Czym jest przeziębienie?
Przeziębienie to ostra infekcja wirusowa, która obejmuje przede wszystkim błony śluzowe nosa, gardła i zatok przynosowych. Może być wywołane przez ponad 200 różnych wirusów, najczęściej rynowirusy, ale także m.in. koronawirusy i adenowirusy. Zwykle zaczyna się łagodnie, u chorego pojawia się katar, zatkany nos, uczucie zimna, kichanie, ból lub drapanie w gardle i kaszel. Mogą towarzyszyć im także ból głowy, gorsze samopoczucie, dreszcze czy niewielka gorączka.
Ile trwa przeziębienie?
Przeziębienie zwykle rozwija się łagodnie, a objawy osiągają największe nasilenie po 2–3 dniach. U większości osób zaczynają wtedy stopniowo ustępować i znikają w ciągu około 7–10 dni. Nie jest to jednak sztywna reguła – przebieg zależy m.in. od rodzaju wirusa, wieku i indywidualnej reakcji organizmu. Niektóre dolegliwości, zwłaszcza kaszel, uczucie zatkania nosa czy spływanie wydzieliny, mogą utrzymywać się dłużej, nawet przez 2–3 tygodnie. Dlatego „szybko wyzdrowieć” nie musi oznaczać pozbycia się wszystkich objawów w ciągu kilku dni.
Co pomaga na przeziębienie?
Przeziębienia nie da się wyleczyć przyczynowo, bo metody objawowe nie działają przeciwwirusowo. Można jednak skutecznie łagodzić dolegliwości i ułatwić sobie funkcjonowanie w czasie infekcji. Dobór metody powinien zależeć przede wszystkim od tego, jaki objaw w danym momencie jest najbardziej dokuczliwy.
Objaw | Co może pomóc? | Czego można się spodziewać? | O czym pamiętać? |
|---|---|---|---|
Gorączka, ból głowy, mięśni lub gardła | Paracetamol lub niesteroidowy lek przeciwzapalny | Zmniejszenie bólu i gorączki, poprawa samopoczucia | Stosuj zgodnie z ulotką i uwzględnij przeciwwskazania. Nie ma potrzeby przyjmowania NLPZ wyłącznie po to, by działać „przeciwzapalnie”, jeśli nie występuje ból ani gorączka. |
Katar i zatkany nos | Sól fizjologiczna lub roztwór soli do nosa | Nawilżenie błony śluzowej i ułatwienie oczyszczania nosa z wydzieliny | Można stosować preparaty izotoniczne lub hipertoniczne. |
Silnie zatkany nos | Donosowe leki obkurczające błonę śluzową nosa | Szybkie, krótkotrwałe udrożnienie nosa | Zbyt długie stosowanie tego rodzaju preparatów jest niewskazane. Mimo że są łatwo dostępne nie powinny być nadużywane. |
Kaszel | W wybranych przypadkach leki przeciwkaszlowe lub mukolityczne. Można zastosować także miód. | Zmniejszenie nasilenia kaszlu i poprawa komfortu | Dobór preparatu zależy od rodzaju kaszlu. Miodu nie podaje się dzieciom poniżej 1. r.ż. |
Osłabienie i gorsze samopoczucie | Odpoczynek i odpowiednia ilość płynów | Lepsza tolerancja infekcji i uzupełnienie płynów, szczególnie przy gorączce | Nie trzeba na siłę zwiększać podaży płynów ponad potrzeby organizmu. |
Ból lub drapanie w gardle | Płyny, preparaty miejscowe lub płukanie gardła | Czasowe złagodzenie podrażnienia i bólu | Metodę warto dobrać do nasilenia dolegliwości. |
Przeczytaj również:
Czy przeziębieniem można się zarazić? Jak zapobiegać przeziębieniu?
Jakich sposobów na przeziębienie lepiej unikać?
Podczas przeziębienia warto unikać nie tylko nieskutecznych domowych sposobów, ale również niektórych leków i praktyk, które mogą nasilać objawy, powodować działania niepożądane lub opóźniać powrót do zdrowia.
Antybiotyki na własną rękę – przeziębienie jest infekcją wirusową, dlatego antybiotyki nie skracają czasu choroby. Ich nieuzasadnione stosowanie zwiększa ryzyko działań niepożądanych i antybiotykooporności.
