Celiakia

Celiakia (choroba trzewna, glutenozależna choroba trzewna) jest przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. Choroba ta charakteryzuje się nietolerancją glutenu, który toksycznie oddziaływuje na kosmki jelitowe. W efekcie celiakii wchłanianie pokarmu ulega poważnemu upośledzeniu. Leczenia celiakii wiąże się z koniecznością stosowania prawidłowej diety u dziecka.

Celiakia u dzieci

Celiakia znana jest także pod nazwą choroby trzewnej. Jest ona przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. Celiakię cechuje nietolerancja glutenu, który działając toksycznie na kosmki jelitowe (maleńkie wypustki błony śluzowej jelita, które zwiększają jego powierzchnię i są odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych), prowadzi do ich zaniku. W rezultacie wchłanianie pokarmu jest upośledzone, a to przekłada się na wygląd i funkcjonowanie organizmu dziecka.

Przyczyny celiakii

Celiakia może ujawnić się wkrótce po wprowadzeniu glutenu do diety dziecka oraz podczas dorastania – w okresach nasilonego stresu, infekcji czy operacji, czyli tak naprawdę w każdym wieku.

W celiakii występuje nadwrażliwość na gliadynę, która jest frakcją glutenu – białka zbożowego występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Gliadyna traktowana jest przez organizm jak antygen. Tworzy ona kompleksy immunologiczne w błonie śluzowej jelita oraz nasila agregację limfocytów, które uszkadzają błonę śluzową, prowadząc do uszkodzenia kosmków jelitowych i w konsekwencji zmniejszenia powierzchni chłonnej jelita. W rezultacie treść pokarmowa, która dociera do światła jelita cienkiego, nie zostaje strawiona i należycie wchłonięta.

Ponadto u podłoża celiakii mamy do czynienia z czynnikiem genetycznym. Stwierdzono obecność kilku genów, które przyczyniają się do rozwoju nadwrażliwości na gluten u dzieci. W celiakii należy wyeliminować zboża bogate w gluten, czyli pszenicę, jęczmień i żyto. Wciąż trwają dyskusje dotyczące konieczności wyeliminowania owsa z diety osób z celiakią. Uważa się, że białko zawarte w owsie (awenina) nie przyczynia się do rozwoju reakcji immunologicznej typowej dla celiakii w stopniu takim, jak pszenica, żyto czy jęczmień.

W większości przypadków uprawy owsa są zanieczyszczone ziarnami innych zbóż, tak więc produkty z jego udziałem powinny być także wyeliminowane z diety. W niektórych krajach, w których dostępny jest specjalny certyfikowany bezglutenowy owies z czystych upraw, dopuszcza się niewielkie jego spożycie. Od niedawna ten rodzaj owsa dostępny jest także na rynku polskim.

Objawy celiakii

Pierwsze objawy celiakii u dziecka są na ogół zauważalne w drugiej połowie pierwszego roku życia. Pojawiają się lśniąco-pieniste i cuchnące stolce, które nie ustępują po leczeniu typowym dla biegunek. Wypróżnienia stają się bardzo obfite, dlatego też rodzice często maja wrażenie, iż dziecko wydala więcej stolca niż przyjmuje pożywienia. Brzuch malucha jest bardzo duży i wzdęty, następuje powiększenie jego obwodu.

Dzieje się tak z powodu słabego rozwoju mięśni przedniej ściany brzucha u dziecka oraz nagromadzenia się gazów w jelitach. W przebiegu celiakii dzieci stają się drażliwe, płaczliwe, niechętne do nawiązania kontaktu. W wyniku zespołu upośledzonego wchłaniania pojawia się zahamowanie przyrostu masy ciała oraz upośledzenie wzrastania. Niedożywienie w pierwszych dwóch latach życia dziecka (kiedy występuje intensywny rozwój układu nerwowego) przyczynia się do trwałego upośledzenia umysłowego.

Celiakia może przebiegać pod postacią różnych objawów i u każdego chorego mogą być one różne. Obecnie rzadko choroba ta występuje w postaci pełnoobjawowej i jawnej klinicznie. W przebiegu celiakii występują również okresy zaostrzeń, co ma związek z infekcjami, silnym stresem lub zabiegami chirurgicznymi.

Powszechnie wyróżnia się trzy typy celiakii:

  • pełnoobjawową,
  • skąpoobjawową,
  • ukrytą.

Celiakia pełnoobjawowa

Celiakia pełnoobjawowa zwana jest także klasyczną. Mimo stosunkowo charakterystycznych objawów, często pozostaje nierozpoznana, a dolegliwości uznawane są błędnie za objawy zespołu jelita drażliwego lub alergii pokarmowej. Postać pełnoobjawową charakteryzują:

  • bóle i wzdęcia brzucha,
  • biegunki tłuszczowe lub wodniste,
  • utrata masy ciała, chudnięcie,
  • zaburzenia wzrostu i rozwoju dziecka,
  • zmiana usposobienia,
  • objawy niedoborowe, w tym trudna do leczenia anemia będące efektem zespołu złego wchłaniania.


Celiakia skąpoobjawowa

W tej postaci zmiany chorobowe występują w błonie śluzowej jelita cienkiego, natomiast przeważnie nie towarzyszą im objawy kliniczne typowe dla formy klasycznej. Ta postać choroby występuje zdecydowanie najczęściej, a do jej objawów należą:

  • afty,
  • wrzodziejące zapalenia jamy ustnej (jeden z najbardziej charakterystycznych objawów tej postaci choroby),
  • niedorozwój szkliwa zębowego,
  • uporczywe bóle głowy,
  • ciągłe zmęczenie,
  • wczesna osteoporoza,
  • bóle kostne i stawowe,
  • zaburzenia wzrastania,
  • współistniejące choroby autoimmunologiczne,
  • w badaniach laboratoryjnych niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza oraz podwyższony poziom cholesterolu.

Celiakia utajona

Celiakia utajona (albo ukryta) występuje wtedy, gdy we krwi dziecka z prawidłowym obrazem jelita stwierdzamy obecność charakterystycznych przeciwciał. U dzieci tych można spodziewać się zaniku kosmków i pełnego rozwoju choroby w przyszłości. Do tej grupy chorych zaliczymy też osoby, które w dzieciństwie miały zdiagnozowaną celiakię, natomiast po dwuletniej prowokacji glutenem nie stwierdza się zmian w obrębie ich jelit.

Celiakia związana bywa z innymi schorzeniami, np. z zespołem Downa, zespołem Williamsa, zespołem Tunera, zaburzeniami tarczycy, niedoborem immunoglobuliny IgA. Jeśli w rodzinie, wśród krewnych pierwszego stopnia są osoby chorujące na celiakię, to wzrasta ryzyko wystąpienia tej choroby u dziecka.

Diagnostyka celiakii

W przypadku podejrzenia objawów celiakii należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który powinien skierować dziecko do dalszej diagnostyki u gastroenterologa dziecięcego. Bez konsultacji z lekarzem gastroenterologiem i bez zleconych przez niego badań nie wolno wprowadzać diety bezglutenowej, gdyż może to zamazać obraz choroby i uniemożliwić dalszą prawidłową diagnozę oraz zaszkodzić zdrowiu dziecka. W cyklu diagnostyki wykonywane są badania serologiczne z krwi, polegające na oznaczaniu przeciwciał, z czego szczególnie wysoką wartością diagnostyczną odznaczają się dwa pierwsze rodzaje przeciwciał:

  • przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG),
  • przeciwko deamidowanej gliadynie,
  • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA).

Powyższe przeciwciała są specyficzne dla celiakii. Ich wykrycie we krwi prawie zawsze potwierdza rozpoznanie choroby, natomiast ich brak nie wyklucza celiakii. Może się tak zdarzyć u małych dzieci, których organizm nie jest jeszcze na tyle doskonały, by wyprodukować te przeciwciała. Zdarzają się jednak sytuacje, w których obecność przeciwciał w surowicy krwi nie jest jednoznaczna z występowaniem zmian w jelitach.

