Czym jest ksylometazolina?
W celu zmniejszenia przekrwienia błony śluzowej nosa stosuje się głównie substancje, których zadaniem jest zwężenie obwodowych naczyń krwionośnych. W tej roli doskonale spisują się farmaceutyki z grupy 2-imidazoliny, zwłaszcza zaś:
ksylometazolina,
oksymetazolina (hydroksylowa pochodna ksylometazoliny).
Wchodzą one w reakcję z receptorami alfa-adrenergicznymi, zwężając naczynia krwionośne i przywracając przepływ powietrza przez nos. W obu przypadkach szczególnie chętnie wykorzystywaną formą chemiczną jest chlorowodorek.
Obecnie w Polsce dopuszczonych do obrotu jest kilka preparatów z ksylometazoliną. Są to między innymi:
Orinox,
Sudafed XyloSpray,
Xylometazolin,
Xedine,
Xylogel.
Preparaty te są dostępne jako krople do nosa, aerozol lub żel. Zawarta w nich ksylometazolina nie tylko łagodzi przekrwienie błony śluzowej, ale też zmniejsza ilość wydzieliny.
Przeczytaj również:
Krople do nosa na zatoki – jakie krople na katar zatokowy wybrać?
Ksylometazolina vs. oksymetazolina
W błonie śluzowej nosa znajduje się szczególnie dużo receptorów alfa-1A i alfa-2B. Badania kliniczne potwierdzają, że oksymetazolina jest mniej selektywna względem różnego typu receptorów. Ksylometazolina jest silnym agonistą receptorów alfa-2B, z powinowactwem do receptorów α-1A, α-2A, α-2C, α-1B i α-1D. Z kolei oksymetazolina wykazuje wyższe powinowactwo do receptorów α-1A, ale mniejsze powinowactwo do receptorów α-2B. W przypadku ksylometazoliny obserwuje się szybsze działanie, ale oba związki pozostają aktywne przez podobnie długi czas.
Wskazania terapeutyczne do stosowania Xylometazolinu
Jako sympatykomimetyk adrenergiczny, Xylometazolin jest rekomendowany przede wszystkim w:
łagodzeniu objawów infekcji bakteryjnych lub wirusowych górnych dróg oddechowych;
leczeniu ostrego, przewlekłego i wydzielniczego zapalenia ucha środkowego – w celu udrożnienia trąbki słuchowej;
łagodzeniu nieżytu nosa związanego z katarem siennym o podłożu alergicznym, spowodowanym przez różnego rodzaju czynniki, jak pyłki traw, spory pleśni, czy roztocza kurzu domowego.
Jak stosować ksylometazolinę?
Xylometazolin to lek o działaniu miejscowym, dostępny bez recepty. Xylometazolin obkurcza naczynia krwionośne błony śluzowej nosa, zmniejszając jej przekrwienie i obrzęk i ułatwiając oddychanie. Ksylometazolina początek swojego działania wykazuje już około 5-10 minut po aplikacji i utrzymuje przez około 10 godzin. Xylometazolin krople do nosa 10 ml jest dostępny na rynku w dwóch wersjach, różniących się od siebie stężeniem substancji czynnej – Xylometazolin WZF 0,1% i Xylometazolin WZF 0,05%. Jak się ją stosuje?
W przypadku dzieci w wieku od 2 do 12 lat Xylometazolin powinien być aplikowany do każdego otworu nosowego 3 razy na dobę, ale należy wybrać produkt leczniczy o niskim stężeniu substancji czynnej (0,5 mg/g). U dzieci powyżej 12. roku życia i osób dorosłych zaleca się już klasyczne preparaty z ksylometazoliną w stężeniu 1 mg/g.
Szczególną ostrożność w przyjmowaniu preparatów zawierających ksylometazolinę należy zachować u pacjentów z cukrzycą, chorobami układu krążenia, nadciśnieniem tętniczym oraz nadczynnością tarczycy. Dodatkowo u osób z zespołem długiego odstępu QT wzrasta ryzyko ciężkich arytmii komorowych.