Picie alkoholu „na rozgrzanie” – alkohol może sprzyjać odwodnieniu, pogarszać jakość snu i wchodzić w interakcje z lekami przeciwprzeziębieniowymi.
Wypacanie przeziębienia pod grubym kocem – celowe przegrzewanie organizmu, szczególnie podczas gorączki, może zwiększać dyskomfort i ryzyko odwodnienia. Pocenie się nie przyspiesza usuwania wirusów.
Gorące inhalacje nad garnkiem z wrzątkiem – nie ma przekonujących dowodów, że skracają przeziębienie, natomiast mogą powodować poważne oparzenia, zwłaszcza u dzieci.
Przyjmowanie bardzo dużych dawek witaminy C – rozpoczęcie suplementacji po pojawieniu się objawów nie wykazuje jednoznacznych korzyści. Megadawki mogą powodować biegunkę, bóle brzucha, a u osób predysponowanych zwiększać ryzyko kamicy nerkowej.
Stosowanie kilku preparatów na przeziębienie jednocześnie – leki wieloskładnikowe często zawierają te same substancje, np. paracetamol. Łączenie ich może prowadzić do niezamierzonego przedawkowania.
Długotrwałe używanie kropli obkurczających błonę śluzową nosa – ksylometazolina i oksymetazolina stosowane zbyt długo mogą wywoływać polekowy nieżyt nosa i nasilać uczucie zatkania. Należy przestrzegać czasu stosowania określonego w ulotce, zwykle nie dłużej niż 3–5 dni.
Intensywne treningi mimo gorączki i osłabienia – forsowny wysiłek podczas infekcji może nadmiernie obciążać organizm. Przy gorączce, bólach mięśni i wyraźnym osłabieniu lepiej zrezygnować z treningu.
Smarowanie skóry nierozcieńczonymi olejkami eterycznymi – olejki mogą powodować podrażnienia, reakcje alergiczne, a niektóre również zatrucia. Szczególna ostrożność jest konieczna u małych dzieci.
Jedzenie surowego czosnku w nadmiernych ilościach – duże ilości mogą podrażniać przewód pokarmowy. Nie należy też wkładać czosnku do nosa.
Przyjmowanie dużych dawek cynku bez konsultacji – cynk może powodować nudności i nieprzyjemny smak w ustach. Preparatów cynku do nosa należy unikać ze względu na ryzyko zaburzeń węchu.
Palenie papierosów i wapowanie podczas infekcji – dym tytoniowy i aerozol z e-papierosów podrażniają drogi oddechowe, mogą nasilać kaszel i utrudniać regenerację błony śluzowej.
Przeczytaj również:
Ekstrakt z lipy – naturalny i skuteczny sposób na gorączkę i przeziębienie
Domowe sposoby na przeziębienie
Domowe metody mogą być wsparciem w łagodzeniu objawów przeziębienia, ale do części z nich warto podchodzić krytycznie i nie spodziewać się spektakularnych efektów. Można wykorzystać m.in.:
Nawodnienie – regularne picie wody i ciepłych napojów pomaga zapobiegać odwodnieniu i nawilża błony śluzowe gardła oraz jamy ustnej. Popularna zasada ,,45 ml/kg masy ciała" nie jest uniwersalna: zapotrzebowanie zależy m.in. od wieku, masy ciała, temperatury otoczenia i stanu zdrowia.
Odpoczynek i sen – odpowiednia ilość snu ma szereg prozdrowotnych właściwości: sprzyja regeneracji i prawidłowemu funkcjonowaniu układu odpornościowego.
Czosnek – ma właściwości przeciwwirusowe i przeciwbakteryjnie. Wykazuje też działanie przeciwzapalne i zwiększa odporność.
Szałwia – wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe.
Płukanki z soli – roztwór soli i wody może łagodzić ból i podrażnienie gardła.
Sól fizjologiczna do nosa – pomaga nawilżyć błony śluzowe i może ułatwiać oczyszczanie nosa z wydzieliny.
Ciepłe napoje i zupy – herbata ziołowa, woda z cytryną czy zupa warzywna mogą wspierać nawodnienie, a ciepły płyn może przynieść przejściową ulgę przy podrażnieniu gardła. Ciepła herbata to także dobry sposób na rozgrzanie wyziębionego organizmu.
