Objaw Babińskiego – ujemny i dodatni – o jakich chorobach świadczy u dorosłych?

Obustronnie nieobecny (ujemny) odruch Babińskiego uważany jest za normę. Dodatni objaw Babińskiego to odruch patologiczny, który wskazuje na uszkodzenie w obrębie układu piramidowego. Wyjątkiem są noworodki i dzieci do 3. roku życia, u których objaw fizjologicznie zanika. Dodatni odruch podeszwowy u dorosłych świadczy o chorobie neurologicznej, takiej jak np. zapalenie opon czy stwardnienie rozsiane. W diagnostyce konieczne są badania dodatkowe.

Objaw Babińskiego – co to za odruch neurologiczny?

Ocena objawu Babińskiego (inaczej odruchu podeszwowego, w zagranicznej literaturze określanego jako Babinski phenomenon, Babinski reflex lub Babinski sign) stanowi jeden z podstawowych etapów badania neurologicznego – jest to jeden z badanych podczas niego odruchów neurologicznych. Po raz pierwszy objaw Babińskiego opisano w 1896 r. – autorem tego opisu był pochodzenia polskiego francuski neurolog Józef Babiński.

Objaw Babińskiego to odruchowe wyprostowanie i grzbietowe zgięcie palucha w odpowiedzi na drażnienie stopy w jej boczno-dolnej części. Może towarzyszyć mu tzw. odruch wachlarza, czyli podeszwowe, wachlarzowe zgięcie pozostałych palców bądź potrójne zgięcie kończyny dolnej w trzech stawach, co określane jest także mianem odruchu ucieczki lub odruchu obronnego.

Odruch Babińskiego u noworodka i niemowlaka uważany jest za normę. Zanika po 3. roku życia, u dzieci starszych i osób dorosłych stanowi już oznakę patologii – uszkodzenia drogi korowo-rdzeniowej, czyli fragmentu układu piramidowego, który unerwia mięśnie ciała poza nerwami szyi, twarzoczaszki oraz części mięśnia czworobocznego.

Działanie układu piramidowego pozwala sprawdzić odruch Babińskiego i Rossolimo – ten ostatni polega na podeszwowym zgięciu palców stopy na skutek szybkiego uderzenia w ich opuszki. Nie ma jednak znaczenia rozstrzygającego w diagnostyce.

Jak sprawdzić odruch Babińskiego?

Odruch Babińskiego ocenić jest dość łatwo – badanie tego objawu wykonują w związku z tym nie tylko neurolodzy, ale i specjaliści wielu różnych innych dziedzin medycyny. Do dokonania takiej oceny konieczne jest posiadanie jakiegoś narzędzia – może być nim klucz, ale i długopis czy odpowiednio zakończona końcówka młotka neurologicznego. Istotne jest, aby przyrząd nie był w stanie doprowadzić do uszkodzenia ciała pacjenta.

Obecność lub brak objawu Babińskiego sprawdza się w obrębie stóp. Przed badaniem pacjent proszony jest o zdjęcie skarpet czy rajstop. Następnie – z wykorzystaniem któregoś z wymienionych wyżej lub innego przedmiotu – należy drażnić skórę dolno-bocznej powierzchni stopy – ujmując to obrazowo, należy „przejechać” przyrządem od końca pięty aż ku ostatnim palcom stopy. Odruch Babińskiego badany jest na obu stopach.

Odruch Babińskiego ujemny i dodatni – co to znaczy?

W trakcie oceniania testu Babińskiego możliwe jest zetknięcie się z trzema różnymi odpowiedziami na drażnienie skóry stopy. Najczęściej spotykany jest odruch Babińskiego ujemny – w tym przypadku wszystkie pięć palców stopy ulega zgięciu podeszwowemu. Nieobecny objaw Babińskiego oznacza, że palce zginają się ku dołowi. Odruch Babińskiego obustronnie nieobecny sugeruje brak nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu nerwowego.

