Tężyczka utajona – przyczyny, objawy, badania, leczenie spazmofilii

Spazmofilia, czyli tężyczka utajona, to objaw związany z niedoborem wapnia we krwi. Jej najczęstszą przyczyną jest niedobór witaminy D. Objawy tężyczki utajonej to m.in.: skurcze mięśni, uczucie mrowienia czy objaw Chvostka. Senność i drażliwość to z kolei objawy neurologiczne. Diagnostyka obejmuje badania, takie jak próby tężyczkowe, oznaczanie fosforu, wapnia i PTH (parathormonu) we krwi. Jak wygląda leczenie tężyczki utajonej?

Tężyczka – co to jest i u kogo występuje?

Co to jest tężyczka? Jako choroba nie istnieje, ponieważ jest to raczej objaw zaburzeń gospodarki wapniowej. Jako symptom jest to spontaniczny skurcz mięśni z drętwieniem rąk w przebiegu niedoboru wapnia. Prawidłowy poziom wapnia we krwi to 2,102,60 mmol/l. Regulowany jest on przez parathormon produkowany przez przytarczyce i witaminę D (synteza przy udziale wątroby i nerek).

Regulacja odbywa się również za pośrednictwem przewodu pokarmowego (wchłanianie z jelit). Witamina D jest głównie produkowana w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, z niewielkim udziałem diety. Zmniejsza się przy nasilonej pigmentacji skóry lub braku nasłonecznienia w miesiącach jesiennych i zimowych.

Zwiększone zapotrzebowanie na wapń występuje w ciąży. Niskie poziomy wapnia stwierdza się także u dzieci karmionych piersią matek z hipokalcemią.

Niedobór wapnia związany z niedoborem witaminy D zdarza się u pacjentów leczonych na padaczkę. Jest to spowodowane lekami przeciwpadaczkowymi, które przyspieszają eliminację witaminy D przez wątrobę.

Pacjenci z celiakią (chorobą trzewną) to kolejna narażona na niedobór wapnia grupa. Rzadziej przyczyną hipokalcemii jest niedobór PTH (parathormonu), który zdarza się po chirurgicznym przypadkowym usunięciu przytarczyc w trakcie usuwania tarczycy.

Zdarzają się również przypadki wrodzone z opornością receptora dla parathormonu, co wtórnie powoduje niedobór wapnia i wysoki poziom PTH. Do objawów zalicza się skrócenie kości śródręcza, deformacje twarzy i niski wzrost (zespół Albrighta). Niedobory wapnia obserwuje się także w przebiegu przewlekłej choroby nerek.

Tężyczka hiperwentylacyjna polega na czynnościowym niedoborze wapnia. W czasie szybkiego oddychania zmienia się pH krwi na zasadowe, co powoduje wiązanie jonów wapnia z białkami osocza. To prowadzi do objawów niedoboru wapnia zjonizowanego i tężyczki.

Szybkie oddychanie, czyli hiperwentylacja spowodowana jest nadmiernym wysiłkiem fizycznym (zadyszka), stresem emocjonalnym, chorobami psychiatrycznymi (np. nerwicą), uszkodzeniem mózgu po udarze, zaostrzeniem astmy, rzadko u ciężarnych jako przystosowanie organizmu (tężyczka w ciąży).

Tężyczka utajona – jakie są przyczyny spazmofilii?

Tężyczka utajona (spazmofilia) jest związana z niedoborem wapnia we krwi i jest potencjalnym stanem zagrożenia dla chorego. Niedobory wapnia w populacji są częste i zdarzają się z częstością 18 proc. wszystkich pacjentów szpitala i około 85 proc. w oddziałach intensywnej opieki medycznej.

Najczęstszą przyczyną (u około 50 proc.) hipokalcemii i tężyczki jest niedobór witaminy D (1,25-diOHD3). Niedobór wapnia we krwi może być bezobjawowy lub potencjalnie zagrażać życiu.

