Krzywica

Krzywica to choroba dzieci. Jej rozpoznanie przypada na okres między 3 miesiącem a 2 rokiem życia. Przyczynami krzywicy są niedobory witaminy D, której rola polega m.in. na regulacji gospodarką wapniowo-fosforanową całego organizmu. Przy właściwej opiece pediatrycznej krzywica występuje rzadko. Jej zapobieganiu pomaga zbilansowana dieta, odpowiednio długa ekspozycja na promienie słoneczne i suplementacja witaminy D3.

Jakie są przyczyny krzywicy?

Krzywica to typowa choroba wieku dziecięcego. W obecnych czasach, przy właściwej opiece pediatrycznej, problem krzywicy wśród dzieci jest coraz rzadszy. Niemniej jednak według danych Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie przewlekły niedobór wapnia u dzieci dotyczy ponad 50% dzieci, a niedobór witaminy D nawet ponad 90% dzieci (w zależności od grupy wiekowej).

Do zadań witaminy D3 należy ułatwianie wchłaniania wapnia i fosforu z układu pokarmowego. Tak więc witamina D3 ma wpływ na regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu. Pierwiastki takie jak wapń i fosfor są głównymi budulcami kości i zębów. Ponadto odgrywają znaczącą rolę w procesie skurczu mięśni oraz w przekazywaniu impulsów nerwowych. W śladowych stężeniach pierwiastki te występują także we krwi oraz pozostałych komórkach organizmu. Dlatego deficyt wapnia w tych komórkach spowoduje proces pobierania go z układu kostnego, prowadząc do szybkiego odwapnienia kości u dziecka. Szkielet w ten sposób staje się bardziej podatny na deformacje. Jest to stan zagrożenia krzywicą u dziecka. W przypadku niedoboru witaminy D3 u dziecka zmiany w metabolizmie obejmują ponadto zmniejszone wchłanianie fosforu z układu pokarmowego, ale także zwiększone jego wydalanie z moczem.

Witamina D3 jest pozyskiwana przez organizm dziecka z pożywienia, niemniej jednak organizm potrafi wytworzyć ją z obecnego w skórze prekursora, czyli witaminy D2, co następuje pod wpływem promieniowania słonecznego. Dlatego osoby żyjące na terenach bardziej nasłonecznionych są mniej narażone na rozwój krzywicy. Natomiast dzieci z regionów, w których dostęp promieni słonecznych jest utrudniony (np. z powodu zalegającego nad miastem smogu), mają ograniczoną możliwość syntezy tej witaminy we własnym zakresie. Ponadto dzieci urodzone przedwcześnie oraz dzieci pochodzące z ciąży bliźniaczych są bardziej narażone na krzywicę z powodu zbyt małych zapasów witaminy D3 z okresu płodowego. Dzieci urodzone z niską masą urodzeniową, które często w szybkim tempie wyrównują niedobory masy, wymagają także bacznej obserwacji. Wynika to z faktu, iż zbyt szybko rozwijający się kościec może nie mieć wystarczającej ilości witaminy D3 do pomocy w dystrybucji wapnia i fosforu do kości.

Objawy krzywicy

Objawem krzywicy wymagającym szczególnej uwagi jest potliwość główki dziecka, zwłaszcza podczas karmienia. Ponadto w początkowym stadium często dołącza się utrata łaknienia u dziecka, drażliwość, zaparcia, a także ogólna zmiana usposobienia, niepokój. Niezarastające ciemiączko, nieregularne oraz opóźnione wyrzynanie się zębów powinny zwrócić uwagę rodziców. Podobnie – ujawniające się z upływem czasu deformacje kości, m.in. zbyt mały obwód klatki piersiowej, spłaszczenie czaszki, zgrubienia fragmentów kości, ogniskowe rozmiękanie kości potylicy.

Gdy dziecko rośnie i uczy się siadać, pod wpływem obciążenia słabego kośćca może dojść do powstania tzw. garbu krzywiczego, czyli wygięcia kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Gdy dziecko rozpoczyna naukę chodzenia, zniekształcają się jego nóżki, ponieważ zbyt słabe kości nóg nie wytrzymują obciążenia. Kolana u dziecka mogą być nadmiernie rozstawione na zewnątrz w kształt litery "O" lub do wewnątrz tworząc "X". Ponadto w miarę rozpoczynającego się procesu chodzenia tworzy się płaskostopie. Jeżeli powyższe objawy nie wzbudzą zaniepokojenia opiekunów i zostaną zbagatelizowane, u dziecka dochodzi do wielu niekorzystnych zmian w budowie i funkcjonowaniu organizmu.

Oprócz trwałych wad kręgosłupa (pogłębienie kifozy odcinka piersiowego i lordozy odcinka lędźwiowego, skolioza, pogrubienie przynasad kości długich – bransolety krzywicze), w układzie kostnym występują takie zmiany, jak:

  • kwadratowa czaszka,
  • deformacje klatki piersiowej,
  • zniekształcenie kości miednicy,
  • nieprawidłowe wykształcenie koron zębów.

Dodatkowo w krzywicy występują:

  • osłabienie napięcia mięśni (tzw. żabi brzuch),
  • trudności w utrzymaniu głowy w pozycji pionowej,
  • opóźnienie wzrostu,
  • opóźnienie rozwoju psychomotorycznego,
  • upośledzenie odporności,
  • obniżenia poziomu wapnia (dziecko narażone jest na objawy tężyczki, czyli stanu objawiającego się nadmiernym skurczem mięśni),
  • możliwe sporadyczne napady drgawek związane z hipokalcemią, czyli niskim poziomem wapnia.

Objawy wskazujące na konieczność kontaktu z lekarzem

Objawami, które powinny zaniepokoić rodziców lub opiekunów małego dziecka i skłonić ich do niezwłocznego kontaktu z lekarzem są:

  • nadmierne pocenie się dziecka (zwłaszcza jego główki),
  • nieregularne i opóźniające się wyrzynanie zębów,
  • duże i niezarastające się ciemię,
  • ogólny niepokój,
  • nadmierna drażliwość dziecka,
  • opóźnienie procesu siadania, podnoszenia się i stania,
  • miękkość kości czaszki przy obmacywaniu,
  • zniekształcenie klatki piersiowej u dziecka, w tym uwypuklenie jej ku przodowi (tak zwana kurza klatka piersiowa) lub zapadnięcie się klatki do środka (tak zwana szewska klatka piersiowa),
  • wygięcie nóżek w kształt liter "O" lub "X".

Krzywica – jak zapobiegać?

W klimacie umiarkowanym, czyli panującym w Polsce, dawka profilaktyczna witaminy D3 dla dzieci urodzonych z prawidłową wagą (czyli tak zwanych noworodków donoszonych) wynosi 400 IU na dobę i powinna być wprowadzona od pierwszych dni życia dziecka. U noworodków urodzonych przedwcześnie należy również wprowadzić suplementację witaminą D w dawce 400–800 IU na dobę. Dzieci starsze, czyli niemowlęta, które są karmione piersią, wymagają suplementacji witaminą D w dawce 400 IU na dobę. Aby zapobiegać krzywicy u niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym, powinny one otrzymywać 400 IU na dobę z uwzględnieniem diety oraz preparatów farmaceutycznych.

Jeżeli dieta pokrywa dzienne zapotrzebowanie na witaminę D, dodatkowa suplementacja witaminą D nie jest wymagana. Przy karmieniu mieszanym (piersią i sztucznie) to lekarz ustala ewentualną dawkę witaminy D indywidualnie, obliczając zawartość witaminy D w podawanym mleku modyfikowanym. Witamina D z pokarmu kobiecego nie musi być brana pod uwagę w obliczeniach, gdyż jej stężenia ma bardzo niskie wartości.

U dzieci pomiędzy 1 a 18 rokiem życia podaż witaminy D z diety i/lub preparatów farmaceutycznych powinna wynosić 400 IU na dobę w okresie od października do marca. Podobnie postępuje się w miesiącach letnich, jeżeli synteza skórna witaminy D nie jest wystarczająca. Natomiast u dzieci z nadwagą/otyłością należy zastanowić się nad zwiększeniem dawki witaminy D do 800–1000 IU na dobę. W ciężkich niedoborach witaminy D zalecane są dawki od 1000 do 7000 IU na dobę, zależnie od wieku dziecka.

W trakcie leczenia konieczne jest monitorowanie poziomów witaminy D w surowicy oraz fosfatazy alkalicznej, wapnia i fosforu. Należy sprawdzać poziom wydalania wapnia z moczem co 1–3 miesiące. Bardzo ważne w profilaktyce krzywicy jest zapewnienie prawidłowych zasobów witaminy D przed planowaną ciążą. Suplementację w dawce 800–1000 IU na dobę należy wprowadzić od drugiego trymestru ciąży, o ile nie jest zapewniona właściwa podaż witaminy D w diecie i/lub w syntezie skórnej.

Pamiętajmy również, że w przypadku niewłaściwej suplementacji witaminy D można ją przedawkować, co może skutkować:

  • utratą apetytu,
  • zaparciami,
  • nudnościami,
  • wymiotami,
  • nadmiernym pragnieniem
  • zaburzeniami pracy nerek.

Dlatego w razie jakichkolwiek wątpliwości powinno się zasięgnąć opinii pediatry. Samodzielna modyfikacja dawek nie jest zalecana. Warto wspomnieć, że nie ma podstaw do zmiany sposobu dawkowania witaminy D3 w przypadku stwierdzenia izolowanych objawów krzywicy, takich jak nieprawidłowa wielkość ciemienia, opóźnione ząbkowanie lub nadmierne pocenie się główki dziecka.

Najskuteczniejszym sposobem w zapobieganiu występowania krzywicy u dzieci są:

  • zbilansowana dieta,
  • odpowiednio długa ekspozycja na promienie słoneczne (z zachowaniem zasad bezpieczeństwa przy przebywaniu na słońcu),
  • odpowiednia suplementacja witaminy D3 (zawsze zgodnie z zaleceniem specjalisty).

Kluczowym okresem jest czas pomiędzy 3 a 24 miesiącem życia malucha. Wszystkie przyszłe mamy powinny pamiętać o tym, by w razie konieczności rozpocząć przyjmowanie preparatów zawierających witaminę D3 już w drugim trymestrze ciąży. Zapewnienie dziecku odpowiednich stężeń witaminy D3, wapnia i fosforu ogranicza możliwość wystąpienia krzywicy.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Kurza klatka piersiowa – przyczyny, objawy, leczenie

Klatka piersiowa kurza polega na uwypukleniu mostka i przylegających do niego części żeber do przodu. ...

Zapalenie ucha u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania

Zapalenie ucha jest jedną z najczęstszych chorób u dzieci. Zapalenie ucha u dziecka w największej ...

Astma a zapalenie oskrzeli u dziecka

Zapalenie oskrzeli u dzieci jest jedną z najczęstszych chorób infekcyjnych występujących do 4–5 roku życia. ...

Mózgowe porażenie dziecięce

Mózgowe porażenie dziecięce (inaczej choroba Little'a) to zespół objawów warunkujący niewłaściwe napięcie mięśni, zaburzenie zdolności ...

Biegunka u dziecka

Jeżeli dziecko oddaje płynny lub półpłynny stolec, mówimy o biegunce. Stolec może być z domieszką ...

Klatka piersiowa lejkowata (szewska) – rozpoznanie, objawy, leczenie

Klatka piersiowa lejkowata jest jedną z najczęstszych wrodzonych deformacji klatki piersiowej, która polega na zapadnięciu ...

Osteomalacja – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Osteomalacja (krzywica u dorosłych lub rozmiękanie kości) to metaboliczna choroba przebiegająca z upośledzoną mineralizacją substancji ...

Prawidłowa masa ciała i waga u dziecka

Do oceny masy ciała używamy tabeli z zaznaczonymi odchyleniami od średniej dla wieku i płci. ...

Wysokie i podwyższone ciśnienie u dziecka

Nadciśnienie tętnicze u maluchów diagnozowane jest znacznie rzadziej niż u osób dorosłych. Wysokie ciśnienie występuje ...

Choroba lokomocyjna u dziecka – jakie są przyczyny choroby lokomocyjnej?

Choroba lokomocyjna to zmora wakacyjnych wyjazdów, która dotyczy przede wszystkim dzieci. Przyczyną jest brak zgodności ...

Drgawki gorączkowe u dziecka

Drgawki gorączkowe to powikłanie wysokiej temperatury ciała dziecka. Rodzice powinni zachować spokój i udzielić pierwszej ...

Biegunka u niemowląt

Biegunka u niemowlaka jest częstym objawem. Ze względu na charakter organizmu niemowlęcia, biegunki przebiegają nieco ...

Komentarze (0)