Dlatego w celu poprawnego rozpoznania celiakii i dopełnienia diagnostyki konieczne jest wykonanie biopsji jelita. Jest to zabieg wykonywany z wykorzystaniem endoskopu, podczas którego pobrane zostają maleńkie fragmenty błony śluzowej dwunastnicy. W pobranych endoskopowo wycinkach lekarz ocenia stopień zaniku kosmków. Bardzo istotnym kryterium diagnostycznym jest również poprawa stanu dziecka po wprowadzeniu u niego diety bezglutenowej.

Ostatnio wprowadzono testy genetyczne, które są pomocne w przypadkach celiakii opornej na leczenie. Badana jest obecność genów charakterystycznych dla celiakii – jeśli dziecko nie posiada tych genów, to z pewnością można wykluczyć u niego obecność celiakii. Natomiast ich stwierdzenie nie jest stuprocentowym potwierdzeniem celiakii, gdyż są one obecne u około 30% populacji i świadczą jedynie o pewnej osobniczej "podatności genetycznej" na wystąpienie tej choroby.

Leczenie celiakii

Prawidłowego leczenia celiakii nie należy lekceważyć, gdyż niestosowanie prawidłowej diety prowadzi do pogorszenia samopoczucia i gorszego rozwoju dziecka, a co więcej – może być czynnikiem rozwoju chłoniaka jelita cienkiego, który jest nowotworem złośliwym. Ponadto nieleczona celiakia sprzyja progresji w kierunku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, które należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit. Lista wytycznych dotyczących żywienia dziecka z celiakią jest następująca:

  • dieta bezglutenowa do końca życia,
  • wykluczone zostają pokarmy pochodzące z pszenicy, jęczmienia i żyta,
  • spożywany owies powinien pochodzić z "czystych" upraw i być certyfikowany,
  • produkty z glutenem powinny być zastąpione produktami bezglutenowymi wytwarzanymi z ryżu, kukurydzy, gryki i prosa,
  • można stosować również mąkę ziemniaczaną, sojową oraz tapiokę,
  • dieta bezglutenowa powinna być bogata w pełnowartościowe białko zwierzęce – jaja, mięsa, mleka z ograniczeniem tłuszczu.
  • dieta powinna zawierać witaminy: A, C, D, kwas foliowy oraz składniki mineralne, głównie wapń i żelazo,
  • dziecko może spożywać jarzyny i ziemniaki w postaci drobno startych surówek (są one źródłem witamin z grupy B i składników mineralnych – żelaza, selenu, manganu oraz błonnika pokarmowego),
  • przyrządzane potrawy powinny być gotowane w wodzie, na parze, duszone bez tłuszczu albo pieczone w folii,
  • dzieci chore na celiakię z reguły nie mają apetytu, dlatego ważne jest urozmaicanie im potraw,
  • produkty bezglutenowe są oznaczone międzynarodowym symbolem "Przekreślony kłos" i zawierają nie więcej niż 1 mg glutenu w 100 g produktu.

Po wprowadzeniu diety bezglutenowej objawy kliniczne powinny ustąpić już w ciągu kilkunastu dni. Natomiast całkowita regeneracja kosmków jelitowych trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy i jest sprawą indywidualną. Jeśli pomimo powyższych zaleceń u dziecka pojawia się biegunka, z diety eliminujemy również mleko i zastępujemy je preparatami mlekozastępczymi. Ponadto niedobory białka wynikające z odstawienia mleka uzupełnia się wprowadzając do diety większą ilość mięsa drobiowego, wołowego, mięsa z królika oraz ryb. Jest to spowodowane zniszczenie kosmków jelitowych w takim stopniu, że brak jest możliwości trawienia laktozy zawartej w mleku.

Co to jest choroba Dühringa?

Jest to zespół objawów skórnych, które towarzyszą nietolerancji glutenu. W chorobie tej występują te same przeciwciała co w celiakii. Choroba Dühringa ujawnia się najczęściej pomiędzy 14 a 40 rokiem życia, a do typowych jej objawów należą:

  • zmiany skórne – głównie kolana i łokcie, okolica kości krzyżowej i pośladki, a także tułów (okolica łopatek), twarz i skóra owłosiona głowy,
  • zmiany wielopostaciowe – pęcherzyki, grudki, rumień,
  • zmiany te często bardzo swędzą, a w następstwie ich drapania powstają strupy i blizny,
  • u około 10% pacjentów występują objawy ze strony przewodu pokarmowego, spowodowane różnym stopniem zaniku kosmków jelita cienkiego.

Podstawową zasadą leczenia choroby Dühringa jest – podobnie jak w celiakii – dieta bezglutenowa. Zmiany skórne ustępują dopiero po około 6 miesiącach jej stosowania, choć opisywane są przypadki pacjentów, u których pełna normalizacja w obrębie zmian skórnych następowała dopiero po paru latach stosowania diety bezglutenowej.

Dieta bezglutenowa

Celiakia jest chorobą, która oprócz zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu dziecka z powodu choroby podstawowej, przyczynia się do zmian w jego codziennym życiu. Trwająca całe życie dieta bezglutenowa wiąże się z wieloma wyrzeczeniami żywieniowymi, często trudnymi do zaakceptowania przez dziecko. Niemniej jednak należy pilnować przestrzegania diety bezglutenowej i wyrabiać w dziecku poczucie właściwych zasad żywieniowych.

Opublikowano: ; aktualizacja: 08.06.2015

Oceń:
4.4


Może cię

DASH – jakie są wskazania i zasady, co można jeść, a czego unikać w diecie DASH?

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła dotykająca co czwartą dorosłą osobę na świecie. Nieleczona prowadzi do ...

Gliadyna – przeciwciała IgG i IgA – badanie, normy, wyniki, cena

Przeciwciała przeciw gliadynie (IgG) to autoprzeciwciała skierowane przeciwko białkom obecnym w pożywieniu (zbożach) – gliadynie ...

Dieta na mocne kości

Największy wpływ n a zdrowie układu kostnego mamy przede wszystkim utrzymując się w dobrej dyspozycji ...

Jak mądrze się odchudzać?

Słowo „dieta” pochodzi z języka greckiego. Dosłowne tłumaczenie oznacza „sposób życia”, jednak potocznie rozumie się ...

BMI – oblicz prawidłową masę ciała

Najlepszą i najprostszą metodą pozwalającą na oznaczenie masy ciała u osób dorosłych jest skorzystanie ze ...

Gluten w diecie dziecka

Wprowadzanie nowych składników do diety dziecka budzi wiele emocji wśród rodziców. Jednym z takich składników ...

Sposoby na odchudzanie

Wybierz odpowiednią dla siebie dietę. Odrzuć diety „tygodniowe”, restrykcyjne, bardzo niskokaloryczne, jednoskładnikowe, wykluczające duże grupy ...

Dieta bezglutenowa – przepisy, jadłospis, produkty – dla kogo dieta bez glutenu?

Dieta bezglutenowa jest niezbędna przy uczuleniu na gluten, celiakii i nieceliakalnej nietolerancji glutenu, gdyż jest ...

Gluten

Gluten znajduje się w wielu produktach spożywczych takich jak chleb, słodycze, kasze czy też desery. ...

Pory dnia a przemiana materii

Rozumiejąc mechanizmy rządzące zmianami zachodzącymi w metabolizmie, mamy szansę na lepsze wykorzystanie określonych pór dnia ...

Kwasy tłuszczowe w diecie

Źródłem wartościowych dla organizmu kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 są m.in. oleje roślinne – kukurydziany, ...

Problemy z trawieniem – przyczyny i objawy

Problemy z trawieniem (określane również mianem dyspepsji) są bardzo często występującą dolegliwością. Ocenia się, że ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon