.

• Podpaski. Artykuł bardzo łatwy w użyciu. Wystarczy wyjąć podpaskę z opakowania, nakleić na bieliznę i wymienić po kilku godzinach na nową. W ciągu pierwszych dni miesiączki należy zmieniać podpaski średnio co 3-4 godziny, później co około 6 godzin. Przed snem najlepiej użyć specjalnej, bardziej chłonnej podpaski, która posłuży przez całą noc.

• Tampony. Dziewczęta, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia, mogą zdecydować się na tampony w wersji mini. Z upływem czasu warto dopasować rozmiar oraz chłonność tego produktu. Dobrze dobrany tampon nie powinien być wyczuwalny w trakcie noszenia. Najważniejszą kwestią w przypadku tamponów jest to, aby je regularnie wymieniać (co 3-4 godziny). W przeciwnym razie istnieje ryzyko rozwoju TSS (toxic shock syndrome). To schorzenie bakteryjne, które może grozić poważnymi powikłaniami. Jeżeli korzystasz z tamponów i zaobserwujesz u sobie następujące symptomy: wysoka gorączka, zawroty głowy, bóle mięśniowo-stawowe, wysypka, to niezwłocznie zgłoś się do lekarza.

• Kubeczki menstruacyjne. Silikonowe pojemniki, w których zbiera się krew miesiączkowa. Prawidłowe włożenie kubeczka do pochwy wymaga wprawy. Dobrze dopasowany produkt nie przecieka oraz jest niewyczuwalny. W zależności od obfitości krwawienia, zazwyczaj po upływie kilku godzin należy wyjąć kubeczek, opróżnić, umyć pod bieżącą wodą i umieścić z powrotem w pochwie. Gdy miesiączka ustąpi, kubeczek należy wygotować, a następnie pozostawić do wyschnięcia.

Kiedy konieczna jest konsultacja ginekologiczna?

Do ginekologa warto wybrać się przede wszystkim wtedy, gdy wrodzone wady narządów rodnych lub zaburzenia gospodarki hormonalnej powodują, że menarche opóźnia się ponad miarę. Opiekunowie powinni rozważyć taki scenariusz również wtedy, gdy sami krępują się rozmawiać z dorastającą córką o dojrzewaniu lub gdy wystąpią silne bóle, obfite krwawienie czy nieregularność cykli >3 miesięcy.

Kiedy powinna pojawić się pierwsza miesiączka – wypowiedź ginekologa

współpraca: Aneta Kroczyńska, specjalistka zdrowia publicznego