Amnezja – zanik pamięci

Amnezja, „zaniki pamięci”, „skleroza” to najczęstsze określenia używane przez pacjentów do opisywania nękających ich problemów z pamięcią. Mają jednak one tylko znaczenie potoczne. W rzeczywistości zaburzenia pamięci stanowią bardzo szeroką i różnorodną grupę objawów, które mogą występować w wielu schorzeniach, niekoniecznie bezpośrednio dotyczących chorób ośrodkowego układu nerwowego.

Zaburzenia pamięci należą do tzw. zaburzeń poznawczych. Funkcje poznawcze warunkują nabywanie i utrwalanie informacji o otaczającym świecie oraz pozwalają na organizowanie tych informacji w system wiedzy i wymianę z otoczeniem. Obok pamięci do podstawowych funkcji poznawczych należą: uwaga, myślenie, spostrzeganie zmysłowe oraz komunikacja.

Zaburzenia pamięci

Pamięć jest jedną z najważniejszych dyspozycji poznawczych umożliwiającą nam swobodne funkcjonowanie codzienne. Istnieje wiele klasyfikacji pamięci człowieka. Jeżeli zauważy się u siebie bądź u osoby bliskiej, którekolwiek z niżej opisanych objawów, należy zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego, który zweryfikuje problem i skieruje chorego do odpowiedniego specjalisty.

Dwoma najbardziej praktycznymi podziałami są: podział ze względu na okres przechowywania informacji i podział ze względu na formę przechowywania i mechanizm odtwarzania informacji

Ppodział ze względu na okres przechowywania informacji:

  • pamięć ultrakrótka – kodowanie informacji na czas poniżej 1 sekundy (tzw. pamięć sensoryczna, pamięć zmysłów),
  • pamięć krótkotrwała – informacje przechowywane do kilkunastu minut (tzw. pamięć operacyjna),
  • pamięć długotrwała – przechowywanie informacji w postaci wieloletnich śladów pamięci.

W praktyce częściej stosuje się pojęcia pamięci świeżej (zapamiętywanie wydarzeń do kilku minionych dni wstecz) oraz pamięci dawnej (zapamiętywanie wydarzeń z odległej przeszłości).

Podział ze względu na formę przechowywania i mechanizm odtwarzania informacji"

  • pamięć deklaratywna – informacje są przechowywane i wydobywane w formie słownej, językowej,
  • pamięć niedeklaratywna – przechowywanie nawyków.

Ilościowe zaburzenia pamięci

Zaburzenia pamięci mogą przyjmować różne formy. Mogą one dotyczyć zarówno pamięci świeżej, jak i pamięci dawnej lub obu jednocześnie. Klasyfikuje się je w dwie zasadnicze grupy, mianowicie zaburzenia ilościowe (tzw. dysmnezje) oraz zaburzenia jakościowe pamięci (paramnezje). Do dysmnezji należą:

