Amarantus (szarłat) – rodzaje, właściwości, zastosowanie

Amarantus, znany jest także jako szarłat, kiwicha lub amarant. To roślina zaliczana do pseudozbóż. Ze względu na wysoką wartość odżywczą i wyjątkowe walory zdrowotne powinna znaleźć się w jadłospisie wegan, wegetarian, a także osób z celiakią. Jak przyrządzić amarantus? Można go jeść na surowo, gotowany, ekspandowany, w postaci płatków, mąki lub oleju.

Amarantus – co to jest?

Amarantus pochodzi z terenów Meksyku i uprawiany od około 4 tys. lat. Dawniej uznawany był za roślinę świętą, dającą moc i siłę do walki z wrogiem. Jego kult i wykorzystywanie w obrzędach religijnych doprowadziły do czasowego zakazu uprawy amaratusa, a złamanie przepisu groziło śmiercią.

Szarłat stanowił podstawę pożywienia Asteków, Inków i Majów. Otrzymywano z niego chleb, placki, kleik skrobiowy, alkohol wysokoprocentowy oraz piwo. Liście i młode pędy spożywane były również jako warzywo oraz przyprawa w przygotowaniu potraw. Na stoły europejczyków trafił w XVI w., początkowo uprawiany był na ziemiach hiszpańskich, natomiast obecnie popularny jest na całym świecie.

Amarantus nie jest typowym zbożem, jednak z uwagi na zbliżony skład chemiczny, zaliczany jest do roślin alternatywnych, chętnie wykorzystywanych w celu wzbogacenia codziennej diety. Odznacza się wysoką wartością odżywczą, głównie za sprawą białka zawierającego wszystkie niezbędne aminokwasy, zdrowych tłuszczy, dużej zawartości błonnika pokarmowego, witamin oraz makro– i mikroelementów. Szarłat nie ma białek glutenu, przez co może być spożywany przez osoby chore na celiakię. Spożywany jest głównie pod postacią nasion, w mniejszym stopniu liści, traktowanych w niektórych krajach jako warzywa.

Amarantus – rodzaje i wartości odżywcze

Szarłat uprawiany jest na całym świecie, w różnych strefach klimatycznych. Ma wysokie wartości odżywcze, dzięki temu chętnie dodawany jest do wielu produktów spożywczych aby podnieść ich walory zdrowotne.

W porównaniu z tradycyjnymi zbożami (pszenica zwyczajna, żyto, kukurydza, ryż) zawiera on znacznie wyższą ilość białka, tłuszczów, błonnika pokarmowego i składników mineralnych.

Amarantus charakteryzuje się wysoką zawartością białka (15,7 g/100 g) w porównaniu do ryżu (8,5 g/100 g), pszenicy (12 g/100 g), żyta (9 g/100 g) czy kukurydzy (10,3 g/100 g). Białko amarantusa zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne, czyli takie których organizm nie potrafi syntetyzować i należy dostarczać je z pożywieniem. Wartość biologiczna białek amarantusa jest wyższa niż w innych roślinach, nawet w nasionach soi, popularnie stosowanej jako zamiennik mięsa dla wegetarian i wegan.

Natomiast połączenie w jednym posiłku amarantusa i kukurydzy, daje jeszcze wyższą wartość biologiczną tych białek. Amarantus jest też dobrym źródłem tłuszczy, których jest dwu–, trzykrotnie więcej niż w innych zbożach, nie zawiera cholesterolu.

Najczęściej występuje w formie nasion suchych ziaren do gotowania, ale również jako:

  • popping (amarantus ekspandowany, prażony),
  • płatki amarantusowe,
  • mąka z amarantusa,
  • olej z amarantusa.

Szarłat dodawany jest makaronów, chleba, pieczywa chrupkiego, batonów, ciastek, czekoladowych cukierków, sezamków, podpłomyków, wafli, muesli czy gotowych mieszanek kasz. Nasiona dodawane są również do past warzywnych i karmy dla zwierząt. Warto pamiętać, że amarantus dla niemowlaka zalecany jest po 9 miesiącu życia.

Amarantus – jak jeść?

W zależności od zwyczajów kulinarnych danego kontynentu, zjadane są zarówno nasiona, jak i liście amarantusa. Liście wykorzystywane są głównie w krajach azjatyckich, gdzie traktowane są jak warzywa. W Polsce spożywany pod postacią nasion przeznaczonych do gotowania, nazywany potocznie jako kasza amarantus.

Jak gotować? Ziarno amarantusa należy wcześniej wypłukać, wsypać do wrzątku i gotować przez około 15 minut. Tak przygotowany można stosować jako zamiennik kasz, ryżu, makaronów, ziemniaków, dodawać do zup, potraw jednogarnkowych, owsianek.

Nasiona amarantusa dodawane są do ciast, deserów, kaszek dla dzieci, bułek, chleba. W sprzedaży dostępny jest również amarantus ekspandowany (preparowany, popping), powstały w wyniku obróbki technologicznej, uprażenia nasion szarłatu i jest od razu gotowy do spożycia. Popping z amarantusa można dodać do owsianki, jogurtu, omletów, naleśników, do dań obiadowych na słodko lub wytrawnie, do lodów, deserów.

Olej z amarantusa, charakteryzuje się bardzo korzystnym profilem lipidowym i polecany jest do spożywania na zimno jako dodatek do sałatek, przekąsek.

Amarantus – właściwości

Amarantus ma wiele właściwości leczniczych:

  • wpływa na gospodarkę lipidową – obniża cholesterol całkowity, cholesterol LDL, triglicerydy, jednocześnie zwiększa poziom cholesterolu frakcji HDL.
  • poprzez błonnik pokarmowy wiąże i wydala z kałem cholesterol i kwasy żółciowe;
  • hamuje biosyntezę cholesterolu w wątrobie;
  • zawarty w nim skwalen działa przeciwzapalnie, zapobiega wystąpieniu miażdżycy, hamuje wchłanianie kwasów żółciowych z jelit oraz wspomaga usuwanie toksyn z organizmu (amarantus zawiera dziesięć razy więcej skwalenu niż oliwa z oliwek);
  • zapobiega zastojowi żółci – pobudza aktywność cholecystokininy, enzymu, który wpływa na skurcze pęcherzyka żółciowego, co zwiększa przepływ żółci z pęcherzyka do dwunastnicy;
  • reguluje pracę jelit – błonnik nierozpuszczalny (głównie celulozy, ligniny) zapobiega występowaniu zaparć i zmniejsza ryzyko nowotworu jelita grubego;
  • nie zawiera glutenu – może być spożywany przez osoby z celiakią
  • ma działanie przeciwnowotworowe – potwierdzone w badaniach na modelach zwierzęcych – hamujące rozwój malarii oraz ochronne przed promieniowaniem gamma;
  • wpływa na czystość powietrza – amarantus należy do roślin o typie fotosyntezy C4, które mają znacznie większe możliwości wiązania CO2 z powietrza.

Mimo wielu zalet, szarłat nie jest polecany dla osób z cukrzycą z uwagi na wysoki indeks glikemiczny (107).

Amarantus – zastosowanie

Szerokie wykorzystywanie nasion amarantusa świadczy o jego wysokiej wartości odżywczej. Znajduje on głównie zastosowanie kulinarne, wykorzystywany jako cenny zamiennik tradycyjnych zbóż oraz jako składnik dodawany do innych produktów w celu ich wzbogacenia. Amarantus jest bezglutenowy i może być dodawany do produktów przeznaczonych dla osób z celiakią. Chleb z dodatkiem amarantusa dłużej zachowuje świeżość.

Amarantus może być cennym produktem przepisach wegetarian i wegan z uwagi na wysoką wartość biologiczną białka oraz witaminy i składniki mineralne. Osoby na diecie roślinnej powinny pamiętać o połączeniu szarłatu i kukurydzy w jednym posiłku, co daje znaczny wzrost wartości biologicznej białka (tylko 20 proc. mniej niż w białku jaja kurzego).

Amarantus wykorzystywany jest w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Dodatek szarłatu zawierają kosmetyki do pielęgnacji włosów, twarzy i ciała. Olej z amarantusa dodawany jest do szamponów, masek, odżywek, serum, kremów, peelingów i żeli pod prysznic. Te wyjątkowo cenne tłuszcze mają zastosowanie w pielęgnacji skóry twarzy, szyi, dekoltu, a także w leczeniu suchych dłoni i stóp.

Na rynku dostępne są różne produkty z amarantusa. Ich cena zależy od producenta. Ziarno kosztuje około 12 zł za kilogram, opakowanie amaratusa ekspandowanego to koszt około 5–6 zł, natomiast za mąkę trzeba zapłacić około 8 zł za 200 g.

Amarantus a cukrzyca

Z uwagi na wysoki indeks glikemiczny (107), amarantus nie jest polecany dla osób chorujących na cukrzycę. Produkty najbardziej korzystne dla cukrzyków to takie, które nie podnoszą zbytnio poziomu glukozy poposiłkowej (indeks glikemiczny < 40).

Po spożyciu amarantusa obserwuje się znaczny wzrost poziomu cukru we krwi oraz gwałtowny wyrzut insuliny. Jest to spowodowane małym rozmiarem nasion szarłatu oraz dużą powierzchnią, na którą działają enzymy trawiące węglowodany.

Dodatkowo rozdrabianie, mielenie, obróbka cieplna przyspieszają hydrolizę cukrów zawartych w nasionach, w wyniku tego stają się one bardziej dostępne dla organizmu co nasila stymulację trzustki. Z uwagi na wysoki indeks glikemiczny, amarantus powinien być spożywany ostrożnie i w ograniczonych ilościach przez osoby z cukrzycą.

Bibliografia

  1. Kulczyński B. i wsp. Amarantus – wartość odżywcza i właściwości prozdrowotne. Bromat. Chem. Toksykol., 2017; 1, 1 – 7.
  2. Paśko P. i wsp. Szarłat (Amarantus sp.) – możliwości wykorzystania w medycynie. Bromat. Chem. Toksykol., 2007; 2, 217 – 222.
  3. Foster-Powell K. i wsp. International table of glycemic index and glycemic load values: 2002. Am J Clin Nutr 2002;76:5–56.
  4. Achremowicz B. i wsp. Ogólna charakterystyka i technologiczne wykorzystanie nasion szarłatu. Część I Ogólna charakterystyka szarłatu. Postępy Techniki Przetwórstwa Spożywczego 1/2015.
  5. Szwejkowska B. i wsp. Wartość prozdrowotna nasion szarłatu (Amaranthus cruentus L.). Postępy Fitoterapii 4/2012.
Opublikowano: ; aktualizacja: 01.02.2019

Oceń:
4.4


Może cię

Miód rzepakowy – właściwości, na co pomaga, jak stosować, cena

Miód rzepakowy należy do grupy najpopularniejszych odmian miodów w Polsce. Posiada nie tylko przyjemny smak, ...

Homogenizacja żywności – co to jest, na czym polega i czy jest szkodliwa?

Homogenizacja to proces technologiczny stosowany powszechnie w przemyśle spożywczym. Używa się jej w przetwórstwie mleka ...

Kokos, czyli orzech kokosowy – właściwości, zastosowanie, jak jeść kokosa?

Kokos, a dokładnie kokos właściwy jest owocem palmy kokosowej, która pochodzi z Azji południowo-wschodniej. Orzech ...

Aquafaba – woda z ciecierzycy – jak zrobić, przepisy, właściwości

Aquafaba to woda z ciecierzycy zarówno ta z puszki, jak i pozostawiona po gotowaniu. Wykorzystywana ...

Ogórek zielony i gruntowy – właściwości, kalorie, witaminy

Ogórki zawierają wiele cennych składników odżywczych, a także przeciwutleniaczy, które mogą pomóc w zapobieganiu wielu ...

Jarmuż – właściwości, działanie, przeciwwskazania, jakie potrawy z jarmużu?

Jarmuż to bardzo cenne warzywo z rodziny kapustnych. Przez wiele lat niedoceniano jego zastosowania kulinarnego ...

Mąka orkiszowa – właściwości, kalorie, gluten i przepisy

Mąka orkiszowa jest zdrowszą alternatywą dla mąki pszennej. Zawiera więcej błonnika i składników mineralnych. Wykorzystywana ...

Miód malinowy – właściwości, kalorie, zastosowanie, cena

Miód malinowy ma przyjemny owocowy smak i zapach. Jest dobrym zamiennikiem białego cukru, jednak należy ...

Czarna sól (kala namak) – co to jest, właściwości, przepisy i cena

Czarna sól, znana także jako kala namak, wydobywana jest m.in. w Pakistanie, Indiach i Bangladeszu. ...

Selen – właściwości, nadmiar i niedobór – w czym jest selen?

Selen, choć ludzki organizm potrzebuje go w śladowych ilościach, jest niezbędny do prawidłowej pracy organizmu. ...

Słód jęczmienny – wartości odżywcze, do piwa, do chleba, na laktację

Słód jęczmienny to ziarna jęczmienia poddane kiełkowaniu (słodowaniu). Najczęściej można znaleźć słód jęczmienny w piwie, ...

Propolis (kit pszczeli) – właściwości i zastosowanie – na co pomaga maść propolisowa i nalewka z propolisu

Propolis to produkt wytwarzany przez pszczoły z kitu pszczelego i balsamu pyłkowego. Jest bogaty w ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon