Stwardnienie rozsiane

Brak zdjęcia

25 lipca 2013

Przyczyny rozwoju stwardnienia rozsianego są nadal nie do końca poznane. Wiadomo, że istotą choroby jest powstawanie rozsianych ognisk demielinizacji w obrębie mózgu oraz rdzenia kręgowego. Przedmiotem ataku SM jest tzw. mielina, która buduje osłonki włókien nerwowych.

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane (SM sclerosismultiplex) jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego należącą do grupy schorzeń zapalno-demielinizacyjnych i stanowiącą najczęstszą przyczynę tego rodzaju zaburzeń. Występuje ona głównie w klimacie umiarkowanym z częstością 50-100 zachorowań na 100 000 mieszkańców. Szacuje się, że w Polsce choruje ok. 40 000 osób. Stwardnienie rozsiane rozwija się najczęściej między 20 a 30 rokiem życia, znacznie rzadziej obserwuje się postacie choroby o wczesnym (przed 18 rokiem życia) bądź późnym początku (po 50 roku życia). Ponadto bardziej narażone na zachorowanie są kobiety, których stwardnienie rozsiane dotyka ok. dwukrotnie częściej niż mężczyzn. Większe jest również występowanie w obrębie rasy białej.

Podłoże i przyczyny stwardnienia rozsianego

Przyczyny rozwoju stwardnienia rozsianego są nadal nie do końca poznane. Wiadomo, że istotą choroby jest powstawanie rozsianych ognisk demielinizacji w obrębie mózgu oraz rdzenia kręgowego. Przedmiotem ataku SM jest tzw. mielina, która buduje osłonki włókien nerwowych. Osłonka mielinowa ułatwia transmisji impulsów nerwowych. Choroba doprowadza do tzw. demielinizacji, czyli niszczenia osłonki mielinowej, a „gołe” włókna nerwowe nie są w stanie tak efektywnie przewodzić sygnałów z ośrodkowego układu nerwowego (zwolnienie, zniekształcenie lub nawet zahamowanie przekazu informacji z mózgu do innych części ciała). Konsekwencją procesu patologicznego są przemijające (potem utrwalone) zaburzenia neurologiczne. Symptomy stwardnienia rozsianego początkowo mają charakter czasowy – ma to związek ze zjawiskiem remielinizacji, czyli odbudowy osłonki mielinowej przez organizm chorego. Niestety możliwości regeneracyjne są zbyt słabe i z czasem objawy przechodzą w postać utrwaloną. Obraz objawów neurologicznych zależy od lokalizacji uszkodzeń w mózgu i rdzeniu kręgowym.

Wśród różnych hipotez powstawania stwardnienia rozsianego największe znaczenie mają teorie opierające się na współudziale trzech czynników: autoimmunologicznego, genetycznego oraz środowiskowego. Proces autoimmunologiczny jest procesem patologicznym polegającym na wytwarzaniu przez organizm chorego specjalnych białek (tzw. autoprzeciwciał), które niszczą własne włókna nerwowe (niszczą mielinę) – organizm chorego atakuje sam siebie. Z kolei, za udziałem czynników genetycznych w patogenezie stwardnienia rozsianego przemawia fakt, iż ryzyko rozwoju choroby jest ok. dwudziestokrotnie większe u krewnych I stopnia osoby chorej niż u osób niespokrewnionych. Natomiast do czynników środowiskowych mających prawdopodobnie wpływ na rozwój SM należą: miejsce urodzenia i zamieszkania (im dalej od równika tym większe ryzyko zachorowania), niedobory witaminy D, zanieczyszczenie środowiska, palenie tytoniu, dieta czy hormony.

