Jakie są najczęstsze choroby tarczycy?
Tarczyca to małych rozmiarów gruczoł zlokalizowany na szyi, odpowiedzialny za produkcję hormonów – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), które regulują m.in.: metabolizm organizmu, pracę serca, to w jaki sposób działa układ nerwowy, a także biorą udział w utrzymaniu prawidłowej temperatury ciała.
Choroby tarczycy należą do najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych i 5–8 razy częściej dotyczą kobiet niż mężczyzn. Najbardziej rozpowszechnione choroby tarczycy to niedoczynność tarczycy i nadczynność tarczycy.
Choroba Gravesa-Basedowa
Choroba Gravesa-Basedowa jest najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy, a zarazem schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym, w którym przeciwciała stymulują gruczoł tarczowy do niekontrolowanej produkcji hormonów tarczycy.
Objawy tej choroby to m.in.: kołatanie serca, utrata masy ciała, nadmierna potliwość, nietolerancja ciepła, drżenie rąk, rozdrażnienie i bezsenność. Charakterystyczną cechą tego schorzenia są również objawy oczne związane z orbitopatią tarczycową, takie jak wytrzeszcz oczu, uczucie piasku pod powiekami, ból czy suchość oczu.
Przeczytaj również:
Laserowe usuwanie guzów tarczycy – wskazania, przeciwwskazania, skuteczność, zdjęcie po zabiegu
Choroba Hashimoto
Choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. To przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym układ odpornościowy produkuje przeciwciała anty-TPO oraz anty-TG, które stopniowo niszczą komórki tarczycy, przez co gruczoł wytwarza coraz mniej hormonów i rozwija się niedoczynność. Choroba dotyka głównie kobiet.
Objawy niedoczynności tarczycy rozwijają się stopniowo i początkowo łatwo je przeoczyć. Są następstwem spowolnienia metabolizmu spowodowanego niedoborem hormonów tarczycy. Do najczęstszych należą: przewlekłe zmęczenie, senność, przyrost masy ciała, uczucie zimna, suchość skóry, wypadanie włosów, zaburzenia koncentracji, zaparcia, obrzęk twarzy oraz spowolniona akcja serca.
Guzki, wole i zapalenia tarczycy
Rak tarczycy należy do stosunkowo rzadkich nowotworów, a jego najczęściej rozpoznawanym typem jest rak brodawkowaty. Znacznie częściej występują jednak łagodne choroby tarczycy, takie jak guzki, wole oraz stany zapalne.
Guzki tarczycy wykrywa się nawet u około połowy dorosłych. Większość z nich ma charakter łagodny, jednak każda zmiana wymaga odpowiedniej oceny diagnostycznej. Wole oznacza powiększenie tarczycy i może być związane między innymi z niedoborem jodu, chorobami autoimmunologicznymi lub obecnością licznych guzków. Do chorób zapalnych należy także poporodowe zapalenie tarczycy, które może pojawić się w ciągu roku po porodzie i prowadzić do przejściowych zaburzeń jej czynności.
Czym różni się niedoczynność tarczycy od nadczynności tarczycy?
Choć zarówno niedoczynność, jak i nadczynność dotyczą tego samego gruczołu, ich skutki są zupełnie odmienne. Niedoczynność spowalnia pracę organizmu, ponieważ tarczyca produkuje zbyt mało hormonów. Nadczynność działa odwrotnie – nadmiar hormonów przyspiesza metabolizm i pobudza wiele procesów zachodzących w organizmie. Odzwierciedleniem tych zmian są także wyniki badań laboratoryjnych: w niedoczynności TSH jest zwykle podwyższone, a w nadczynności – obniżone.
Jakie są przyczyny chorób tarczycy?
Najczęstszą przyczyną chorób tarczycy są procesy autoimmunologiczne, w których układ odpornościowy atakuje własną tkankę tarczycy. Znaczenie mają też predyspozycje genetyczne oraz gospodarka jodowa organizmu. Jod jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy, a niedobór jodu może prowadzić do niedoczynności i powstania wola. Nadmiar jodu również zaburza funkcjonowanie tarczycy, niekorzystnie wpływając na pracę tarczycy. Do rozwoju schorzeń tarczycy przyczyniają się ponadto infekcje wirusowe wywołujące procesy zapalne oraz przewlekły stres. Ciąża bywa okresem, w którym ujawniają się ukryte schorzenia tarczycy.
Przeczytaj również:
Guz tarczycy 3 cm – jak wygląda (zdjęcie), czy operować?
Jakie są objawy chorób tarczycy?
Objawy chorób tarczycy zależą od tego, czy hormonów jest za mało, czy za dużo.
Objawy niedoczynności tarczycy wynikają ze spowolnienia metabolizmu organizmu i należą do nich:
przewlekłe zmęczenie i senność,
przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety,
uczucie zimna,
sucha skóra,
wypadanie włosów,
zaparcia,
osłabienie siły mięśniowej,
zaburzenia koncentracji i pamięci,
obniżony nastrój, depresja,
u kobiet zaburzenia miesiączkowania.
Objawy nadczynności są odwrotne i wynikają z przyspieszenia metabolizmu:
utrata masy ciała mimo wzmożonego apetytu,
kołatanie serca i przyspieszone tętno,
nadmierna potliwość,
uczucie gorąca,
drżenie rąk,
nerwowość i drażliwość,
zaburzenia snu,
drżenie mięśni,
niekiedy wytrzeszcz oczu (w chorobie Gravesa).
Kiedy warto zgłosić się do lekarza? Nie czekaj, aż „samo przejdzie”. Jeśli od kilku tygodni odczuwasz brak energii, rozdrażnienie lub smutek, masa ciała zmienia się bez wyraźnej przyczyny, serce kołacze albo szyja wygląda inaczej, obserwujesz powiększenie tarczycy, to koniecznie ją zbadaj. Wystarczy oznaczenie TSH, które zleci lekarz rodzinny. W razie potrzeby dalszym leczeniem zajmie się lekarz endokrynolog.
Przeczytaj również:
Rak tarczycy – objawy, przerzuty, leczenie, rokowanie
Jak diagnozuje się choroby tarczycy?
Diagnostyka opiera się głównie na badaniach krwi oraz obrazowaniu gruczołu. Podstawowe znaczenie ma oznaczenie TSH oraz FT4 i FT3. Przeciwciała anty-TPO i anty-TG wskazują na autoimmunologiczne podłoże, a przeciwciała TRAb – na chorobę Gravesa-Basedowa.
Badanie USG umożliwia ocenę wielkości i budowy tarczycy oraz wykrycie guzków. Dodatkowych informacji dostarczają scyntygrafia tarczycy i biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC), która pozwala ocenić charakter zmiany.
Jak leczy się choroby tarczycy?
Leczenie niedoczynności tarczycy polega na terapii substytucyjnej, czyli uzupełnianiu brakującego hormonu w postaci lewotyroksyny w dawce dobranej do potrzeb organizmu.
W nadczynności tarczycy stosuje się leki przeciwtarczycowe, tzw. tyreostatyki, które hamują produkcję hormonów. Rozważa się także leczenie jodem promieniotwórczym niszczące nadczynne fragmenty gruczołu, a niekiedy leczenie operacyjne.
Zabiegi chirurgiczne, aż po całkowite usunięcie tarczycy (tyreoidektomia), bywają konieczne przy dużym wolu, niektórych guzkach czy raku. Po chirurgicznym usunięciu tarczycy pacjent do końca życia przyjmuje hormony tarczycy, takie same jak w przypadku niedoczynności gruczołu. Leczenie chorób tarczycy wymaga stałej kontroli lekarza i regularnych badań krwi.
Czy choroby tarczycy można całkowicie wyleczyć?
To zależy od schorzenia. Niedoczynność w przebiegu choroby Hashimoto zwykle jest przewlekła i wymaga leczenia przez całe życie. Jednakże choroba dobrze kontrolowana pozwala na zupełnie normalne funkcjonowanie. W chorobie Gravesa możliwa jest remisja po leczeniu tyreostatykami. Zastosowanie jodu promieniotwórczego lub operacja pozwalają na trwałe rozwiązanie problemu. Zapalenia podostre i poporodowe często ustępują samoistnie.
Jakie powikłania mogą powodować nieleczone choroby tarczycy?
Nieleczone zaburzenia pracy tarczycy mogą prowadzić do poważnych powikłań. Niedoczynność zwiększa ryzyko podwyższonego stężenia cholesterolu, miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, a także może pogarszać pamięć i nastrój. Jest szczególnie niebezpieczna w ciąży, ponieważ hormony tarczycy odgrywają ważną rolę w prawidłowym rozwoju płodu. Z kolei długotrwała nadczynność obciąża serce, zwiększając ryzyko zaburzeń rytmu, niewydolności serca i osteoporozy. Jej najgroźniejszą konsekwencją jest przełom tarczycowy – stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowego leczenia.
Jak dbać o tarczycę na co dzień?
Na pracę tarczycy wpływa wiele czynników, dlatego warto zadbać o zbilansowaną dietę, odpowiednią podaż jodu, regularną aktywność fizyczną, sen i ograniczanie stresu. Jeśli choroba tarczycy została już rozpoznana, równie ważne jest systematyczne przyjmowanie leków oraz wykonywanie badań kontrolnych, zwłaszcza oznaczenia stężenia TSH, zgodnie z zaleceniami lekarza.
