Encefalopatia wątrobowa

Encefalopatia wątrobowa to zaburzenie neurologiczne, które powstaje na skutek zaburzonej funkcji wątroby. W wyniku dysfunkcji tego narządu i jego uszkodzenia dochodzi do nieprawidłowego oczyszczania organizmu z toksyn i metabolitów. Skutkiem tego są pojawiające się zaburzenia ze strony układu nerwowego.

Co to jest encefalopatia wątrobowa?

Wątroba jest bardzo ważnym wielofunkcyjnym narządem, składającym się z dwóch płatów, położonym wewnątrzotrzewnowo. Stanowi część układu pokarmowego. Odpowiada za wiele funkcji, w tym za: syntezę czynników krzepnięcia krwi, wytwarzanie żółci, wytwarzanie i syntetyzowanie enzymów, neutralizuje toksyny, przekształca toksyczny amoniak w mocznik oraz produkuje ciepło.

Jeśli na skutek zaburzenia działania i prawidłowego funkcjonowania wątroby dojdzie do problemów z funkcjonowaniem układu nerwowego mamy do czynienia z encefalopatią wątrobową. Najczęściej przyczyną tego stanu rzeczy jest duże nagromadzenie się toksyn w organizmie, które nie mogą zostać usunięte przez wątrobę, gdyż nie działa ona prawidłowo. Wątroba może przestać funkcjonować spełniać swoje funkcje między innymi przez:

  • działanie niektórych leków,
  • krwotok do przewodu pokarmowego,
  • wirusowe zapalenie wątroby,
  • infekcje,
  • substancje toksyczne (tzw. neurotoksyny – fenole, amoniak, mangan czy kwasy tłuszczowe),
  • marskość wątroby,
  • tzw. fałszywe przekaźniki (oktopamina i beta-fenyloetanoloamina)

Toksyny, które gromadzą się w organizmie zaburzają prawidłową pracę układu nerwowego. Są to tzw. neurotoksyny (fenole, amoniak, mangan czy kwasy tłuszczowe). Należy tu wspomnieć o obecnych w naszym organizmie przekaźnikach, z grupy tzw. fałszywych przekaźników (oktopamina i beta-fenyloetanoloamina).

Można wyróżnić kilka form klinicznych encefalopatii wątroby, zależnie od dynamiki przebiegu i zaangażowania różnych mechanizmów:

  • uszkodzenie komórek wątroby i wynikająca stąd niedomoga metaboliczna,
  • upośledzenie funkcji detoksykacyjnych,
  • przenikanie produktów trawienia w jelitach przez krążenie oboczne w marskość wątroby.

Wyróżnia się klinicznie:

  • encefalopatię odwracalna, czyli encefalopatia nawrotowa,
  • encefalopatię przewlekłą postępującą, która ostatecznie może prowadzić do nieodwracalnej śpiączki wątrobowej,
  • piorunującą martwicę wątrobową (objawy mózgowe szybko narastają i składają się na obraz ostrej śpiączki wątrobowej).

Encefalopatia nawrotowa

Encefalopatia nawrotowa (encefalopatia wrotna) jest charakterystyczna dla marskości wątroby. Ma tu miejsce wytworzenie krążenia obocznego tj. gdy krew zbierana z przewodu pokarmowego omija wątrobę i przenika do krążenia ogólnego. Niepokojące objawy ze strony układu nerwowego związane są z przenikaniem do krwiobiegu i mózgu, wielu różnych szkodliwych i toksycznych substancji, wśród których wymieniamy fenole, amoniak czy fałszywe neuroprzekaźniki. Do ich ujawnienia dochodzi w wyniku zadziałania bardzo szerokiej gamy czynników od zaburzeń elektrolitowych, spożycia niektórych leków, infekcji, krwawień w przewodzie pokarmowym po zaparcia czy niewydolność nerek.

Zaburzenia mózgowe, występują nagle, trwają pewien czas i cofają się. Pojawiają się zaburzenia świadomości od delikatnych po bardzo silne, objaw Babińskiego czy drżenia (przypominające trzepotanie). Wszystkie objawy w tego typu encefalopatii są najczęściej odwracalne. Początkowo mogą ustępować całkowicie ale mają tendencję do nawracania. W miarę czasu i rozwijania się choroby podstawowej (marskość), encefalopatia nawrotowa bardzo często identyfikuje się z encefalopatią przewlekłą postępującą.