Postacie stwardnienia rozsianego

Ze względu na różnorodny przebieg chorobowy oraz zmienne narastanie objawów, stwardnienie rozsiane podzielono na cztery zasadnicze typy schorzenia:

Postać z rzutami i remisjami

Tzw. postać remitująco-nawracająca (relapsing-remitting) stanowi najczęstszą postać stwardnienia rozsianego u osób, u których choroba pojawia się przed 40 rokiem życia oraz przebiega w formie rzutów i remisji. Rzutem nazywane zostało pojawienie się nowych objawów neurologicznych bądź znaczne nasilenie już istniejących symptomów, trwające co najmniej 24 godziny. Aby uznać, że osoba chory ma nowy rzut stwardnienia rozsianego niezbędne są dwa warunki: ostatni rzut miał miejsce minimum 1 miesiąc temu oraz pogorszenie stanu chorego nie jest związane z gorączką, infekcją czy innym schorzeniem. Objawy neurologiczne narastają w ciągu kilku dni (24-72 h), po czym następuje faza stabilizacji. Samoistna poprawę stanu chorego obserwuje się po ok. 4-12 tygodniach co określane jest mianem remisji – czyli okresem wolnym od objawów lub bez nasilenia zmian już istniejących. Pierwszy rzut choroby nie pozostawia zazwyczaj po sobie żadnego śladu, natomiast kolejne są przyczyną coraz większych zaburzeń neurologicznych, które z upływem czasu utrwalają się i prowadzą do niepełnosprawności. Rzuty wstępują z różną częstością (co kilka tygodni, miesięcy nawet lat), a ich średnia liczba na rok wynosi 0,7.

Należy pamiętać, że chwilowe pogorszenie związane ze stresem, zmęczeniem czy gorącą kąpielą nie jest rzutem stwardnienia rozsianego.

Postać wtórnie postępująca (secondary progressive)

Ta postać stwardnienia rozsianego rozwija się głównie u osób po 40 roku życia, cierpiących od 10-15 lat na postać remitująco-nawracającą. Po rzucie choroby nie następuje tutaj poprawa do stanu z przed zaostrzenia, a objawy neurologiczne stopniowo narastają przez ok. 6 miesięcy (stan chorego pogarsza się powoli).

Postać pierwotnie postępująca (primary progressive)

Rozpoznawana jest ona u ok. 10-15% osób dotkniętych stwardnieniem rozsianym, częściej u mężczyzn i po 40 roku życia. Objawy neurologiczne stopniowo ulegają nasileniu już od początku trwania stwardnienia rozsianego, a najczęstszymi z nich są zaburzenia chodu, osłabienia nóg i zaburzenia koordynacji.

Postać pierwotnie postępująca z zaostrzeniami (progressive relapsing)

Stanowi ona najrzadszą z głównych postaci stwardnienia rozsianego i dotyczy ona ok. 5% chorych. Objawy neurologiczne oraz niepełnosprawność narastają od samego początku trwania schorzenia bez okresów poprawy, a na ich tle pojawiają się jeden lub dwa rzuty.

Objawy kliniczne stwardnienia rozsianego

Obraz kliniczny stwardnienia rozsianego jest bardzo zmienny, różnorodny i indywidualny dla każdego chorego. Nie istnieje żaden schemat przebiegu schorzenia. W pierwszych latach trwania choroby objawy najczęściej ustępują całkowicie, a pojawiają się nowe. Najpowszechniejszymi, pierwszymi symptomami stwardnienia rozsianego są:

  • zaburzenia czucia – parestezje i drętwienia kończyn (ok. 33% chorych),
  • zaburzenia równowagi i chodu,
  • utrata wzroku w jednym oku (ok. 17 % chorych),
  • bóle gałki ocznej, podwójne widzenie,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • rzadziej: poprzeczne zapalenie rdzenia, zaburzenia czucia twarzy czy objaw Lhermitte’a (uczucie „przebiegnięcia prądu elektrycznego", rozprzestrzeniającego się w dół kręgosłupa przy zgięciu głowy ku dołowi).

Objawy neurologiczne można podzielić na grupy ze względu na strukturę mózgu lub rdzenia objętą przez proces chorobowy:

Zaburzenia wzroku
 

  • zaburzenia ruchomości gałek ocznychnp. ruchy mimowolne, podwójne widzenie (diplopia), oczopląs,
  • zapalenie nerwu wzrokowego(jednooczna utrata widzenia centralnego, ból oka i łuku brwiowego, nasilający się przy patrzeniu w bok),
  • całkowita utrata wzroku (rzadko).

Zaburzenia czucia

  • nieprawidłowe odczuwanie bodźców głównie w obrębie kończyn i tułowia (np. wrażenia kłucia igłą, mrowienie, ściskanie, uczucie zimna),
  • brak czucia np. wibracji, brak czucia ułożenia ciała (np. bez kontroli wzroku chory nie wie, w jakiej pozycji znajduje się w danym momencie jego ręka),
  • uczucie palącego gorąca,
  • nadwrażliwość na ciepło (np. ciepła kąpiel może nasilać objawy).

Problemy z utrzymaniem równowagi i koordynacją ruchów
 

  • utrata równowagi,
  • dysmetria (nadmiernie obszerne ruchy),
  • drżenie zamiarowe rąk(ręce drżą podczas wykonywania celowego ruchu, mogą uniemożliwiać samoobsługę chorego np. ubieranie, jedzenie),
  • zawroty głowy,
  • utrata częściowej kontroli nad kończynami,
  • brak koordynacji ruchów.

Zaburzenia napięcia mięśniowego – spastyczność
 

  • wzmożone napięcie mięśniowe i sztywność mięśni (mogą zaburzać poruszanie się),
  • wygórowane odruchy, pojawienie się odruchów patologicznych,
  • skurcze mięśniowe.

Zaburzenia mowy
 

  • mowa spowolniona,
  • mowa bełkotliwa,
  • zmiana rytmu mowy.

Zaburzenia oddawania moczu i stolca
 

  • częste wypróżnianie, uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • nietrzymanie moczu,
  • utrata kontroli nad zwieraczami,
  • zaparcia lub nietrzymanie stolca.

Zaburzenia w sferze seksualnej
 

  • impotencja,
  • opóźnienie wytrysku,
  • zmniejszenie popędu płciowego,
  • zmniejszenie wrażliwości na dotyk i inne bodźce,
  • suchość pochwy.

Zaburzenia emocjonalne, poznawcze i psychopatologiczne
 

  • upośledzenie pamięci krótkotrwałej,
  • obniżona zdolność uczenia się,
  • zaburzenia koncentracji, oceny sytuacji i logicznego myślenia,
  • afazja (zaburzenie mowy),
  • labilność emocjonalna,
  • depresja,
  • obniżony nastrój, apatia.

Zespół zmęczenia
 

  • zmęczenie jest jednym z najbardziej dokuczliwych objawów zgłaszanych przez pacjenta,
  • najczęściej występuje po wysiłku, narażeniu na ciepło,
  • narasta w godzinach popołudniowych.
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.0


Może cię

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym jest nieodzownym elementem terapii chorego. Należy ją dostosować bezpośrednio do pacjenta. ...

Afazja – co to jest, jakie są rodzaje, objawy i leczenie?

Afazja (zaburzenie afatyczne) stanowi nabyte zaburzenie mowy, polegające na całkowitej utracie tworzenia i/lub rozumienia języka ...

Życie ze stwardnieniem rozsianym

Stwardnienie rozsiane nie musi oznaczać rezygnacji z życia zawodowego, rodzinnego oraz aktywności fizycznej. Osoby chore ...

Wideo – Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane, czyli sclerosis multiplex jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych. Występuje poniżej 40 roku ...

Badania elektrofizjologiczne w okulistyce

Badania elektrofizjologiczne stanowią ważny element diagnostyki okulistycznej. Badania oka, rejestrujące prądy czynnościowe to elektroretinografia, elektrookulografia, ...

Stwardnienie rozsiane – diagnostyka i leczenie

Stwardnienie rozsiane jest schorzeniem, przebiegającym skrycie, które przez wiele miesięcy (nawet lat) często nie daje ...

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego jest obecnie jedną z najlepszych metod diagnostycznych chorób tego układu. ...

Stwardnienie rozsiane a ciąża

Stwardnienie rozsiane (SM) zajmuje szczególne miejsce wśród chorób neurologicznych. SM jest chorobą przewlekłą, trwającą do ...

Seks a choroby neurologiczne

Choroby neurologiczne a sprawność seksualna to zagadnienia bardzo ściśle ze sobą powiązane. To właśnie mózg ...

Wideo – Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Zaburzenia uwagi i koncentracji

Problemy z koncentracją, brak koncentracji czy niemożność „skupienia się” na wykonywanej czynności – to jedne ...

Badanie potencjałów wywołanych

Badanie potencjałów wywołanych jest obiektywną metodą zbadania przewodzenia w układzie nerwowym. Jest to bezpośrednia rejestracja ...

Komentarze (0)