  • hipermnezja (nadczynność pamięci) – rzadka przypadłość, polegająca na zdolności zapamiętywania i wiernego odtwarzania informacji w zakresie zdecydowanie większym niż przeciętny dla osoby w tym samym wieku. Osoba z hipermnezją potrafi nawet po wielu latach w najmniejszych szczegółach opisać daną sytuację, osobę. Spotyka się ją niekiedy w stanach silnego wzburzenia emocjonalnego, u osób będących pod wpływem niektórych środków psychoaktywnych lub u osób cierpiących na autyzm dziecięcy czy upośledzenie umysłowe.
  • hipomnezja (niedoczynność pamięci) – zmniejszona zdolność do odtwarzania informacji, zazwyczaj dotyczy głównie pamięci świeżej lub głównie dawnej. Wyróżniamy dwie postacie hipomnezji: czynnościową (o charakterze przejściowym; występuje np. w depresji, zaburzeniach lękowych, zaburzeniach reaktywnych) i trwałą (nieodwracalną; występuje np. w chorobie Alzheimera).
  • amnezja (luka pamięci, brak pamięci) – utrata zdolności odtwarzania wydarzeń, które miały miejsce w jakimś czasie. Amnezja może dotyczyć wszystkich wydarzeń danego okresu (amnezja pełna) lub wybiórczych zdarzeń (amnezja częściowa). Chory może również pamiętać jedynie strzępy wspomnień (amnezja fragmentaryczna). Amnezja jest wywoływana przez konkretne czynniki sprawcze i podobnie jak hipomnezje może ona mieć charakter stały (np. uraz mózgu, udar mózgu) lub czasowy (np. trauma psychiczna blokująca wspomnienia z danego stresogennego okres). Jeżeli osoba chora nie pamięta okresu przed zadziałaniem czynnika sprawczego to mówi się o tzw. amnezji wstecznej. Natomiast jeżeli pacjent nie jest w stanie odtworzyć zdarzeń, które wystąpiły po zadziałaniu czynnika sprawczego określa się amnezję mianem następczej. Ponadto zdarzyć się może, że chory wypełnia lukę pamięci nieprawdziwymi wspomnieniami, które nie miały miejsca – jest to tzw. konfabulacja. Konfabulacje mogą być realistyczne, prawdopodobne (np. chory z amnezją następczą po urazie mózgu, pytany, co robił wczoraj, odpowiada ze szczegółami o swej wyprawie do Tajlandii) bądź nieść treści absurdalne. Należy podkreślić, że pacjent z amnezją nie działa intencjonalnie („nie wymyśla w jakimś celu”), jest on przekonany o prawdziwości swoich konfabulacji, ale wycofuje się z nich jeżeli dostarczone zostaną mu dowody ich błędności (co odróżnia konfabulacje od urojeń, będących często objawem chorób psychiatrycznych).

Jakościowe zaburzenia pamięci

Z kolei do zaburzeń jakościowych pamięci (paramnezji) zalicza się:

Wspomnienia zniekształcone (allomnezje), mogą przybierać formę:

  • złudzeń pamięci (iluzji pamięci) – są to wspomnienia ulegające zniekształceniu pod wpływem silnych emocji lub czynników chorobowych (zarówno schorzeń somatycznych jak i psychiatrycznych np. depresja). W stanie zdrowia złudzenia pamięci podlegają korekcji, kiedy tylko ustąpi czynnik sprawczy, kiedy natomiast ulegają utrwaleniu stanowią patologię. Przykład: Osoba chora cierpiąca na depresję wspomina, iż dała wczoraj prezent swojej matce z okazji imienin, a ta w ogóle się z niego nie ucieszyła (w rzeczywistości matka zareagowała na upominek radością).
  • kryptomnezji – są to tzw. nieuświadomione wspomnienia. Pacjent odtwarza z pamięci informacje, które uważa za zupełnie nowe, teraźniejsze (chory nie wie, że wspomina). Jedną z postaci kryptomnezji jest nieuświadomiony plagiat.
  • Przykład: Pan Andrzej, który jest poetą, tworzy nowe dzieło. Utwór literacki jest jednak łudząco podobny do powstałego już wcześniej wiersza innego autora, mimo to Pan Andrzej jest przekonany, że stworzył swoje dzieło samodzielnie (w rzeczywistości czytał wiersz autora, ale nie uświadamia sobie tego faktu)
  • złudzenia pamięciowe utożsamiające – są to jedne z najpowszechniejszych zaburzeń pamięci. Zdarzają się one często również osobą zupełnie zdrowym. Złudzenia pamięciowe utożsamiające polegają na postrzeganiu wydarzeń, których się nigdy nie przeżyło jako znanych (tzw. deja vu – już widziałem, deja vecu – już przeżyłem) lub odwrotnie, znanych sytuacji jako obcych, nowych (tzw. jamais vu – nigdy nie widziałem, jamais vecu – nigdy nie przeżywałem). Przykład: Para znajomych siedzi w kawiarni. Jedno z nich wręcza drugiemu w prezencie bilety do filharmonii. Jeden ze znajomych ma wrażenie, że już przeżył dokładnie tę samą sytuację, śniła mu się, bądź wyobrażał ją sobie wcześniej.

Pseudomnezje, czyli wspomnienia rzekome, do których zaliczają się:

  • konfabulacje – jak wspomniano wyżej, są to fałszywe wspomnienia, które wypełniają powstałą lukę pamięciową (zastępują prawdziwe wspomnienia, których chory nie pamięta).
  • omamy pamięciowe – stanowią zaburzenie polegające na relacjonowaniu przez osobę chorą sytuacji, wydarzeń, których w rzeczywistości nie przeżył. Sam pacjent jest przekonany o prawdziwości swoich wspomnień. Omamy pamięciowe wydają się podobne do konfabulacji, ale w odróżnieniu do nich nie wynikają z zaburzeń pamięci (pacjent nie ma luki pamięci, którą zapełnia nieprawdziwymi informacjami). Są on urojeniami odnoszącymi się do przeszłości i mogą świadczyć o zaburzeniach psychicznych. Treść omamów może mieć charakter absurdalny bądź prawdopodobny. Przykład: 36 – letni pacjent szczegółowo opisuje swój udział w bitwie pod Grunwaldem i jest w pełni przekonany co do realności swoich przeżyć.

Przyczyny i diagnostyka zaburzeń pamięci

Należy pamiętać, iż zaburzenia pamięci nie zawsze są związane z procesem starzenia się, mogą one również stanowić objaw chorobowy. W różnicowaniu schorzeń należy przede wszystkim wykluczyć choroby organiczne mózgu tj. proces rozrostowy w obrębie mózgu (np. nowotwór, tętniak lub inny guz mózgu), stwardnienie rozsiane, zmiany udarowe, jak i schorzenia niezwiązane z centralnym układem nerwowym (np. niedobór witaminy B12, chorobę Wilsona, marskość wątroby). Najbardziej przydatnymi badaniem dodatkowym, pozwalającym zobrazować mózg jest tomografia komputerowa bądź rezonans magnetyczny.

Najczęstszą przyczyną problemów z pamięcią u ludzi starszych jest otępienie, głównie choroba Alzheimera oraz otępienie naczyniopochodne. Rozpoznanie pewne choroby Alzheimera jest na obecnym poziomie wiedzy niemożliwe, a leczenie przynosi jedynie poprawę objawową i nieznacznie spowalnia proces chorobowy. Diagnozowaniem i leczeniem przyczyny otępienia najczęściej zajmuje się lekarz neurolog.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Zespół Aspergera u dzieci

Zespół Aspergera występuje osiem razy częściej u chłopców, niż u dziewczynek. Jego przyczyny nie są ...

Wideo – Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane, czyli sclerosis multiplex jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych. Występuje poniżej 40 roku ...

Zawroty głowy przy wstawaniu – przyczyny kręcenia w głowie przy pionizacji ciała

Kreci mi się w głowie – to często zgłaszana przez pacjentów dolegliwość występująca zwłaszcza przy ...

Nerwobóle

Nerwobólem nazywa się ból związany z uszkodzeniem lub podrażnieniem nerwu obwodowego. Charakteryzuje się on występowaniem ...

Lęk napadowy

Zaburzenie lękowe z napadami lęku, nazywane również lękiem panicznym albo po prostu atakami paniki, należy ...

Zaburzenia uwagi i koncentracji

Problemy z koncentracją, brak koncentracji czy niemożność „skupienia się” na wykonywanej czynności – to jedne ...

Wideo – Zdolność zapamiętywania i koncentracji

Naturalne wspomaganie pamięci i koncentracji polega przede wszystkim na regularnym treningu funkcji skupienia uwagi, myślenia ...

Problemy z pamięcią u osób starszych

Wraz w wiekiem określone ośrodki kory mózgowej stają się mniej sprawne. Nieprawidłowe bądź zakłócone funkcjonowanie ...

Szum w głowie – jakie są przyczyny i jak leczyć uczucie szumu w głowie?

Szum w głowie to dolegliwość zgłaszana przez pacjentów coraz częściej. Nierzadko towarzyszą jej trzaski i ...

Nerwica natręctw – czynniki ryzka, objawy, leczenie nerwicy natręctw myślowych

Nerwica natręctw (obsesje, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne) to myśli, wyobrażenia lub impulsy. Schorzenie dotyka zazwyczaj osób: pedantycznych, ...

Jet lag – co to jest, jakie są objawy, ile trwa, jakie są sposoby?

Wyjazd do innego kraju może być związany z dolegliwościami, takimi jak znaczne zmęczenie, problemy ze ...

Zaburzenia pamięci – przyczyny, objawy, jakie choroby ją powodują?

Zaburzenia pamięci pojawiają się głównie wraz z wiekiem. Przyczyną problemów z pamięcią mogą być choroby ...

Komentarze (0)