Przewlekła encefalopatia wątrobowa

Przewlekła encefalopatia wątrobowa charakteryzuje się stopniowym narastaniem objawów neurologicznych o różnej dynamice, zależnie od rodzaju i przebiegu podstawowej choroby. Można wyróżnić następujące kliniczne stadia postępującej encefalopatii wątrobowej:

  • I niewielkie, przymglenie świadomości, euforia lub depresja, obniżenie uwagi, spowolnienie przy wykonywaniu zadań umysłowych, drażliwość, odwrócenie rytmu snu i czuwania.
  • II senność, znaczny ubytek sprawności intelektualnej, nieprawidłowe zachowanie, okresowa dezorganizacja w czasie, zaburzenia kontroli zwieraczy.
  • III senność, niemożność wykonywania jakichkolwiek zadań umysłowych, znaczne ubytki pamięci, napady pobudzenia, kontakt słowny niemożliwy.
  • IV śpiączka z zachowaną reakcja na ból.

Należy podkreślić, iż oprócz objawów mózgowych mogą dołączyć się zaburzenia rdzeniowe (spastyczny niedowład kończyn dolnych). W bardziej zaawansowanych stadiach, a czasem nawet dość wcześnie ujawniają się zmiany uchwytne w rezonansie magnetycznym.

Ostra encefalopatia wątrobowa

Ostra encefalopatia wątrobowa występuje w ostrej niewydolności wątroby, która jest najczęściej skutkiem wirusowego zapalenia lub wynikiem uszkodzeń toksycznych (paracetamol, tetracykliny i inne). W tego typu przypadku objawy neurologiczne narastają bardzo szybko. Pojawiają się zaburzenia przytomności, drgawki oraz sztywność odmóżdżeniowa. W chwili obecnej patogeneza tej formy hepatogennego uszkodzenia mózgu nie została dokładnie wyjaśniona. Badania wykazały, iż stężenie amoniaku jest tu zwiększone ale nie w sposób znaczny. Za pomocą tomografii komputerowej zarówno przyżyciowo jak i w obrazie pośmiertnym widoczny jest obrzęk mózgu. Jedynym zabiegiem ratującym życie może być przeszczep wątroby.

Zespół Rey'a

Zespół Rey'a (stłuczenie wątroby z encefalopatią) jest ostra niezapalna encefalopatią z zaburzeniami świadomości i ze zwyrodnieniem tłuszczowym wątroby. Zmiany w wątrobie muszą obejmować albo stłuczenie wątroby albo co najmniej 3-krotny wzrost stężenia aminotransferazy lub mocznika we krwi. Zespół Reya jest prawdopodobnie połączonym skutkiem infekcji wirusowej (wirusy grupy A i B lub wirus ospy wietrznej, półpaśca) i czynników zewnętrznych. Zespół Reya występuje w dwóch postaciach:

  • postać epidemiczna obejmuje dzieci w wieku 5-9 lat, a postać endemiczna (sporadyczna) 10-14 lat.
  • Zespół Reya dzieli się na pięć faz i jest poprzedzony infekcjami górnych dróg oddechowych. Objawy te występują u 60-80% chorych.

Faza I – charakteryzuje się nagłym początkiem nieprzerwanych wymiotów, dziecko staje się senne ale u większości chorych następuje całkowite wyzdrowienie.

Faza II – obserwuje się niepokój, dezorientacje i objawów w postaci przyspieszenia czynności serca, rozszerzonych źrenic i nadmiernej potliwości. Częste są drgawki.

Faza III – w ciągu 2-3 dni rozwija się śpiączka z obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego, ale bez objawów ogniskowych.

Faza IV – dołącza się postać odmóżdżeniowa i zaburzenia oddechu.

Faza V – śpiączka, której towarzyszy spadek napięcia mięśni przy reakcji na bodźce bólowe.

Śmiertelność w przypadku zespołu Rey'a wynosi mniej więcej 30%. Wyróżniono kilka czynników, które są tzw. złymi prognostycznymi czynnikami, a zaliczamy do nich: wiek do 2 roku życia, wysokie stężenie mocznika i kreatyniny we krwi oraz bardzo szybka ewolucja objawów od wymiotów do śpiączki. Zespół ten charakteryzują przewlekłe następstwa, takie jak zaburzenia zachowania, niepokój, agresja, lęki, trudności w uczeniu się i zapamiętywaniu. Mogą one ujawnić się jedynie w testach neurologicznych. W chwili obecnej nie ma sprawdzonego leczenia, bardzo ważną role odgrywa podawanie leków przeciwdrgawkowych oraz zwalczanie obrzęku mózgu.

Leczenie encefalopatii wątrobowej

Nie ma jednego środka do leczenie encefalopatii wątrobowej. Bardzo ważne jest jak najszybsze zmniejszenie oraz ograniczenie poziomu amoniaku w organizmie czy nawet zmiana jego metabolizmu. W tym celu stosowane są antybiotyki (o działaniu przeciwbakteryjnym) oraz specjalna dieta (bardzo uboga w białko bądź całkowicie bezbiałkowa). Znaczącą role odgrywają wszelkie leki pomagające w utylizacji wchłoniętego amoniaku. W celu zmniejszenia obrzęku mózgu, oraz krwawień z przewodu pokarmowego podawane są odpowiednie środki farmakologiczne w odniesieniu do aktualnego stanu pacjenta. Stosowanie leków hepatoprotekcyjnych (mających działanie poprawiające wydolność uszkodzonych hepatocytów) nie ma znaczącego wpływu w przypadku pacjentów z przewlekłą bądź ostrą encefalopatia wątrobową. W chwili obecnej trwają badania nad pozytywną rolą fosfolipidów na morfologię hepatocytów.

Wątroba jest bardzo ważnym organem, który bardzo szybko się regeneruje. Profilaktyka chorób wątroby obejmuje nie tylko stosowanie odpowiedniej diety, ale przede wszystkim unikanie wszelkich czynników mogących uszkodzić miąższ wątroby, zarówno tych silnie toksycznych (np. alkohol), jak również infekcyjnych, np. wirusów.

Opublikowano: ; aktualizacja: 18.02.2016

Oceń:
4.7


Może cię

Antykoncepcja hormonalna a choroby wątroby

Antykoncepcja hormonalna, w szczególności oparta na przyjmowaniu tabletek dwuskładnikowych, wiąże się z ryzykiem uszkodzenia wątroby. ...

Zakrzepica żył wątrobowych (zespół Budda-Chiariego) – przyczyny, objawy, leczenie

Do zakrzepicy żył wątrobowych dochodzi wskutek wzrostu krzepliwości krwi w wyniku nowotworów, ciąży czy nadpłytkowości. ...

Choroby wątroby

Wśród chorób wątroby dominują ostre zapalenia wątroby typu B i C. Wiele uszkodzeń wątroby jest ...

Hemochromatoza

Hemochromatozę określa się czasami jako przeciążenie żelazem lub cukrzycę brunatną. Objawy hemochromatozy wynikają z nadmiaru ...

Dieta wątrobowa – zasady, zalecenia, jadłospis, produkty zakazane

Dieta wątrobowa to dieta lekkostrawna, główną zasadą jest ograniczenie tłuszczu w jadłospisie. Stosowana jest między ...

Przyczyny i objawy niewydolności wątroby

Niewydolność wątroby jest stanem, w którym narząd ten nie spełnia prawidłowo swojej funkcji. Ponieważ wątroba ...

Jakie objawy wskazują, że wątroba jest chora? Jak rozpoznać problemy z wątrobą?

Wątroba to jeden z najważniejszych narządów w organizmie człowieka. Odgrywa ona istotną rolę między innymi ...

Stłuszczenie wątroby – przyczyny, objawy leczenie stłuszczonej wątroby

Stłuszczenie wątroby polega na gromadzeniu się tłuszczu w hepatocytach. Przyczyną otłuszczonej wątroby jest najczęściej zespół ...

Niewydolność wątroby – przyczyny, objawy, leczenie

Niewydolność wątroby to znaczne zaburzenie jej funkcji. Przyczyny problemów z wątrobą obejmują czynniki zewnętrzne (np. ...

Nadciśnienie wrotne – co to jest, jakie są objawy, powikłania i jak leczyć?

Jedną z najczęstszych przewlekłych chorób wątroby jest marskość wątroby, która w przeważającej większości przypadków wywoływana ...

Marskość wątroby – przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowania

Marskość wątroby, inaczej zwłóknienie wątroby, to choroba, w której uszkodzeniu ulega miąższ tego narządu. W ...

Choroby wątroby – jakie badania wykonać?

Przewlekłe choroby wątroby wymagają okresowej kontroli parametrów wątrobowych oraz badań obrazowych oceniających strukturę narządu. Dzięki ...

Komentarze (0)