Należy zwrócić uwagę, że podczas dozowania preparatu końcówka głowicy ma kontakt z błonami śluzowymi chorego. Dlatego ze względów higienicznych opakowanie leku Xylometazolin powinno być użytkowane wyłącznie przez jedną osobę.
Przeczytaj również:
Steryd do nosa – działanie, dawkowanie, skutki uboczne, alternatywa dla kropli sterydowych do nosa
Interakcje Xylometazolinu z innymi lekami
Leków zawierających ksylometazolinę nie należy łączyć z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, ponieważ mogą one nasilać kurczące działanie ksylometazoliny na naczynia krwionośne. Z kolei w przypadku osób stosujących inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) – związków stosowanych w leczeniu m.in. depresji lekoopornej, fobii społecznych oraz łagodzeniu objawów choroby Parkinsona – może dojść do gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego. W skrajnych przypadkach może pojawić się nawet zagrażający życiu chorego przełom ciśnieniowy.
Czy można stosować Xylometazolin w ciąży?
Brakuje badań, które w jednoznaczny sposób potwierdziłyby wpływ ksylometazoliny na organizm kobiety ciężarnej. Z tego względu zaleca się dużą ostrożność w przyjmowaniu środka. Nie zostało także zweryfikowane, czy ksylometazolina przenika do mleka kobiecego, a jeśli tak jest, w jaki sposób miałaby ona reagować z organizmem dziecka.
Kiedy nie stosować leku Xylometazolin?
Ksylometazoliny nie należy stosować w przypadku uczulenia na którąkolwiek substancję pomocniczą, a także w sytuacji, gdy pacjentowi usunięto przysadkę mózgową lub przebył on inną operację układu nerwowego. Dodatkowo stosowanie leku nie jest zalecane, jeśli u pacjenta stwierdzono ubytki lub zmiany błony śluzowej nosa.
Skutki uboczne stosowania Xylometazolinu
Zbyt długie stosowanie preparatów z ksylometazoliną może skutkować krwawieniem z nosa, zanikiem błony śluzowej nosa, a niekiedy także objawami ogólnoustrojowymi, jak:
podwyższone ciśnienie krwi,
tachykardia,
bóle głowy,
zaburzenia widzenia,
bezsenność,
depresja.
Przeczytaj również:
Zatkany nos bez kataru – jakie mogą być przyczyny uczucia zatkanego nosa bez kataru?
Czy ksylometazolina uzależnia?
Zaleca się, aby preparaty zawierające ksylometazolinę używać nie dłużej, niż przez okres 5-7 dni. Ostrzeżenie jest o tyle zasadne, że długotrwałe stosowanie sympatykomimetyków drastycznie redukuje ich skuteczność, jednocześnie nasilając „efekt z odbicia”. W rezultacie trzeba stosować coraz większe dawki leku, który i tak działa coraz słabiej. Tworzy to uzależnienie zarówno o podłożu psychicznym, jak i fizycznym. Mówi się nawet o tzw. nieżycie polekowym (łac. rhinitis medicamentosa). W skrajnych przypadkach radzenie sobie z przewlekłym stanem zapalnym może wymagać sięgnięcia po sterydy.
Warto wspomnieć, że w wielu krajach europejskich Xylometazolin i inne podobne preparaty zostały wycofane ze sprzedaży, ponieważ zdarzały się przypadki wykorzystania ich w charakterze dopingu w sporcie.
Czy można przedawkować Xylometazolin?
Stosowanie leku w dawkach większych niż zalecane może się zdarzyć zwłaszcza w przypadku nieżytu polekowego. Do typowych objawów przedawkowania należą: obniżenie temperatury ciała, bradykardia (spowolnienie akcji serca), obfite pocenie się i senność. U dzieci może dojść nawet do śpiączki.
Xylometazolin to skuteczny lek do nosa łagodzący katar. Należy jednak pamiętać, aby stosować się do zaleceń lekarza i nie przekraczać jego maksymalnej dawki.
