Czy kobiety silniej reagują na stres niż mężczyźni?
Nie ma na to jednej odpowiedzi. Można odczuwać silne napięcie, a jednocześnie sprawnie działać w trudnej sytuacji. Można też długo nie zauważać przeciążenia, mimo narastających problemów ze snem czy koncentracją. Sam poziom kortyzolu nie pokazuje, jak bardzo ktoś cierpi ani jak radzi sobie z codziennymi wyzwaniami.
Badania potwierdzają różnice między kobietami i mężczyznami, ale wiele zależy od tego, co jest źródłem stresu, w jakim wieku jest dana osoba i jaka jest jej sytuacja hormonalna. Płeć jest jednym z czynników wpływających na reakcję stresową, ale nie pozwala przewidzieć jej przebiegu u konkretnej osoby.
Podobnie należy rozumieć statystyki dotyczące zdrowia psychicznego. Częstsze występowanie określonego zaburzenia u kobiet nie jest miarą ich odporności psychicznej.
Stres a hormony – co dzieje się w organizmie?
W reakcji na stres współpracują ze sobą układ nerwowy i układ hormonalny. Uczestniczy w niej m.in. oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, nazywana w skrócie HPA. To układ wzajemnych sygnałów między mózgiem a nadnerczami, który reguluje wydzielanie kortyzolu.
Z kolei oś podwzgórze–przysadka–gonady, czyli HPG, odpowiada za regulację funkcji rozrodczych i produkcji hormonów płciowych. Gonady to jajniki lub jądra. Obie osie oddziałują na siebie zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Estrogeny, progesteron i testosteron mogą wpływać na odpowiedź organizmu na stres. Nie jest to jednak prosta zależność, w której określony poziom hormonu zawsze oznacza większą lub mniejszą podatność na napięcie.
Przeczytaj również:
Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) – co to jest? Objawy, przyczyny, badania i sposoby leczenia PMS
Cykl miesiączkowy i menopauza a samopoczucie
Niektóre kobiety zauważają, że w określonych dniach cyklu łatwiej się irytują, gorzej śpią lub trudniej znoszą codzienne obciążenia. Jeśli taki schemat się powtarza, warto zapisywać objawy i daty ich występowania. Taka notatka może ułatwić rozmowę z lekarzem. Sam fakt miesiączkowania nie oznacza jednak, że organizm pozostaje w stanie ciągłego przeciążenia.
Na samopoczucie mogą wpływać również zmiany zachodzące w okresie okołomenopauzalnym. Uderzenia gorąca, przerywany sen i obniżony nastrój potrafią utrudniać zwykły dzień. Jeśli stają się dokuczliwe, warto omówić je z lekarzem.
Dlaczego kobiety częściej doświadczają PTSD?
Zespół stresu pourazowego, czyli PTSD, od angielskiego post-traumatic stress disorder, częściej występuje u kobiet. Przyczyn tej różnicy nie można jednak sprowadzić wyłącznie do hormonów czy budowy mózgu.
Znaczenie mają także rodzaj i okoliczności traumatycznego doświadczenia, wcześniejsze przeżycia oraz dostęp do wsparcia. Szczególnie obciążające bywają przemoc seksualna, powtarzające się zagrożenie i brak poczucia bezpieczeństwa. Większość osób, które przeżyły traumatyczne wydarzenie, nie rozwija PTSD.
Jak rozpoznać, że po traumie potrzebna jest pomoc?
Niepokojące mogą być nawracające wspomnienia, koszmary, unikanie miejsc lub sytuacji przypominających o wydarzeniu oraz utrzymujące się poczucie zagrożenia. Gdy objawy utrudniają sen, pracę czy relacje z bliskimi, warto zgłosić się po pomoc.
Badacze próbują wyjaśnić te reakcje, analizując m.in. procesy uczenia się lęku i jego wygaszania. Wyniki eksperymentów, zwłaszcza prowadzonych na zwierzętach, nie pozwalają jednak przewidzieć, jak będzie zdrowiała konkretna pacjentka.
PTSD można leczyć. Stosuje się m.in. terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie oraz EMDR – terapię odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchów gałek ocznych.
Przeczytaj również:
Złożony zespół stresu pourazowego (C-PTSD) – czym jest complex PTSD?
Codzienne obciążenia – kiedy obowiązków jest za dużo
Trudno odpocząć, jeśli po pracy zaczyna się kolejna lista zadań: zakupy, gotowanie, opieka nad dzieckiem lub bliską osobą, umawianie wizyt, pamiętanie o terminach. Obciążeniem bywa nie tylko samo wykonywanie tych czynności, lecz także ich planowanie.
Przegląd systematyczny badań dotyczących osób pracujących wskazuje, że nierówny podział nieodpłatnej pracy może wiązać się z gorszym zdrowiem psychicznym kobiet.
W takiej sytuacji pomocne może być ustalenie konkretnego podziału odpowiedzialności. Chodzi również o to, kto pamięta, organizuje i pilnuje, by zadanie zostało wykonane. Jeśli obowiązków stale przybywa, samo znalezienie kilku minut na relaks może nie wystarczyć.
Na poziom napięcia wpływają też warunki pracy, sytuacja finansowa, bezpieczeństwo i możliwość uzyskania pomocy. Radzenie sobie ze stresem nie zależy więc wyłącznie od osobistej zaradności.
Objawy stresu u kobiet – co można zauważyć?
Przewlekłe napięcie może dawać o sobie znać zarówno w samopoczuciu, jak i w ciele. Do możliwych objawów należą:
- trudności z zasypianiem lub częste wybudzanie się;
- zmęczenie i rozdrażnienie;
- problemy ze skupieniem uwagi;
- bóle głowy;
- napięcie mięśni;
- dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Łatwo przyzwyczaić się do takich sygnałów i uznać je za zwykły skutek intensywnego życia. Nie należy jednak automatycznie przypisywać wszystkich dolegliwości stresowi. Podobne objawy mogą mieć inne przyczyny. Jeśli pojawiły się niedawno, nasilają się lub nie ustępują, warto skonsultować je z lekarzem
Przeczytaj również:
Hormony stresu – rodzaje, działanie, jak zmniejszyć ich poziom?
Czy stres może zaburzać miesiączkowanie i osłabiać kości?
Stres psychiczny może uczestniczyć w rozwoju czynnościowego podwzgórzowego braku miesiączki. Znaczenie mają również zbyt mała ilość dostarczanej energii i intensywny wysiłek. Zanim lekarz postawi takie rozpoznanie, musi wykluczyć inne przyczyny zaburzeń, w pierwszej kolejności ciążę.
Długotrwałe zaburzenia hormonalne oraz niedobory żywieniowe mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie kości.
U osób uprawiających sport trzeba uwzględnić także względny niedobór energii w sporcie, określany skrótem REDs od relative energy deficiency in sport. Dochodzi do niego, gdy po uwzględnieniu energii zużytej podczas wysiłku organizmowi pozostaje jej za mało na pozostałe potrzeby. Problem dotyczy kobiet i mężczyzn, a jego następstwa mogą obejmować zaburzenia funkcji rozrodczych i zdrowia kości.
Brak miesiączki przez co najmniej trzy miesiące lub utrzymujące się odstępy między miesiączkami przekraczające 45 dni wymagają diagnostyki. Konsultacji wymagają także nawracające urazy przeciążeniowe i miejscowy ból kości. Nie wolno z góry uznawać, że odpowiada za nie stres.
Jak przygotować się do rozmowy z lekarzem?
Pod wpływem napięcia trudniej zebrać myśli i zapamiętać wszystkie informacje. Przed wizytą można więc zapisać, jakie objawy się pojawiają, od kiedy trwają i co najbardziej przeszkadza w codziennym życiu. Przyda się także lista przyjmowanych leków i suplementów.
Warto pytać o wszystko, co pozostaje niejasne: możliwe przyczyny dolegliwości, potrzebne badania i dostępne sposoby leczenia. Jeśli informacji jest dużo, można poprosić o ich zapisanie lub ponowne wyjaśnienie. Dobrze zakończyć wizytę z jasnym planem dalszego postępowania.
Przeczytaj również:
Jak zwiększyć libido u kobiet?
Jak radzić sobie ze stresem na co dzień?
Nie trzeba zmieniać całego życia naraz. Na początek warto wybrać jedno działanie, na które rzeczywiście jest miejsce w codziennym planie.
- Zadbaj o warunki do snu. W miarę możliwości utrzymuj regularne pory zasypiania i wstawania.
- Znajdź odpowiadającą ci formę ruchu. Spacer lub inna lubiana aktywność może być łatwiejsza do utrzymania niż wymagający plan treningowy.
- Jedz regularnie. Przy większej aktywności pamiętaj również o zwiększonym zapotrzebowaniu na energię.
- Sprawdź, czy pomaga ci relaksacja. Możesz wypróbować spokojny oddech lub krótkie ćwiczenia rozluźniające.
- Powiedz konkretnie, jakiej pomocy potrzebujesz. Ustal z bliskimi, które obowiązki mogą przejąć.
- Zwróć uwagę na alkohol i kofeinę. Ogranicz je, zwłaszcza jeśli zauważasz pogorszenie snu lub samopoczucia.
Przy aktywności fizycznej kieruj się również własnymi obserwacjami. Ból, zmęczenie czy gorsze samopoczucie mogą być powodem do zmiany obciążenia.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Jeśli napięcie utrudnia sen, pracę lub kontakty z bliskimi, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym, psychologiem lub psychiatrą. Podobnie wtedy, gdy utrzymuje się lęk albo obniżony nastrój. Po traumatycznym doświadczeniu można szukać wsparcia również wcześniej – nie trzeba czekać na znaczne pogorszenie samopoczucia.
Najczęstsze pytania o stres u kobiet
Czy przy ciągłym napięciu warto zbadać kortyzol? Pojedynczy wynik kortyzolu nie określa „poziomu stresu”. Lekarz zleca badania hormonalne, gdy podejrzewa konkretne zaburzenie. Przypadkowe oznaczenie kortyzolu we krwi nie jest też zalecanym badaniem przesiewowym w kierunku zespołu Cushinga.
Czy przez stres może spóźniać się miesiączka? Stres może przyczyniać się do zaburzeń cyklu. Trzeba jednak uwzględnić również ciążę i inne możliwe przyczyny opóźnienia, zamiast z góry przypisywać je napięciu.
Czy podczas miesiączki trzeba ograniczać ćwiczenia? Warto kierować się samopoczuciem i ewentualnymi przeciwwskazaniami zdrowotnymi. Sam dzień cyklu nie jest wystarczającym powodem, by każda kobieta rezygnowała z aktywności.
