Czym jest kaszel?
Kaszel to naturalny odruch organizmu, którego głównym celem jest oczyszczenie dróg oddechowych z nadmiaru wydzieliny, pyłów, czy nawet ciał obcych. Powstaje na skutek podrażnienia receptorów znajdujących się w śluzówce dróg oddechowych, m.in. w tchawicy i oskrzelach.
Podczas gwałtownego wydechu, po fazie głębokiego wdechu, powietrze usuwa zalegającą wydzielinę, co ma na celu oczyszczenie dróg oddechowych i ochronę układu oddechowego.
Choć kaszel najczęściej kojarzymy z infekcją, nie zawsze musi oznaczać chorobę. Może pojawić się również w wyniku podrażnienia przez suche powietrze, palenie papierosów lub podczas wysiłku. Z tego powodu tak istotne jest, by ustalić przyczyny kaszlu, jego charakter oraz czas trwania.
Rodzaje kaszlu: ostry, podostry i przewlekły – co oznaczają?
Podział kaszlu opiera się między innymi na czasie jego trwania:
kaszel ostry – trwa do 3 tygodni i najczęściej jest wynikiem infekcji wirusowej lub innych zakażeń dróg oddechowych;
kaszel podostry – utrzymuje się od 3 do 8 tygodni, często po przebytej infekcji;
kaszel przewlekły – trwa dłużej niż 8 tygodni i wymaga diagnostyki w kierunku choroby układu oddechowego lub innych schorzeń.
W przypadku przewlekłego kaszlu ważne jest ustalenie jego przyczyny, ponieważ może on wynikać zarówno z chorób płuc, jak i problemów pozapłucnych, np. refluksu żołądkowo-przełykowego.
Przeczytaj również
Kaszel od zatok – jak leczyć kaszel zatokowy?
Kaszel suchy – jak go rozpoznać i jakie są najczęstsze przyczyny?
Suchy kaszel – jak zdradza jego nazwa, nie wiąże się z odkrztuszaniem wydzieliny. Bywa męczący, napadowy, często może powodować ból głowy lub ból w obrębie klatki piersiowej.
Najczęstsze przyczyny suchego kaszlu to np.:
infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych,
podrażnienie błony śluzowej przez zimne powietrze,
kaszel alergiczny i alergiczny nieżyt nosa,
refluks żołądkowo-przełykowy,
początkowa faza chorób takich jak zapalenie oskrzeli czy zapalenie płuc.
W leczeniu kaszlu suchego stosuje się głównie leki przeciwkaszlowe, które hamują nadmierny odruch kaszlowy.
Kaszel mokry – na czym polega i kiedy świadczy o infekcji dolnych dróg oddechowych?
Kaszel mokry, określany także jako kaszel produktywny, wiąże się z obecnością wydzieliny i jej usuwaniem poprzez odkrztuszanie. Wspomniane zjawisko jest korzystne, ponieważ umożliwia usuwanie nadmiaru śluzu z oskrzeli oraz pęcherzyków płucnych.
Mokry kaszel najczęściej pojawia się w przebiegu:
bakteryjnego zakażenia dróg oddechowych,
zapalenia dolnych dróg oddechowych,
zapalenia oskrzeli,
zapalenia płuc,
przewlekłego zapalenia oskrzeli.
Jeśli kaszel mokry utrzymuje się przez dłuższy czas, może wskazywać na poważniejsze choroby układu oddechowego.
Przeczytaj również
Duszący kaszel – przyczyny, sposoby, leczenie
Jak odróżnić kaszel suchy od mokrego?
Rozróżnienie rodzaju kaszlu to punkt wyjścia do sensownego postępowania. Inaczej leczy się kaszel suchy, który męczy i nie przynosi ulgi, a inaczej na produktywny, pomagający oczyścić drogi oddechowe z wydzieliny.
Kaszel suchy charakteryzuje się brakiem wydzieliny i uczuciem drapania w gardle, ponadto jest uporczywy i często nasila się nocą. Z kolei podczas kaszlu mokrego odkrztuszana jest wydzielina, a towarzyszy mu uczucie zalegania śluzu, co ulega poprawie po odkrztuszeniu.
Zwykle kaszel towarzyszący infekcji często zaczyna się jako suchy, a po kilku dniach przechodzi w mokry.
Co oznacza kaszel nocny, poranny lub wysiłkowy?
Moment występowania kaszlu może sugerować jego przyczynę:
kaszel nocny – typowy dla astmy lub refluks żołądkowo przełykowy,
kaszel poranny – charakterystyczny dla kaszlu palacza oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
kaszel wysiłkowy – często związany z nadreaktywnością oskrzeli.
Kaszel nocny może także występować przy niewydolności serca lub gdy pojawia się spływanie wydzieliny w przebiegu zapalenia błony śluzowej nosa.
Najczęstsze przyczyny kaszlu u dzieci i dorosłych
Kaszel może mieć inne podłoże w zależności od wieku pacjenta. Różnice wynikają głównie z dojrzewania układu oddechowego, częstotliwości kontaktu z patogenami oraz chorób przewlekłych typowych dla danej grupy.
W przypadku dzieci, szczególnie małych, dominują ostre zakażenia dróg oddechowych. Najczęściej są to infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych. U dzieci kaszel może pojawić się również podczas zapalenia oskrzeli lub reakcji alergicznej. Warto pamiętać, że u najmłodszych pacjentów stosunkowo częstą przyczyną nagłego kaszlu bywa także aspiracja ciał obcych do dróg oddechowych. Objawy może nasilać także suche powietrze, które podrażnia błony śluzowej układu oddechowego.
U dorosłych znacznie częściej obserwuje się kaszel przewlekły, który bywa związany z chorobami przewlekłymi lub czynnikami środowiskowymi. Jedną z najczęstszych przyczyn pozostaje palenie papierosów, prowadzące do rozwoju tzw. kaszlu palacza oraz chorób takich jak przewlekłe zapalenie oskrzeli czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Istotnym czynnikiem jest także refluks żołądkowo- przełykowy, który poprzez podrażnienie receptorów w obrębie przełyku może wywoływać przewlekły kaszel. U części pacjentów kaszel rozwija się w przebiegu infekcji, takich jak zapalenie płuc lub infekcje bakteryjne, a także w chorobach obturacyjnych, w tym astmie. Kaszel u dorosłych może również towarzyszyć schorzeniom pozapłucnym, np. gdy występuje niewydolność serca.
Jeśli uporczywy kaszel trwa dłużej niż 8 tygodni, należy skonsultować się z lekarzem, ponieważ może to wskazywać na przewlekły kaszel wymagający dokładnej diagnostyki.
Przeczytaj również
Inhalacje na kaszel – domowy sposób na męczący i duszący kaszel
Jak leczyć kaszel?
Leczenie kaszlu zależy od jego przyczyny. W infekcjach wirusowych stosuje się leczenie objawowe, bakteryjnych – antybiotyk, natomiast terapia kaszlu towarzyszącego chorobie przewlekłej powinna opierać się na jej leczeniu.
Najczęściej stosowane metody:
leki przeciwkaszlowe – przy kaszlu suchym,
preparaty ułatwiające odkrztuszanie – przy kaszlu mokrym,
inhalacje nawilżające śluzówce dróg oddechowych,
domowe sposoby jak napary czy siemię lniane.
Jeżeli kaszel spowodowany jest nadmiarem wydzieliny, kluczowe jest jej rozrzedzenie i ułatwienie usuwania.
