Niedobór witaminy D

Witamina D pełni kluczową rolę w procesie mineralizacji kości i utrzymaniu prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej. Niedobór witaminy D może mieć różne przyczyny, jednak zawsze wiąże się z poważnymi dla zdrowia konsekwencjami. Ze względu na ograniczoną ekspozycję na słońce w okresie od października do marca zaleca się stosowanie suplementacji witaminą D.

Czym jest witamina D?

Mianem witaminy D określamy trzy związki chemiczne z grupy steroidów: cholekalcyferol, ergokalcyferol i 25-hydroksycholekalcyferol. Dwa pierwsze oznaczamy również jako witaminę D3 oraz witaminę D2. Wykazują one działanie podobne do hormonów. Witaminy D2 i D3 ulegają przekształceniu w organizmie do aktywnych metabolitów, które są transportowane za pomocą krwiobiegu do innych tkanek. To grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach, dlatego też do ich transportu we krwi niezbędne jest białko, które tworzy z witaminą D kompleks, umożliwiając jego rozprowadzanie po organizmie.

Witamina D jest samodzielnie syntetyzowany przez nasz organizm pod wpływem działania promieni UV. Przy właściwym nasłonecznieniu i odpowiednio długim czasie ekspozycji szacuje się, że ilość witaminy D3, która powstaje pokrywa nawet 90 proc. zapotrzebowania ustroju na ten związek. Cholekalcyferol zostaje dostarczany również z pożywieniem. Produkty spożywcze zawierają jednak stosunkowo małą ilość witaminy D. Ergokalcyferol powstaje z ergocholesterolu występującego w drożdżach i grzybach kapeluszowych.

Jaka jest rola witaminy D?

Powstała na skutek działania promieni UV, czy też dostarczona z pożywieniem, witamina D wędruje z krwią do wątroby, gdzie rozpoczyna się proces przekształcania jej do aktywnych metabolitów. Kolejnym organem, który bierze udział w tych procesach, są nerki. Niedobory witaminy D są szczególnie niebezpieczne u dzieci w czasie ich intensywnego rozwoju i u kobiet w okresie menopauzy, kiedy rośnie ryzyko pojawienia się złamań osteoporotycznych.

Witamina D:

  • odpowiada za rozwój i prawidłową mineralizację kości;
  • jest niezbędna dla utrzymania prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej (co ma szczególnie znaczenie w okresie menopauzy, kiedy wzrasta ryzyko rozwoju osteoporozy);
  • zwiększa wchłanianie w jelitach wapnia i fosforu, co pozwala utrzymać właściwe stężenie wapnia we krwi, a przez to wzmacnia kości;
  • jest niezbędna dla prawidłowego procesu kostnienia m. in. poprzez ułatwianie przemiany fosforu organicznego do nieorganicznego (niezbędna po złamaniach);
  • zwiększa masę mięśniową i siłę mięśni;
  • zwiększa odporność na infekcje;
  • wywiera korzystny wpływ na układ mięśniowy i nerwowy.

Specjaliści zwracają uwagę, że ze względu na ograniczoną ekspozycję na słońce w okresie od października do marca zasadne wydaje się stosowanie suplementacji witaminą D. Osobom dorosłym zaleca się podaż witaminy D z pożywieniem lub/i preparatami farmaceutycznymi w ilości 800–1000 IU/dobę. Niemowlętom karmionym piersią, zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia, należy zapewnić podaż 400 IU/dobę, ponieważ w tym czasie organizm jest narażony na niedobór witaminy D.

Niedobór witaminy D – przyczyny

Niedobór witaminy D w organizmie może wynikać z wielu przyczyn. Czynnikami, które mogą go powodować są:

  • upośledzona synteza aktywnych metabolitów w wątrobie i nerkach na skutek zaburzeń funkcjonowania tych organów;
  • niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne;
  • przyjmowanie niektórych leków;
  • zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym;
  • nadmierne wydalanie witaminy wynikające z zaburzeń w krążeniu jelitowo-wątrobowym.

Zbyt niski poziom witaminy D w ustroju powoduje spadek poziomu wapnia i fosforu w osoczu krwi (zaburzeniu ulega proces wchłaniania tych pierwiastków z pożywienia) oraz wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej. Jest to enzym, którego poziom bada się w diagnostyce, między innymi, chorób kości i wątroby. Konsekwencję niedoboru witaminy D stanowi stopniowa demineralizacja kości, co u dzieci prowadzi do krzywicy, a u dorosłych do osteomalacji, czyli rozmiękczania kości, a także osteoporozy.

Niedobór witaminy D a osteoporoza

Po zakończeniu budowy kośćca brak lub zbyt niski poziom witaminy D prowadzi do powstawania zjawiska rozmiękczania kości, czyli osteomalacji, a także występowania osteoporozy. Osteoporoza to choroba, która charakteryzuje się stopniowym ubytkiem masy kostnej, co powoduje znacznie większą podatność na uszkodzenia i złamania. Niedobór witaminy D może objawiać się osłabieniem siły mięśni, zmniejszeniem wytwarzania włókien kolagenowych, zwolnieniem perystaltyki jelit, spadkiem aktywności komórek nerwowych.

Naukowcy zwracają również uwagę na związek pomiędzy niskimi poziomami tej witaminy a większym ryzykiem występowania chorób o podłożu autoimmunologicznym i chorób nowotworowych. Niedobory witaminy D w okresie życia płodowego mogą prowadzić do zwiększenia ryzyka cukrzycy typu 1. czy autyzmu. Niektóre badania wskazują na możliwy związek pomiędzy odpowiednimi poziomami witaminy D w ustroju a prawidłowymi poziomami glikemii.

Jakie są objawy i skutki niedoboru witaminy D u dzieci?

W procesie rozwoju układu kostnego dzieci witamina D to szczególnie ważny związek. Objawami krzywicy, która jest następstwem niedoboru witaminy D, są zahamowanie wzrostu oraz osłabienie mineralizacji zębów. Niedobór witaminy D u dzieci może prowadzić do zniekształcenia klatki piersiowej i kręgosłupa.

U dzieci, w pierwszych 6 miesiącach życia, mogą pojawić się również konwulsje i tężyczka. Choroba ta wynika z zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. W ich wyniku dochodzi do zmniejszenia uwapnienia kości z równoczesnym wzmożonym odkładaniem się tkanki nieuwapnionej.

Podstawową funkcją witaminy D w ustroju jest zachowanie odpowiedniej gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz uczestnictwo w procesie mineralizacji kości. Ta rola sprawia, że staje się ona jednym z ważnych elementów systemu, który pozwala na wzrost, prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu kostnego. Obok witaminy D kluczową rolę w tych procesach odgrywają również wapń, fosfor, a także witamina K. Wapń i fosfor są to składniki mineralne stanowiące podstawowy budulec tkanki kostnej. O ile niedobory drugiego z wymienionych pierwiastków występują rzadko ze względu na jego powszechne występowanie w żywności, o tyle badania pokazują, że spożycie wapnia pozostaje na niskim poziomie w stosunku do zapotrzebowania.

Dieta bogata w witaminę D

Witamina D występuje w produktach spożywczych w niewielkich ilościach. Jej źródłem są:

  • tłuste ryby morskie, np.: śledź, łosoś, makrela,
  • tran,
  • mleko 3,5 proc., śmietana,
  • żółtka jaj,
  • masło,
  • wątróbka,
  • grzyby, np. borowiki.
Opublikowano: ; aktualizacja: 28.08.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Osteoporoza

Osteoporoza to przewlekła choroba metaboliczna tkanki kostnej. W jej przebiegu dochodzi do zmniejszenia gęstości mineralnej ...

Złamania osteoporotyczne – najczęstsze złamania kości w osteoporozie

Osteoporoza jest chorobą, w której dochodzi do stopniowego zniszczenia i rozrzedzenia struktury kości. Kości stają ...

Jak zapobiegać osteoporozie?

Osteoporoza jest chorobą kości, która cechuje się małą masą i zmniejszoną jakością tkanki kostnej. To ...

Złamanie szyjki kości udowej

Złamanie szyjki kości udowej to uraz, który najczęściej występuje u osób w podeszłym wieku. Złamanie ...

Wideo – Osteoporoza w okresie menopauzy

Osteoporozę, ze względu na jej bezobjawowy, długi rozwój, często nazywa się cichym złodziejem kości. Choroba ...

Dieta w osteoporozie – co jeść, a jakie produkty są przeciwwskazane w jadłospisie?

W osteoporozie dieta optymalna powinna dostarczać składników wzmacniających kości. Zalecenia żywieniowe są podobne zarówno w ...

Wapń – sposób na zdrowe kości

Przez całe życie układ kostny ulega przemianom fizycznym i chemicznym. Pełni funkcję ochronną dla narządów, ...

Osteoporoza u dzieci (młodzieńcza) – przyczyny, objawy, leczenie

Osteoporoza na którą chorują dzieci nazywa się osteoporozą młodzieńczą. Może być spowodowana wtórnie przez schorzenia ...

Co powoduje osteoporozę?

Zrzeszotnienie kości, zwane również osteoporozą, jest częstą chorobą układu kostnego, predysponującą do pojawiania się groźnych ...

Badanie poziomu witaminy D – normy w badaniu krwi

Witamina D w organizmie wpływa m.in. na korzystny stan kości i zapobiega rozwojowi wielu chorób ...

Leki na osteoporozę – tabletki, zastrzyki i naturalne leczenie osteoporozy

Leczenie osteoporozy przebiega przy udziale naturalnych sposobów oraz farmakoterapii. Odpowiednie żywienie może wpłynąć na uciążliwe ...

Diagnostyka osteoporozy

Osteoporoza jest chorobą, w przypadku podejrzenia której diagnostyka przebiega w kilku etapach. Wykonuje się badania ...

Komentarze (0)