Miód – może łagodzić kaszel, szczególnie wieczorem. Nie należy podawać go dzieciom poniżej 1. r.ż. Miodu nie trzeba również podgrzewać do wysokiej temperatury, zachowuje swoje właściwości podawany w temperaturze pokojowej.
Imbir i zioła – zawierają związki o potencjalnych właściwościach przeciwzapalnych lub przeciwdrobnoustrojowych, ale nie ma wystarczających dowodów, aby traktować je jako skuteczne leczenie przeziębienia. Mogą być elementem prawidłowo zbilansowanej diety.
Inhalacje z olejków eterycznych – mogą być pomocne przy uczuciu zatkanego nosa, ponieważ nawilżają drogi oddechowe. Przy czym inhalacje z gorącej wody wiążą się z ryzykiem oparzenia (nie stosuj ich przez długi czas). Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest sól fizjologiczna.
Kiedy to może nie być zwykłe przeziębienie?
Jeśli objawy trwają dłużej niż 7–10 dni i nie ustępują, nasilają się po okresie poprawy albo pojawia się wysoka lub nawracająca gorączka, silny ból zatok, ucha lub gardła, duszność, świsty czy ból w klatce piersiowej, trzeba skonsultować się z lekarzem. Niepokój powinien również wzbudzić wyraźnie nasilający się kaszel lub pogorszenie ogólnego samopoczucia.
Przeczytaj również:
Przeziębienie w ciąży – jakie leki można wziąć? Domowe sposoby na przeziębienie w ciąży
Co z dziećmi i kobietami w ciąży?
U dzieci przeziębienie zwykle ma łagodny przebieg, jednak niemowlęta i małe dzieci wymagają większej czujności. Konsultacji lekarskiej wymagają m.in. trudności w oddychaniu, odwodnienie, utrzymująca się gorączka, wyraźna senność lub pogorszenie stanu dziecka. W ciąży większość przeziębień przebiega bez powikłań, ale gorączka, duszność, nasilające się objawy lub podejrzenie grypy czy COVID-19 powinny być powodem kontaktu z lekarzem. Warto również konsultować stosowanie leków, ponieważ nie wszystkie preparaty dostępne bez recepty są odpowiednie w ciąży.
Jak szybko wyleczyć przeziębienie – najczęstsze pytania
Czy można wyleczyć przeziębienie w jeden dzień? Nie ma sprawdzonej metody, która pozwala wyleczyć przeziębienie w ciągu jednego dnia. Domowe sposoby, takie jak odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, ciepły napar czy miód, mogą naturalnie złagodzić dolegliwości, ale nie usuwają wirusa.
Czy witamina C pomaga po wystąpieniu objawów? Nie ma przekonujących dowodów, że rozpoczęcie przyjmowania witaminy C dopiero po pojawieniu się pierwszych objawów wyraźnie skraca przeziębienie.
Czy cynk skraca infekcję? Cynk może skrócić czas trwania przeziębienia, jeśli zostanie zastosowany odpowiednio wcześnie, ale wyniki badań są niejednoznaczne.
Czy zielony katar wymaga antybiotyku? Nie. Zielona lub żółta wydzielina z nosa sama w sobie nie oznacza zakażenia bakteryjnego i nie jest wskazaniem do antybiotykoterapii.
Czy warto brać leki „na noc”? To zależy od rodzaju leku i występujących objawów. Niektóre preparaty mogą ułatwiać zasypianie lub łagodzić dolegliwości nasilające się wieczorem, ale nie powinno się samodzielnie zmieniać pory przyjmowania leków. Część z nich może powodować senność, a inne przeciwnie – utrudniać zasypianie. Sen mogą zakłócić też leki na odkrztuszanie wzięte wieczorem.
Kiedy wykonać test na grypę/COVID-19? Test najlepiej wykonać w pierwszych dniach od wystąpienia objawów, gdy stężenie wirusa w drogach oddechowych jest zwykle największe. Jeśli wynik jest ujemny, ale objawy utrzymują się lub nasilają, warto rozważyć powtórzenie testu po 1–2 dniach.
