Czym są inhalacje i jak działają na błonę śluzową nosa? Rodzaje inhalacji na katar i zatkany nos
Inhalacja polega na wdychaniu drobnej mgiełki zawierającej wodę, sól fizjologiczną lub odpowiednio dobraną substancję leczniczą. Kontakt tak przygotowanej mgiełki z błoną śluzową nosa pozwala ją nawilżyć, rozrzedza wydzielinę i ułatwia jej usunięcie. W efekcie inhalacje pomagają udrożnić zatkany nos staje, a oddychanie staje się swobodniejsze.
W zależności od rodzaju inhalacji preparat może być kierowany do górnych lub głębiej położonych części dróg oddechowych. Najczęściej stosuje się:
inhalacje parowe – wykorzystują parę wodną, czasem z dodatkiem olejków eterycznych lub innych preparatów przeznaczonych do takiego zastosowania;
nebulizację – płynny preparat zostaje zamieniony w delikatną mgiełkę, która trafia bezpośrednio do dróg oddechowych;
inhalatory ciśnieniowe – podają lek w postaci aerozolu po uruchomieniu pojemnika;
inhalatory proszkowe – dostarczają lek w postaci suchego proszku, uwalnianego podczas wdechu.
Warto zaznaczyć, że inhalacja i nebulizacja to określenia, które w codziennym języku często stosuje się zamiennie, choć nie oznaczają dokładnie tego samego. Inhalacja jest pojęciem szerszym i obejmuje różne sposoby dostarczania substancji do dróg oddechowych, natomiast nebulizacja stanowi jedną z jej form. W tym przypadku urządzenie przekształca płynny preparat, np. sól fizjologiczną lub lek, w delikatną mgiełkę, którą następnie wdycha pacjent.
Przeczytaj również:
Jak leczyć ból zatok – antybiotyk, leki, płukanie czy inhalacje na zatoki?
Domowe inhalacje – kiedy stosowanie inhalacji może pomóc?
Niewątpliwą zaletą inhalacji jest to, że można wykonać je w warunkach domowych i niemal od razu przynoszą ulgę w walce z kaszlem, katarem czy uczuciem zatkanego nosa oraz niektórymi chorobami układu oddechowego. Regularne inhalacje mogą czasowo zmniejszać objawy przeziębienia, grypy, zapalenia zatok, infekcji oskrzeli czy alergii. Ich stosowanie może również ograniczać podrażnienie gardła oraz bóle głowy związane z niedrożnością dróg oddechowych.
Badania nad skutecznością inhalacji nie dają jednoznacznych odpowiedzi co do skuteczność tej metody, jednak ta wciąż cieszy się uznaniem pacjentów. Nie należy jednak traktować jej jako zamiennika leczenia zaleconego przez lekarza.
Inhalacje parowe – jak je wykonać?
Przygotowanie zabiegu jest proste, choć wymaga ostrożności ze względu na ryzyko poparzenia. Aby przygotować domowe inhalacje parowe, wystarczy:
Ustawić miskę z gorącą wodą na stabilnym podłożu.
Dodać opcjonalne dodatki, np. kilka kropli olejku eterycznego (np. olejek sosnowy lub olejek z drzewa herbacianego) czy zioła, takie jak szałwię lekarską lub igły sosnowe.
Pochylić się nad naczyniem w odległości około 20–30 cm od powierzchni wody.
Przykryć głowę ręcznikiem, aby para nie uciekała na boki.
Zamknąć oczy i oddychać powoli oraz głęboko przez nos i usta.
Jedna inhalacja powinna trwać od 10 do 15 minut. Można ją wykonywać kilka razy w ciągu dnia, pamiętając jednak, że zbyt częste inhalacje lub użycie nieodpowiednich substancji mogą doprowadzić do podrażnienia błon śluzowych.
Przeczytaj również:
Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła
Inhalacje z pomocą inhalatora (nebulizatora)
To jak właściwie robić inhalację to częste pytanie, zwłaszcza dlatego, że sposób jej przeprowadzenia wpływa na to, ile preparatu rzeczywiście trafia do dróg oddechowych. Aby nebulizacja była skuteczna i bezpieczna, warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach. Powinno się:
Przygotować odpowiedni preparat. Do komory nebulizatora należy wlać wyłącznie płynny lek lub preparat przeznaczony do nebulizacji. W przypadku inhalacji objawowych często stosuje się sól fizjologiczną. Nie należy używać olejków eterycznych ani innych substancji, które nie są przeznaczone do tego urządzenia.
Dobrać właściwy sposób podania. U dorosłych i starszych dzieci najczęściej wykorzystuje się ustnik. U małych dzieci stosuje się maseczkę, która powinna dokładnie przylegać do twarzy, tak aby aerozol trafiał do dróg oddechowych dziecka.
Przyjąć wygodną, wyprostowaną pozycję. Podczas nebulizacji należy spokojnie i regularnie oddychać oraz nie rozmawiać. Takie postępowanie sprzyja lepszemu dostarczaniu preparatu do układu oddechowego.
Utrzymywać nebulizator w pozycji pionowej. Jest to szczególnie ważne podczas całej inhalacji, ponieważ przechylenie urządzenia może zakłócić prawidłowe wytwarzanie mgiełki.
Wykonywać inhalację do końca. Zabieg należy kontynuować do momentu zużycia płynu znajdującego się w komorze.
Po zakończeniu zadbać o sprzęt. Nebulizator trzeba dokładnie oczyścić zgodnie z instrukcją producenta i nie pozostawiać w nim resztek preparatu.
Stosować leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Dotyczy to zwłaszcza nebulizacji wykorzystywanej w leczeniu choroby układu oddechowego, takiej jak astma oskrzelowa. W przypadku dzieci szczególnie ważne jest również dopasowanie maseczki lub ustnika do wieku dziecka.
Czym inhalować przy katarze? Sole fizjologiczne i hipertoniczne
Jak już wspomnieliśmy, w przypadku kataru do nebulizacji najczęściej wykorzystuje się roztwory chlorku sodu, czyli sól fizjologiczną. W aptekach dostępne są również roztwory hipertoniczne, które mają większe stężenie soli i działają nieco inaczej na błonę śluzową.
Sól fizjologiczna (0,9% NaCl) – nawilża śluzówkę górnych dróg oddechowych i pomaga usunąć wydzielinę zalegającą w nosie. Może być stosowana do walki z. wodnistym katarem, przy podrażnieniu nosa i gardła czy przy częstych kontaktach z suchym powietrzem (obecnym np. w klimatyzowanych pomieszczeniach). Jej regularne stosowanie może poprawić komfort oddychania.
Sól hipertoniczna (np. 1,5% lub 3% NaCl) – dzięki większemu stężeniu soli pomaga rozrzedzić gęstą wydzielinę i zmniejszyć obrzęk błony śluzowej, dlatego sprawdza się szczególnie wtedy, gdy nos jest zatkany, a wydzielina trudna do usunięcia. W przypadku kaszlu może również ułatwiać odkrztuszanie.
Roztwory z dodatkiem kwasu hialuronowego – poza solą zawierają składnik, który dodatkowo nawilża błony śluzowe. Sięga się po nie m.in. przy suchym kaszlu, przesuszeniu nosa lub gardła oraz wtedy, gdy potrzebne jest jednoczesne nawilżenie i udrożnienie nosa. Preparaty tego typu są dostępne zarówno w wersji izotonicznej, jak i hipertonicznej.
Przeczytaj również:
Gęsty, żółty i ropny katar – jak go leczyć?
Olejki eteryczne do inhalacji na zatkany nos
Przy wyborze inhalacji warto kierować się przede wszystkim rodzajem objawów. Na zatkany nos i katar można zastosować olejek eukaliptusowy lub sosnowy albo napar z rumianku czy lipy (niektóre z nich mają działanie przeciwzapalne i udrażniają nos). Przy suchym kaszlu pomocna będzie sól fizjologiczna, która nawilży podrażnione drogi oddechowe. Z kolei przy mokrym kaszlu, zwłaszcza gdy wydzielina jest gęsta, lepiej sprawdzi się 3% roztwór soli hipertonicznej, ułatwiający jej rozrzedzenie i odkrztuszanie. Natomiast, przy dolegliwościach ze strony zatok można sięgnąć po inhalacje z tymiankiem, miętą lub olejkiem eukaliptusowym.
Kto nie powinien robić inhalacji?
Nie każdy sposób inhalacji sprawdzi się u każdej osoby. Szczególną ostrożność trzeba zachować w przypadku inhalacji parowych, ponieważ kontakt z gorącą wodą może skończyć się poparzeniem. Z domowych inhalacji lepiej zrezygnować przy wysokiej gorączce, nasilonym stanie zapalnym nosa, gardła lub krtani, krwawieniu z dróg oddechowych, a także w niektórych ciężkich chorobach układu oddechowego i niewydolności serca.
Szczególnie ważne jest bezpieczeństwo najmłodszych. Małym dzieciom nie należy robić inhalacji nad miską z gorącą wodą, ponieważ łatwo o przypadkowe przewrócenie naczynia i poważne poparzenie. Gdy inhalację zaleca się przy katarze u dziecka, kaszlu lub innej chorobie układu oddechowego. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest nebulizator i preparat odpowiedni do wieku dziecka. To, czym inhalować dziecko, najlepiej ustalić zgodnie z zaleceniami lekarza.
Kiedy udać się do lekarza?
Domowe sposoby mogą pomóc złagodzić objawy kataru i w przebiegu przeziębienia ułatwić oddychanie, ale nie zawsze wystarczą. Do lekarza warto zgłosić się wtedy, gdy objawy zamiast ustępować, nasilają się, pojawia się duszność, wysoka gorączka, silny ból gardła lub trudności z połykaniem. Konsultacji wymaga także długo utrzymująca się wydzielina w nosie, szczególnie gdy jest gęsta, ropna lub towarzyszy jej ból zatok albo twarzy.
Szybszej oceny lekarskiej wymaga również stan dziecka, które ma wyraźne trudności z oddychaniem, nie może swobodnie oddychać przez nos lub jest nietypowo senne i osłabione. W takich sytuacjach można zrobić inhalacje dla złagodzenia dolegliwości, ale nie należy traktować ich jako zastępstwa konsultacji. Także przy bólu utrzymującym się w tylnej ścianie gardła, długo utrzymującym się kaszlu czy nasilających się objawach warto zasięgnąć porady lekarza.