Ostra hipokalcemia jest stanem pilnym i wymaga przyjęcia do szpitala oraz podania wapnia dożylnie, w przeciwieństwie do stopniowej utraty wapnia z organizmu, gdzie objawy nie są widoczne gołym okiem.

Tężyczka utajona nie ma objawów lub pacjent zgłasza nieswoiste dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego lub układu nerwowego. Dopiero specjalne testy ujawniają pełne objawy tężyczki, takie jak skurcz powiek, mięśni twarzy, skurcz ręki.

Podsumowując, przyczyny hipokalcemii można podzielić na częste i rzadsze. Do przyczyn często spotykanych w praktyce należą:

  • niedobór witaminy D jako efekt braku nasłonecznienia skóry,
  • upośledzone wchłanianie wapnia i witaminy D z jelita,
  • pooperacyjna niedoczynność przytarczyc związana z ich przypadkowym usunięciem,
  • autoimmunologiczne uszkodzenie przytarczyc,
  • choroba nerek.

Przyczyny rzadkie, wymieniane w podręcznikach jako genetyczne tło tężyczki utajonej, to: oporność tkanek na parathormon, wrodzona oporność na witaminę D, hipokalcemia dziedziczona autosomalnie dominująco.

W wybranych przypadkach klinicznych niedobór wapnia z tężyczką utajoną może przebiegać z przerzutami nowotworów do kości czy zespołem głodnych kości powstającym po operacji usunięcia przytarczyc oraz masywnych przetoczeniach krwi.

Bywa, że pojawia się również w przypadku ciężkiego stanu klinicznego chorego oraz po leczeniu dożylnym. Do jej wystąpienia predysponuje również ciężki stan kliniczny chorego, leczenie dożylne niektórymi lekami (bisfosfoniany w osteoporozie i niektórych nowotworach kości) czy ciężki niedobór witaminy D.

Tężyczka utajona – objawy

Tężyczka jawna występuje, gdy są już objawy skurczu mięśni twarzy lub rąk bez ich drażnienia. Tężyczka utajona to taka, której nie widać gołym okiem. Objawy są nieobecne lub niecharakterystyczne, takie jak senność, kolka, wzdęcia brzucha, arytmie serca, ale można wywołać jej objawy nerwowo-mięśniowe odpowiednimi testami (Chvostka i Trousseau).

Jak wygląda atak tężyczki? Odpowiedni poziom wapnia we krwi warunkuje prawidłową czynność mięśni szkieletowych i nerwów. Klasyczne objawy tężyczkowe wynikają z upośledzonej pracy nerwów i mięśni, pacjent zgłasza:

  • nadwrażliwość mięśniową i nerwową,
  • skurcze mięśni (tężyczka mięśniowa),
  • drętwienia, czasem silny ból ręki,
  • uczucie mrowienia,
  • wygórowane odruchy ścięgniste (np. objaw Lusta z nerwu strzałkowego w nodze),
  • rękę zdrętwiałą ze wzmożonym napięciem mięśni kciuka (przypomina tzw. rękę położnika).

Objawy tężyczki mogą być utajone i pojawiać się dopiero przy drażnieniu nerwów, np. przy pomiarze ciśnienia tętniczego lub drażnieniu skóry twarzy. U pacjentów bez jawnych objawów pobudliwość nerwowo-mięśniowa może stać się widoczna w przypadku prowokacji. Uderzenie w okolicę ślinianki przyusznej (w okolicy nerwu twarzowego) może wywołać skurcz mięśni twarzy (objaw Chvostka).

U 10 proc. chorych próba wywołania tego objawu kończy się jednak niepowodzeniem. Objaw Chvostka jest mało diagnostyczny u chorych z niedoczynnością przytarczyc (29 proc. prób z niepowodzeniem).

Zgięcie ręki przy mierzeniu ciśnienia tętniczego jest nazywane objawem Trousseau. Mechanizm wywołania tego objawu polega na pomiarze ciśnienia tętniczego – wówczas dochodzi do niewielkiego niedotlenienia ręki (próba ischemiczna), co powoduje jej skurcz samoistny (próba tężyczkowa dodatnia) w przypadkach niedoboru wapnia we krwi.

Jest to objaw bardziej specyficzny w porównaniu do objawu Chvostka, ponieważ występuje w 94 proc. przypadków stwierdzonego niedoboru wapnia. Długotrwałe niedobory wapnia we krwi sprzyjają powstawaniu objawów neuropsychiatrycznych, takich jak drażliwość, senność w ciągu dnia, upośledzenie koncentracji (objawy neurologiczne tężyczki utajonej).

Ponadto hipokalcemia przyczynia się do rozwoju zaćmy oraz zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

Tężyczka – diagnostyka – jakie badania na tężyczkę utajoną?

Próby tężyczkowe są początkiem diagnostyki. Dalej powinno się oznaczyć: wapń, fosfor, PTH w surowicy. Stężenie wapnia należy interpretować razem z poziomem białka w surowicy krwi. Powodem jest występowanie wapnia we krwi w dwóch postaciach, jonowej i związanej z białkiem (albuminą). Biologicznie ważny jest tylko wapń w postaci jonowej. Dlatego należy uwzględnić korekcję poziomu wapnia, ze względu na zaburzenia białkowe występujące m.in. w:

  • niewydolności nerek (zespół nerczycowy),
  • chorobach krążenia,
  • nadczynności tarczycy,
  • niedożywieniu białkowym,
  • przewlekłej chorobie nerek (PChN).

Jeżeli wiemy, że nie mamy niedoboru wapnia lub witaminy D w diecie, to warto oznaczyć badanie PTH, tj. parathormon. Zazwyczaj wywiad chorobowy i oznaczenie PTH wystarczają do postawienia rozpoznania.

W niedoborze wapnia we krwi PTH powinno być podwyższone w warunkach prawidłowej odpowiedzi organizmu na niskie stężenie wapnia we krwi. Przytarczyce wówczas produkują więcej hormonu PTH. Niskie PTH, poniżej normy lub w jej dolnej granicy, jest w tym kontekście nieprawidłowe i może oznaczać niedoczynność przytarczyc.

Podwyższone wartości PTH, gdy nerki pracują prawidłowo, zazwyczaj oznaczają niedobór witaminy D lub złe wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego.

Dodatkowe badania na tężyczkę to oznaczenie PAL, czyli fosfatazy alkalicznej. Podwyższona fosfataza sugeruje osteomalację w przebiegu niedoboru witaminy D, należy też wykluczyć nowotwory kości. Diagnostyka powinna również ocenić gospodarkę fosforową. Do pełnej oceny pacjenta z tężyczką wykonuje się badania nerek (kreatynina).

Tężyczka utajona – leczenie

Objawy drażliwości nerwowo-mięśniowej z niedoborem wapnia wymagają szybkiego leczenia w szpitalu i podania dożylnie preparatów wapnia. Pacjent bezobjawowy z poziomom wapnia około 1,9 mmol/l również powinien być przyjęty celem obserwacji i leczenia.

Przy podawaniu specjalnego preparatu wapnia (glukonian wapnia) należy monitorować rytm serca, ciśnienie tętnicze, ponieważ zbyt szybkie podawanie wapnia może powodować zaburzenia rytmu serca i skoki ciśnienia. Napad tężyczki powinien ustąpić dość szybko.

Leczenie tężyczki hipokalcemicznej można powtarzać do momentu ustąpienia objawów. Aby zapobiegać napadom tężyczki, może być potrzebne ciągłe podania wapnia w kroplówce w powolnym wlewie. Może być potrzebne równoczesne podawania wapnia i witaminy D doustnie. Dodatkowo można podać magnez (tj. cytrynian magnezu) w przypadku oporności na leczenie standardowe.

U niektórych pacjentów wapń podawać należy szczególnie ostrożnie, aby nie powodować zaburzeń rytmu serca – są to chorzy leczeni digoksyną w przebiegu migotania przedsionków. Tężyczka u dzieci przebiega podobnie, a leczenie dostosowuje się do masy ciała. Rozpoznanie powinno uwzględniać przyczyny genetyczne.

Witamina D i dieta w leczeniu tężyczki utajonej

Przewlekły niedobór wapnia należy leczyć w zależności od przyczyny. Najczęściej podajemy odpowiednio przygotowaną witaminę D w dawkach 8002000 IU, a nawet 4000 IU razem z wapniem doustnym. Dieta w tężyczce powinna być bogata w wapń. Do pokarmów z wysoką jego zawartością należą:

  • ryby,
  • ziemniaki,
  • wątroba,
  • nabiał, mleko, twaróg.

Należy pamiętać, że przy nasilonych objawach tężyczki potrzebne jest leczenie dożylne w odpowiednich, bezpiecznych warunkach – najlepiej szpitalnych pod nadzorem internisty.

Bibliografia:

  • Cooper M. S., Gittoes N. J. L., Diagnosis and management of hypocalcemia. BMJ, 2008, 335 (7656): 12981302.
  • Urbano F. L., Signs of hypocalcemia: Chvostek’s and Trousseau’s. Hosp. Physician, 2000, 36: 4345.
  • Netter F. H., Clinical manifestations of acute hypocalcemia. Ciba Collection Med. Illustrations, 1965, 4: 185.
  • http://oxfordmedicine.com/view/10.1093/med/9780199204854.001.1/med-9780199204854-chapter-1306/version/0
Opublikowano: ; aktualizacja: 24.05.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Wapń – sposób na zdrowe kości

Przez całe życie układ kostny ulega przemianom fizycznym i chemicznym. Pełni funkcję ochronną dla narządów, ...

Objaw Chvostka – co oznacza, przyczyny, objawy, leczenie

Objaw Chvostka obejmuje mięśnie twarzy, powodując ich gwałtowny skurcz. Jest to jeden z symptomów tężyczki ...

Niedobór witaminy D

Witamina D pełni kluczową rolę w procesie mineralizacji kości i utrzymaniu prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej. Niedobór ...

Witamina D i K dla dziecka

W organizmie dziecka witaminy pełnią ważne funkcje regulacyjne, warunkują prawidłowy przebieg ważnych dla życia i ...

Wapń w dobowej zbiórce moczu

Badanie stężenia wapnia w dobowej zbiórce moczu przeprowadzane jest w diagnostyce kamicy nerkowej i osteoporozy, ...

Osteomalacja – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Osteomalacja (krzywica u dorosłych lub rozmiękanie kości) to metaboliczna choroba przebiegająca z upośledzoną mineralizacją substancji ...

Wapń w diecie

Wapń jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Można powiedzieć, że jest pierwiastkiem życia. ...

Niedobór wapnia w organizmie – hipokalcemia

Hipokalcemia to stan obniżenia poziomu wapnia zjonizowanego we krwi poniżej dolnej granicy normy. Może być ...

Prawidłowy wzrost u dziecka

W rozwoju każdego dziecka możemy wyróżnić charakterystyczne, następujące po sobie okresy życia. W czasie każdego ...

Witaminy a rozwój dziecka – których witamin potrzebują dzieci?

Witaminy to grupa związków organicznych, które mimo, że nie stanowią źródła energii dla organizmu, są ...

Wapń w pożywieniu

W organizmie dorosłego człowieka znajduje się około 1200 g wapnia, z czego 99 % występuje ...

Tran – sposób na wzmocnienie odporności

Tran jest bogaty w witaminy A i D oraz kwas tłuszczowy omega-3. Dzięki temu wspomaga ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon