Obrzęk mózgu – przyczyny, objawy, leczenie

Brak zdjęcia

17 stycznia 2014

Obrzęk mózgu jest jednym z najczęstszych stanów chorobowych dotykających mózgu. W najbardziej ogólnym ujęciu polega on na przemieszczeniu wody do niewłaściwych przestrzeni tkankowych. Jest on stanem zagrożenia życia, w którym niewdrożenie odpowiedniego leczenia może doprowadzić nie tylko do trwałych powikłań neurologicznych, ale i zgonu.

Przyczyny obrzęku mózgu

Aby lepiej zrozumieć patogenezę powstawania przemieszczenia płynu prowadzącą do wzrostu ciśnienia wewnątrz czaszki niezbędna jest znajomość pojęcia bariery krew-mózg.

Bariera krew-mózgsłuży skutecznemu odżywieniu tkanki nerwowej mózgu, a zarazem ochronie jej przed szkodliwymi substancjami. Składa się na nią bariera zarówno fizyczna, jak i biochemiczna.

  • Pierwsza z nich istnieje dzięki specjalnej budowie śródbłonka naczyń włosowatych. Śródbłonek jest to nabłonek występujący wewnątrz naczyń. W obrębie naczyń poza ośrodkowym układem nerwowym na ogół ma on rozmaite szczeliny, pory czy okienka. W naczyniach otaczających mózg nie występują one jednak, dlatego transport wielu czynników w obie strony jest utrudniony. Oprócz budowy śródbłonka na barierę fizyczną składają się również tzw. astrocyty. Są to specjalne komórki pokrywające ściany naczyń włosowatych mózgu, dodatkowo je uszczelniające.
  • Istota elementu biochemicznego bariery krew-mózg polega na metabolizowaniu różnych substancji jak np. hormony we wspomnianych astrocytach czy śródbłonku, a nie dopiero w neuronach mózgu.

W warunkach prawidłowych bariera krew-mózg odpowiada za właściwe rozmieszenie wody. Jeśli dochodzi do jej uszkodzenia, dochodzi również do obrzęku mózgu pochodzenia naczyniowego. Krew przemieszcza się z przerwanych naczyń krwionośnych do przestrzeni międzykomórkowej tkanki mózgowej, zwiększając tym samym jej objętość, a zarazem ucisk w czaszce.

Obrzękiem mózgu innego pochodzenia jest obrzęk cytotoksyczny. Występuje on w stanach ogólnego niedotlenienia bądź kwasicy. Woda zbiera się wówczas wewnątrz komórek mózgu.

Zdarzają się również sytuacje kiedy obrzęk naczyniopochodny przechodzi w obrzęk cytotoksyczny, mówimy wtedy o tzw. obrzęku mieszanym. Obrzęk mózgu powstaje więc głównie na dwóch drogach, które mogą się też wzajemnie przenikać.

Morfologia obrzęku mózgu

Obrzęknięty mózg jest powiększony, ma zwiększoną masę, wygładzoną powierzchnię, poszerzone oraz spłaszczone zakręty, jest miękki, ciastowaty oraz blady. Komory mózgu znajdujące się wewnątrz i zawierające płyn mózgowo-rdzeniowy są zaciśnięte. Mózg o zwiększonej masie i objętości usiłuje wykorzystać wszelkie szczeliny w obrębie jamy czaszki. Na tej drodze powstają liczne wgłobienia oraz odciski. Dochodzi również do przemieszczenia wielu ważnych elementów jak np. migdałki móżdżku czy haki zakrętów hipokampa. Powstające wgłobienia mogą nieść fatalne konsekwencje w postaci wylewów krwi do pnia mózgu (tzw. krwotoki Dureta).

Wgłobieniem mózgu nazywamy stan, w którym wzrost ciśnienia śródczaszkowegoprowadzi do przemieszczenia części mózgowiaz fizjologicznego przedziału anatomicznego do innego. Najniebezpieczniejsze dla życia jest wklinowanie migdałków móżdżku do otworu wielkiego. Ostre wklinowanie prowadzi do nagłej śmierci w związku z uszkodzeniem ośrodka oddechowego. Typowo występuje bezdech przy zachowanej świadomości pacjenta.

Objawy obrzęku mózgu

Objawy obrzęku mózgu związane są głównie ze wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Zależą od tego na jaką strukturę występuje ucisk. Są to:

  • bóle głowy – początkowo występują o poranku lub w nocy. Z biegiem czasu nasilają się,
  • wymioty – często towarzyszą bólom głowy,
  • obrzęk tarczy nerwu wzrokowego,
  • wzrost ciśnienia tętniczego,
  • bradykardia,
  • zaburzenia świadomości – od senności aż po śpiączkę,
  • pogorszenie widzenia – widzenie przez mgłę, przejściowe epizody ślepoty oraz ubytki pola widzenia,
  • nierówność źrenic,
  • zaburzenia równowagi,
  • sztywność karku,
  • niedowład nerwu odwodzącego oka,
  • napady padaczkowe,
  • zwolnienie oraz pogłębienie oddechu.

Przyczyny powstawania obrzęku mózgu

Jedną z najczęstszych przyczyn obrzęku mózgu spowodowanego nadmiernym gromadzeniem się płynu wewnątrzkomórkowego jest zamknięty uraz czaszkowo-mózgowy. Może on towarzyszyć krwiakom lub obszarom stłuczenia mózgu, może występować jako samodzielne zjawisko pourazowe. Do obrzęku mózgu może także dojść w następstwie udaru mózgu, a także niedotlenienia.

Ponadto niektóre stany chorobowe niosą ze sobą szczególne ryzyko wzrostu ciśnienia śródczaszkowego jak, np.:

  • niedoczynność tarczycy,
  • niedoczynność przytarczyc,
  • niedoczynność kory nadnerczy w postaci pierwotnej (choroba Addisona).

Są to jednak przypadki niezwykle rzadkie.

Innym stanem chorobowym, który wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego jest czerwienica. Jest to stan, w którym dochodzi do nadmiernej produkcji elementów morfotycznych krwi. Do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego może dojść także w przebiegu ciężkiej niewydolności nerek.

Oprócz wspomnianych stanów chorobowych, istnieją również leki, których przyjmowanie niesie ze sobą większe lub mniejsze ryzyko zaistnienia wzrostu ciśnienia w obrębie czaszki. W grupie tej znajdują się np.:

  • antybiotyki z grupy tetracyklin,
  • steroidy anaboliczne,
  • hormon wzrostu przyjmowany u osób z jego niedoborami,
  • kwas nalidyksowy czyli lek chemioterapeutyczny,
  • lit.

Osoby długotrwale leczone lekami z grupy glikokortykosteroidów, po zaprzestaniu terapii nimi są bardziej narażone na rozmaite powikłania, a wśród nich obrzęk mózgu, są to jednak sytuacje rzadkie.

Leczenie obrzęku mózgu

Leczenie obrzęku mózgu jest ściśle uzależnione od przyczyny jego powstania. Wpierw stosuje się metody farmakologiczne. Podaje się leki, które mają obniżyć ciśnienie wewnątrz czaszki. Jest to np. deksametazon czyli lek z grupy glikokortykosteroidów. Mają one tę dodatkową właściwość, że przywracają właściwą przepuszczalność śródbłonka naczyniowego, co jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania bariery krew-mózg. Stosuje się również inne leki, które obniżają ciśnienie jak moczopędny furosemid czy mannitol będący lekiem osmotycznie czynnym.

Jeśli leczenie farmakologiczne nie przyniesie pożądanych efektów, stosowane są metody nieinwazyjne jak hipotermia, bądź hiperwentylacja oraz inwazyjne pod postacią kraniektomii (szerszą postacią trepanacji czaszki).

Kraniektomia poprzez podobieństwo nazwy może być mylona z szerzej znaną kraniotomią. Pierwsza ze wspomnianych procedur polega na wycięciu pewnego fragmentu kości czaszki, który nie jest potem ponownie umieszczany na swoim miejscu. Procedura ta służy najczęściej obniżeniu ciśnienia wewnątrz czaszki powstałego na skutek urazu.

Kraniotomia natomiast różni się tym, iż usunięty fragment kości jest ponownie umieszczany na swoim miejscu. Obie procedury niosą ryzyko pewnych powikłań. Mogą to być bóle głowy, nudności, zawroty. Operacje tego typu wiążą się również z ryzykiem uszkodzeń mózgu podczas ich wykonywania. Skutkiem tego mogą być: osłabienie mięśni, paraliże czy kłopoty z pamięcią wcześniej nie występujące.
Pacjent po przebyciu tak poważnej operacji powinien pozostać pod opieką fizjoterapeuty, rehabilitanta oraz logopedy. Zalecane jest również prowadzenie oszczędzającego trybu życia przez czas około miesiąca, w przypadku cięższych operacji ten czas może ulec wydłużeniu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Nerwobóle twarzy, rąk, nóg i międzyżebrowy – jakie są przyczyny i sposoby leczenia?

Nerwoból (inaczej neuralgia) określa ból występujący na obszarze unerwianym przez dany nerw. Może powstawać w ...

Krwiak nadtwardówkowy

Krwiak nadtwardówkowy (haematomaepidurale) jest powstającym w wyniku silnego urazu wylewem krwi do fizjologicznie zamkniętej przestrzeni ...

Zespół Biemonda

Zespół Biemonda należy do grupy niezwykle rzadkich chorób, obejmujących wrodzony brak czucia bólu (wrodzona analgezja). ...

Dysmorfofobia – co to jest, objawy, przyczyny, leczenie

Dysmorfofobia to schorzenie polegające na odbieraniu swojego wyglądu jako nieatrakcyjnego czy wręcz potwornego, co prowadzi ...

Skutki bezsenności

Negatywne skutki bezsenności są następstwem zwiększonej aktywności komórek nerwowych w mózgu. Brak snu może spowodować ...

Migrena oczna (z aurą) – objawy i leczenie

Pulsujący, silny i jednostronny ból głowy może świadczyć o migrenie. Występuje ona czasem z aurą, ...

Dyskineza – jakie są przyczyny i objawy, jak leczyć?

Dyskineza to problem polegający na występowaniu nieskoordynowanych i niezależnych od woli ruchów ciała. Może pojawiać ...

Wideo – Zaburzenia lękowe uogólnione

Wśród zaburzeń nerwicowych i związanych ze stresem, oprócz lęku napadowego oraz fobii, możemy wyróżnić zaburzenie ...

Wideo – Udar niedokrwienny

Udar niedokrwienny charakteryzuje się nagłym początkiem. Często występuje podczas snu lub wkrótce po wstaniu z ...

Migrena – przebieg i leczenie

Aktualna wiedza na temat migreny nie pozwala na trwałe, przyczynowe wyleczenie choroby, natomiast pozwala na ...

Skutki stresu – jak długotrwały stres wpływa na zdrowie?

Skutki stresu są powszechnie znane – choroby serca, wrzody żołądka, nadciśnienie. Okazuje się, że długotrwały ...

Nerwica lękowa – objawy i leczenie nerwicy lękowej

Objawem nerwicy lękowej jest głównie lęk. Może być nagły, napadowy w formie paniki, być uogólniony ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon