Plemnik – budowa. Jak długo żyją plemniki – w pochwie, na ubraniu, na ciele?

Czym jest plemnik i gdzie powstają plemniki?

Plemnik to męska komórka rozrodcza wytwarzana w jądrach, a dokładniej – w kanalikach nasiennych. Organizm mężczyzny produkuje w ciągu sekundy średnio 3 tysiące plemników. W trakcie wytrysku uwalnianych jest nawet 500 milionów gamet, ale tylko jedna z nich połączy się z żeńską komórką rozrodczą – komórką jajową.

Proces produkcji plemników nazwany jest spermatogenezą. Plemniki powstają w wyściełanych nabłonkiem plemnikotwórczym kanalikach nasiennych. Proces ten trwa średnio 74 dni i dzieli się na kilka etapów: spermatogoniogenezę, spermatocytogenezę oraz spermiogenezę.

Plemniki stanowią jedynie 1% składu spermy. Pozostałe składniki spermy to między innymi:

• hormony (estrogen, testosteron),
• składniki mineralne (m.in. magnez, wapń, cynk, selen),
• witaminy (np. witamina B12 oraz witamina C),
• aminokwasy,
• lipidy.

Przeczytaj również:

Penis – anatomia, średnia długość, erekcja, ejakulacja

Budowa plemnika

Plemniki mają długość około 60 μm (0,06 milimetra). Składają się z trzech wyraźnie zaznaczonych elementów: główki, witki i czapeczki. W czapeczce znajdują się enzymy pozwalające na przebicie się przez ścianę komórki jajowej, natomiast witka odpowiada za ruchliwość plemnika.

Każdy męski plemnik posiada chromosom X lub Y. Zaawansowane badania (wykorzystujące m.in. mikroskopię sił atomowych) obaliły hipotezę Shettlesa, jakoby plemniki z chromosomem Y (odpowiedzialne za poczęcie chłopca) były znacznie zwinniejsze i szybsze, ale też mniej wytrzymałe. Z kolei plemniki z chromosomem X (żeńskie) były wolniejsze, ale za to silniejsze i potrafiły przetrwać nawet w niekorzystnych warunkach, takich jak kwaśne środowisko pochwy. Dlaczego hipoteza Shettlesa została obalona? Wykorzystanie zaawansowanej technologii, wykazało, że między plemnikami X i Y nie ma żadnych różnic w wielkości, kształcie główki, wzorze pływania ani prędkości. Dodatkowo,  zarówno plemniki X, jak i Y reagują na poziom pH pochwy w taki sam sposób. Czas stosunku względem owulacji nie wpływa na płeć – szansa na poczęcie chłopca lub dziewczynki w każdym dniu płodnym jest taka sama i wynosi 50:50.

Żywotność plemników a stan zdrowia mężczyzny

Plemniki żyją od 5 minut do nawet 5 dni. Na żywotność plemników, podobnie jak na ich liczebność w nasieniu, wpływa wiele czynników. Dużą rolę odgrywa styl życia mężczyzny. Panowie starający się o dziecko powinni wprowadzić w życiu pewne zmiany, które zwiększą szansę na poczęcie potomstwa.

Badaniem pozwalającym określić liczbę, ruchliwość, morfologię oraz odsetek żywych plemników jest spermiogram. Według wytycznych WHO z 2021 r, prawidłowe wyniki badanego nasienia przedstawiają się następująco:

• objętość ejakulatu ≥ 1,4 ml,
• całkowita liczba plemników w ejakulacie ≥ 39 mln,
• liczebność plemników na mililitr nasienia (koncentracja plemników) ≥ 16 mln/ml,
• odsetek plemników o ruchliwości postępowej ≥ 30%,
• odsetek form żywych ≥ 54%,
• pH ≥ 7,2,
• morfologia plemników ≥ 4% odsetek form o prawidłowej morfologii.

Przeczytaj również:

Pochwa – budowa, funkcje, długość pochwy

Jak zwiększyć zdolność plemników do zapłodnienia?

• Odstaw używki, takie jak: papierosy, alkohol, sterydy czy narkotyki.
• Zadbaj o komfort snu.
• Unikaj ekspozycji na toksyny.
• Staraj się utrzymać prawidłową masę ciała.
• Zdrowo się odżywiaj. Twoja dieta powinna być bogata w witaminy i inne składniki odżywcze.
• Unikaj stresu, a jeśli to niemożliwe to opanuj naturalne techniki relaksacyjne (joga, medytacja).
• Staraj się prowadzić aktywny tryb życia.

Warto również dodać, że spermatogeneza zachodzi w temperaturze średnio o 1,5°C niższej od temperatury ciała. Wszelkie zaburzenia termiki w obrębie jąder mogą negatywnie wpłynąć na proces produkcji nasienia (obniżyć jakość plemników, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do niepłodności).

Ile żyje plemnik w pochwie kobiety?

Kobieca pochwa stanowi bardzo dobre środowisko dla plemników. Warto jednak dodać, że długość życia męskich gamet jest mocno uzależniona od cyklu menstruacyjnego kobiety. Najlepsze warunki pojawiają się kilka dni przed owulacją. Śluz w pochwie ma wówczas zasadowy odczyn, a ponadto jest obfity i przejrzysty. W takich warunkach plemniki żyją około 48-72 godziny.

Jednak najsilniejsze są w stanie przeżyć nawet do 5 dni. Jest to kluczowa wiedza dla wszystkich par planujących poczęcie. W czasie dni niepłodnych odczyn pochwy zmienia się na kwaśny, a to z kolei powoduje, że plemniki żyją znacznie krócej (około 12 godzin).

Czy wiek mężczyzny wpływa na żywotność plemników?

Tak. Wraz z wiekiem może stopniowo pogarszać się jakość nasienia, w tym ruchliwość i żywotność plemników. U starszych mężczyzn częściej obserwuje się również większą fragmentację DNA plemników, co może utrudniać zapłodnienie i zwiększać ryzyko niepowodzeń rozrodu. Mimo to wielu mężczyzn zachowuje płodność także po 40. czy 50. roku życia.

Czy można zajść w ciążę od plemników na palcu lub dłoni?

Do ciąży może dojść jedynie wtedy, gdy świeże nasienie zawierające żywe plemniki zostanie bezpośrednio przeniesione do pochwy. Jeśli nasienie zdążyło wyschnąć lub od wytrysku upłynęło więcej czasu, ryzyko zapłodnienia jest znikome. Sam kontakt z nasieniem na dłoni lub palcu nie prowadzi do ciąży, o ile plemniki nie zostaną szybko wprowadzone do dróg rodnych kobiety.

Czy plemniki giną po wyschnięciu?

Tak. Plemniki najlepiej przeżywają w ciepłym i wilgotnym środowisku. Po wyschnięciu nasienia szybko tracą ruchliwość i zdolność do zapłodnienia. Z tego względu wyschnięte nasienie znajdujące się na skórze, ubraniu czy pościeli nie stanowi praktycznie ryzyka zajścia w ciążę.

Przeczytaj również:

Gra wstępna – co to? Jak powinna wyglądać i ile trwać?

Ile żyje plemnik na ciele, na pościeli, na ręczniku?

Do zapłodnienia komórki jajowej dochodzi w drogach rodnych kobiety, najczęściej w bańce jajowodu. Wiele par zastanawia się jednak, ile żyje plemnik poza ciałem kobiety. Pytanie to pada zwykle w kontekście możliwości ewentualnego zapłodnienia. Maksymalna żywotność plemników poza organizmem ludzkim to około 16 godzin.

Warto jednak dodać, że tak długi czas życia możliwy jest wyłącznie, jeżeli plemniki znajdują się w wilgotnym oraz ciepłym środowisku (około 37°C). Najdłużej żyją więc te gamety, które pozostają w przedsionku pochwy lub na członku. Żywotność plemników w niesprzyjających warunkach, takich jak: bielizna, ubranie lub pościel jest znacznie krótsza i wynosi raptem kilka minut. Zapłodnienie komórki jajowej na skutek przeniesienia plemników z ubrania, ręcznika czy pościeli do pochwy jest więc znikome.