Rozszerzone źrenice – co oznacza zmiana wielkości na powiększone lub zwężone źrenice?

Rozszerzone źrenice są naturalną reakcją organizmu na stres lub silne bodźce emocjonalne, podniecenie. Mogą być także skutkiem przyjmowanych przez pacjenta leków, zarówno doustnie, jak i w postaci kropli do oczu. Rozszerzone źrenice są również objawem przyjmowania narkotyków, pojawiają się także w przebiegu zatrucia wieloma lekami. Przyczyną powiększonych źrenic mogą być też schorzenia okulistyczne lub neurologiczne.

Rozszerzenie i zwężenie źrenic – co oznaczają?

Źrenica jest naturalnym otworem w tęczówce oka, którego rolą jest regulacja ilości światła padającego na siatkówkę. Kontrola ta odbywa się za pomocą dwóch mięśni tęczówki – znajdującego się przy brzegu źrenicy mięśnia zwieracza źrenicy oraz ułożonego promieniście mięśnia rozwieracza źrenicy.

Mięśnie te unerwione są przez autonomiczny układ nerwowy: zwieracz źrenicy przez włókna przywspółczulne biegnące w III nerwie czaszkowym – nerwie okoruchowym, a rozwieracz źrenicy przez nerwy współczulne.

W warunkach prawidłowych zwężenie źrenicy następuje po bezpośrednim skierowaniu na nią źródła światła (tzw. reakcja bezpośrednia) oraz po oświetleniu źrenicy drugiego oka (reakcja konsensualna).

Zwężenie źrenicy obserwuje się także przy przybliżaniu oglądanego przedmiotu do oczu. W pomieszczeniu o gorszym oświetleniu źrenice będą poszerzone, by umożliwić wpadania do wnętrza oka większej ilości światła. Rozszerzenie źrenic ma miejsce wskutek pobudzenia układu współczulnego – źrenice rozszerzą się zatem np. w odpowiedzi na nagłą sytuację stresową (nerwica), strach, lęk lub silne bodźce emocjonalne, np. podniecenie, wzruszenie, miłość. Stają się duże i okrągłe, poszerzają się.

Gdy tęczówka kurczy się, źrenica staje się bardzo mała, co umożliwia wniknięcie niewielkiej ilości światła. Natomiast gdy dochodzi do poszerzenia źrenicy, do oka wnika większa ilość światła.

Rozszerzone źrenice mogą być skutkiem przyjmowanych leków (zarówno w postaci kropli do oczu, jak i w formie doustnej) blokujących działanie układu przywspółczulnego. Mechanizm ten wykorzystywany jest w diagnostyce okulistycznej. Krople, którymi pacjent ma zakroplone oczy przed badaniem dna oka, powodują rozszerzenie źrenic i przejściowe porażenie akomodacji. Odruchy źreniczne badane są najczęściej przez lekarzy dwóch specjalności – neurologa i okulistę.

Rozszerzone źrenice po narkotykach, lekach i po alkoholu

Szerokie źrenice mogą być również skutkiem przyjmowania substancji psychoaktywnych oraz występować po alkoholu. Ciągle rozszerzone źrenice u nastolatków powinny budzić czujność u rodziców.

Należy mieć bowiem świadomość, że rozszerzone źrenice po narkotykach występują przy przyjmowaniu: amfetaminy, kokainy, LSD lub marihuany, a także różnego rodzaju dopalaczy. Duże, okrągłe źrenice mogą być również objawem zatrucia lekami, takimi jak:

  • alkaloidy tropanowe (atropina, skopolamina, hioscyna),
  • przeciwhistaminowe (prometazyna),
  • cholinolityki, stosowane np. w chorobie Parkinsona (bromokryptyna, biperyden),
  • trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
  • porażające akomodację (tropikamid, homatropina),
  • pochodne fenotiazyny (chlorpromazyna, perazyna, prometazyna).

Należy wiedzieć, że alkaloidy tropanowe izolowane są z roślin, takich jak pokrzyk wilcza jagoda, bieluń dziędzierzawa, lulek czarny lub psianka, których spożycie również objawia się m.in. powiększeniem źrenic.

Rozszerzone źrenice po alkoholu świadczą o głębokim upojeniu alkoholowym.

Duże źrenice w chorobach neurologicznych

Odruchy źrenic są najczęściej badane przy urazach głowy z utratą przytomności. Przyczyn zmiany wielkości i kształtu źrenic jest bardzo wiele. W obrazie klinicznym wielu schorzeń neurologicznych jako jeden z objawów występuje rozszerzenie źrenic. Symptom ten może pojawić się m.in. na skutek:

  • urazu czaszkowo-mózgowego, zwłaszcza z towarzyszącym wstrząśnieniem mózgu lub zaburzeniami przytomności,
  • neuroinfekcji wirusowej lub bakteryjnej,
  • obecności guza pnia i podstawy mózgu (zwiększenie wielkości źrenic),
  • ogniska rozmiękania w śródmózgowiu,
  • rozległego udaru niedokrwiennego lub krwotoku w pniu mózgu (źrenice mogą być zniekształcenie i mieć owalny kształt),
  • obecności tętniaka w okolicy pnia mózgu (silne poszerzenie źrenic).

Należy mieć świadomość, że wystąpienie szerokich, niereagujących na światło źrenic w przypadku rozległego niedokrwienia i niedotlenienia mózgu oznacza złe rokowanie dla pacjenta. Rozszerzone źrenice wraz ze zniesieniem reakcji na światło obserwuje się również w kile, zatruciu jadem kiełbasianym, w polineuropatii błoniczej oraz encefalopatii Wernickego.