Odruch Babińskiego dodatni jest z kolei wtedy, kiedy paluch stopy ulega zgięciu grzbietowemu (czyli zgina się on ku górze). Może temu towarzyszyć zgięcie podeszwowe palców stopy, ale i to, że dojdzie do ich wachlarzowatego rozłożenia (mawia się, że palce te ulegają wtedy rozczapierzeniu). Objaw Babińskiego może być dodatni zarówno w obrębie obu, jak i tylko w obrębie jednej stopy. Jednostronny objaw Babińskiego ułatwia zlokalizowanie zmian w obrębie układu nerwowego.

Istnieje jeszcze trzeci rodzaj reakcji na drażnienie stopy – jej całkowity brak (palce nie zginają się ani w jedną, ani w drugą stronę). Z taką odpowiedzią można mieć do czynienia u tych osób, u których wystąpiły jakieś zaburzenia lub całkowite zniesienie czucia w obrębie stopy (przyczyną takowych może być m.in. polineuropatia).

Dodatni objaw Babińskiego u dorosłych zasadniczo zawsze informuje o istnieniu u nich jakiejś jednostki chorobowej. Inaczej już jednak bywa u małych pacjentów – dodatni odruch Babińskiego u dziecka nie musi wskazywać na problem zdrowotny.

Objaw Babińskiego u dzieci – kiedy zanika?

W trakcie pierwszych kilkunastu nawet miesięcy od przyjścia małego człowieka na świat jego układ nerwowy nie jest jeszcze w pełni dojrzały. Osłonki mielinowe uzyskują pełną mielinizację stopniowo, wraz z mijającymi miesiącami życia dziecka. To właśnie dlatego dodatni odruch Babińskiego u noworodka wcale nie wzbudza niepokoju u lekarzy – taki stan jest w pełni fizjologiczny.

Stwierdzenie dodatniego odruchu Babińskiego u dzieci również nie zawsze stanowi powód do obaw – jak wspomniano, ogólnie uważa się bowiem, że dodatni objaw może występować do ukończenia przez dziecko drugiego, a nawet trzeciego roku życia.

W jakich chorobach występuje dodatni odruch Babińskiego?

Kiedy objaw Babińskiego jest dodatni, u osoby dorosłej należy podejrzewać rozwój choroby układu nerwowego. Ściślej mówiąc, przekonuje to o wystąpieniu uszkodzenia w obrębie układu piramidowego układu nerwowego (np. w należącej do niego drodze korowo-jądrowej – ogólnie mówiąc struktury te są odpowiedzialne za kontrolowanie postawy ciała oraz za wykonywanie ruchów dowolnych).

O czym świadczy dodatni objaw Babińskiego? Przykładami jednostek, w których przebiegu może pojawiać się dodatni odruch podeszwowy, są:

  • udar mózgu (uznawany za jedną z najczęstszych przyczyn dodatniego objawu Babińskiego u dorosłych),
  • stwardnienie rozsiane,
  • padaczka (w jej jednak przebiegu objaw Babińskiego – jeżeli w ogóle się pojawia – to raczej przejściowo),
  • urazy głowy,
  • nowotwory ośrodkowego układu nerwowego,
  • stwardnienie boczne zanikowe,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Objaw Babińskiego przy krwiaku wewnątrzczaszkowym jest dodatni w kończynie po stronie przeciwnej.

Jakie badania, kiedy objaw Babińskiego jest dodatni?

Samo stwierdzenie dodatniego objawu Babińskiego nie umożliwia postawienia rozpoznania określonej choroby u pacjenta – potrzebne do tego jest wykonywanie dodatkowych badań. Przykładów analiz, które zlecane są pacjentom z dodatnim odruchem Babińskiego, wymienić można dość dużo. Wykonywane są bowiem m.in. badania obrazowe (takie jak np. tomografia komputerowa głowy czy rezonans magnetyczny głowy), znaczenie mają też badania laboratoryjne (zarówno podstawowe z nich, jak i bardziej specjalistyczne – np. analiza płynu mózgowo-rdzeniowego po wcześniejszym uzyskaniu go drogą punkcji lędźwiowej).

Dokładne ocenienie odruchu podeszwowego jest wręcz kluczowe z tego powodu, iż niejako umożliwia to chociażby wstępne oszacowanie tego, w której części układu nerwowego doszło do wystąpienia jakiejś patologii. Wspomniane wcześniej drogi korowo-jądrowe ulegają skrzyżowaniu – z tego właśnie powodu dodatni objaw Babińskiego po stronie prawej może sugerować o tym, że jakiś proces patologiczny umiejscowiony jest w strukturach układu nerwowego leżących po lewej stronie.

Dodatni odruch podeszwowy – leczenie

Sam dodatni odruch paluchowy Babińskiego nie podlega leczeniu – nie jest on przecież chorobą, a jedynie objawem schorzenia. Po stwierdzeniu, że u pacjenta odruch podeszwowy Babińskiego jest dodatni, przeprowadzenie dokładnej diagnostyki jest wręcz niezbędne – w tym przypadku leczenie skierowane jest bezpośrednio ku przyczynie występujących nieprawidłowości, dlatego też najpierw konieczne jest jej wykrycie.

Przykładowo w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosowane mogą być odpowiednie leki przeciwdrobnoustrojowe (jak antybiotyki przy infekcji bakteryjnej), z kolei w razie rozpoznania u pacjenta nowotworu ośrodkowego układu nerwowego – w zależności od jego rodzaju – wykorzystane może być leczenie chirurgiczne czy też radioterapia lub chemioterapia.

Bibliografia:

  1. Neurologia, red. naukowa W. Kozubski, Paweł P. Liberski, wyd. PZWL, Warszawa 2014
  2. Geeta A Khwaja, Plantar reflex, JIACM 2005; 6(3): 193-7
  3. https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=7186
Opublikowano: ; aktualizacja: 03.07.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Otępienie

Otępienie wiąże się z istnieniem zaburzeniem procesów poznawczych i pojawieniem się takich objawów jak: zaburzenia ...

Zespół Lamberta-Eatona – jakie są przyczyny, objawy, leczenie?

Zespół Lamberta-Eatona zaliczany jest do zespołów paraneoplastycznych, które towarzyszą chorobom nowotworowym. Prowadzi on do stopniowego ...

Wideo – Dystymia - przewlekła depresja

Dystymią nazywamy stan przewlekle obniżonego nastroju i napędu. Można powiedzieć, że to stan nieprzerwanej depresji. ...

Noworodek – rozwój

Noworodek, inaczej dziecko od momentu przyjścia na świat do 28 dnia życia, rozwija się bardzo ...

Nerwiak

Nerwiak to rzadko występujący rodzaj nowotworu, który obejmuje tkanki tworzące nerwy. Przyczyna powstawania nerwiaków nie ...

Ból głowy podczas kaszlu – kaszlowy ból głowy – przyczyny, leczenie

Silny, męczący ból głowy to typowy objawy infekcji. Objaw ten może pojawiać się podczas kaszlu. ...

Miażdżyca mózgu – przyczyny, objawy, leczenie miażdżycy naczyń mózgowych

Miażdżyca mózgu jest efektem miejscowego zapalenia i zwłóknienia tętnic. Jej następstwem jest ograniczony przepływ krwi ...

Urojenia – rodzaje i objawy

Urojenia to termin używany na określenie zaburzeń psychotycznych, w których obrazie klinicznym stwierdza się stabliny ...

Układ limbiczny – budowa, funkcje, zaburzenia

Układ limbiczny to zbiór różnych struktur obecnych w mózgowiu, które wspólnie odpowiadają m.in. za odczuwane ...

Uzależnienie od internetu – przyczyny, objawy, leczenie siecioholizmu

Chociaż jednostka chorobowa nazywana zespołem uzależnienia od internetu (ZUI) jest nadal tematem badanym, to o ...

Nerwobóle w klatce piersiowej

Ból w klatce piersiowej zaliczany jest do tych objawów, które budzą największy niepokój wśród pacjentów. ...

Drętwienie rąk podczas snu – jakie są przyczyny drętwienia i mrowienia rąk w nocy

Drętwienie rąk to objaw, który bywa stwierdzany zarówno w ciągu aktywności dziennej, jak i w ...

Komentarze (0)