Silne rozszerzenie źrenic występuje przy uszkodzeniu nerwu okoruchowego. Inne przyczyny okulistyczne (np. infekcje gałki ocznej i stan zapalny przedniego odcinka oka) mogą powodować silne rozszerzenie źrenic. Z reguły staje się ona owalna, często także nieprawidłowej wielkości, czyli wąska lub poszerzona. Może ponadto dołączyć się ból umiejscowiony w głębi oka, światłowstręt, łzawienie.

Powiększona źrenica po jednej stronie – anizokoria

Źrenice człowieka powinny mieć taki sam rozmiar. Jednak powiększona źrenica jednego oka nie zawsze oznacza chorobę. Około 20 proc. zdrowych ludzi cechuje jedna powiększona źrenica, ale różnica szerokości pomiędzy źrenicami nie powinna przekraczać 0,6 mm. Stan taki nazywa się anizokorią fizjologiczną. Różnica średnic obu źrenic wynosząca ponad 1 mm jest objawem procesu chorobowego, który może dotyczyć gałki ocznej albo mięśni zwieracza i rozwieracza źrenicy lub ich unerwienia.

Bardzo często jednostronne rozszerzenie źrenicy jest wynikiem tępego urazu gałki ocznej, podczas którego dochodzi do mechanicznego uszkodzenia mięśnia zwieracza źrenicy. Występuje również u pacjentów z ostrym napadem jaskry zamkniętego kąta.

Inną przyczyną anizokorii jest także niecałkowite porażenie III nerwu czaszkowego na skutek urazu czaszkowo-mózgowego, guza mózgu, neuroinfekcji, tętniaka mózgu lub niedokrwienia pnia mózgu. Rozszerzona źrenica po jednej stronie występuje również w zespole Adiego, w trakcie lub zaraz po zakończeniu napadu drgawkowego oraz u niektórych pacjentów z migrenowym bólem głowy.

Zwężone i pomniejszone źrenice – przyczyny

Wielkość źrenic zmienia się wraz z wiekiem. Poszerzone u dziecka należą do rzadkości. Zazwyczaj są wtedy bardzo wąskie. Nieznacznie poszerzają się u młodych dorosłych, ponownie małe źrenice pojawiają się na starość.

Mniejsza źrenica z jednej strony jest jednym z objawów zespołu Hornera. Jest to choroba spowodowana przerwaniem współczulnego unerwienia oka, która współistnieje m.in. z chorobami nowotworowymi (rak płuca).

Zmiany wielkości i kształtu źrenic powinny być skonsultowane z lekarzem neurologiem. Badania, które najczęściej wykonuje się jako pierwsze, to: ogólne badanie neurologiczne oraz diagnostyka obrazowa – tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.

Inne przyczyny wąskich źrenic to choroba Potta (zwężenie obydwu źrenic bądź tylko jednej) oraz guzy rdzenia kręgowego (zwężenie tylko jednej źrenicy).
 

Bibliografia:

  • Bradley W. G. i wsp., Neurologia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2006.
  • Niżankowska M. H., Okulistyka. Podstawy kliniczne. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  • Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2014.
Opublikowano: ; aktualizacja: 07.05.2018

Oceń:
3.9


Może cię

Zwyrodnienia spojówek

Stany zwyrodnieniowe spojówek są stosunkowo często występującymi zmiany strukturalnymi, które oprócz defektów kosmetycznych, nie stanowią ...

Wideo – Okulary dla dziecka

Badanie okulistyczne u dzieci przebiega nieco inaczej niż u dorosłych. Ze względu na zdolność akomodacji ...

Podwójne widzenie (diplopia) – przyczyny, objawy, leczenie

Podwójne widzenie (diplopia), to zaburzenie wzroku, które polega na widzeniu dwóch obrazów zamiast jednego. Przyczyną ...

Wideo – Praca przy komputerze

Długotrwała praca przy komputerze może mieć bardzo negatywny wpływ na oczy. Długie godziny spędzone przed ...

Wideo – Męty w oku

Częstym objawem zgłaszanym przez pacjentów u okulisty są męty fruwające przed okiem. Mętom mogą towarzyszyć ...

Uszkodzenie rogówki – przyczyny, objawy, leczenie uszkodzonej rogówki oka

Uszkodzenie rogówki to stosunkowo częsta przyczyna wizyt w pogotowiu okulistycznym. Powierzchowna erozja rogówki wywołana jest ...

Ostre zapalenie spojówek

Spojówka jest to cienka, przeźroczysta błona wyścielająca tylną powierzchnię powiek oraz przednią część gałki ocznej. ...

Wideo – Światłowstręt

Światłowstręt, czyli zwiększona patologicznie nadwrażliwość oka na światło, może być wywołana zaburzeniami dotyczącymi zarówno przedniego, ...

Nadciśnienie oczne

Nadciśnienie oczne jest stanem, w którym stwierdza się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe bez współistniejących objawów neuropatii ...

Szczypiące oczy – przyczyny szczypania oczu

Przyczyna szczypania oczu bywa zwykle prozaiczna i wiąże się z podrażnieniem czy zmęczeniem. Częstą dolegliwością ...

Wideo – Ciała obce w oku

Ciała obce mogą utkwić niemal w każdej strukturze gałki ocznej. O ile te na spojówce ...

Zapalenie tęczówki – przyczyny, objawy, leczenie

Do zapalenia błony naczyniowej oka (inaczej zapalenia tęczówki) może dojść na skutek różnorodnych czynników. Objawy ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon