Co to znaczy, że odporność jest obniżona?
Odporność to zdolność organizmu do obrony przed chorobotwórczymi patogenami, takimi jak wirusy, bakterie chorobotwórcze czy grzyby. Za prawidłowe funkcjonowanie odpowiadają komórki odpornościowe powstające m.in. w szpiku kostnym oraz narządy takie jak węzły chłonne. Gdy dochodzi do spadku odporności, zmniejsza się ilość komórek odpornościowych lub ich aktywność, co prowadzi do zwiększonej podatności na infekcje.
O odporności mówimy jako o „obniżonej”, gdy układ immunologiczny reaguje wolniej lub mniej skutecznie na kontakt z wirusami, bakteriami czy grzybami. Jednym z kluczowych elementów tej obrony są przeciwciała – białka produkowane przez limfocyty B, które działają jak „znaczniki” przyczepiające się do drobnoustrojów. Dzięki nim organizm szybciej rozpoznaje intruza i może go zneutralizować.
Gdy poziom przeciwciał jest zbyt niski albo są one wytwarzane z opóźnieniem, patogeny mają więcej czasu na namnażanie. W praktyce oznacza to, że infekcje pojawiają się częściej, trwają dłużej lub mają cięższy przebieg.
Szczególnie ważną rolę odgrywają przeciwciała klasy IgA, które chronią błony śluzowe nosa, gardła, oskrzeli i przewodu pokarmowego – czyli miejsca, przez które drobnoustroje najczęściej wnikają do organizmu.
Przeczytaj również
Hipogammaglobulinemia – czym jest i jak objawia się niedobór odporności?
Czy częste choroby oznaczają spadek odporności?
Nawracające infekcje nie zawsze oznaczają poważne zaburzenia odporności. U dzieci oraz u dorosłych mających częsty kontakt z innymi ludźmi (np. w przedszkolu, szkole czy pracy) kilka infekcji w roku może być normą i wynikać z naturalnego „trenowania” układu immunologicznego.
Jeśli jednak infekcje dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego pojawiają się bardzo często, mają cięższy przebieg, długo trwają lub szybko nawracają po zakończeniu leczenia, może to wskazywać na częściowe niedobory odporności. Jednym z częstszych przykładów jest selektywny niedobór IgA. Przeciwciała IgA chronią błony śluzowe nosa, gardła, oskrzeli i jelit, dlatego ich niedobór sprzyja nawracającym zapaleniom zatok, oskrzeli, ucha środkowego oraz biegunkom i infekcjom przewodu pokarmowego.
Do osłabienia odporności mogą przyczyniać się także choroby przewlekłe, takie jak choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów), choroby zapalne jelit czy niewydolność nerek. W takich przypadkach osłabienie układu immunologicznego wynika z przewlekłego stanu zapalnego lub stosowania leków immunosupresyjnych. Dodatkowo częste infekcje mogą być skutkiem częstego zażywania antybiotyków, które zaburzają mikrobiotę jelitową i sprzyjają dysbiozie jelitowej.
Czy obniżona odporność daje objawy?
Obniżona odporność rzadko daje jeden charakterystyczny symptom. Najbardziej typowym objawem są częste lub nawracające infekcje: przede wszystkim katar, ból gardła, zapalenie zatok, oskrzeli czy ucha. Niepokojące może być także to, że infekcje trwają dłużej niż zwykle, mają cięższy przebieg lub wymagają antybiotykoterapii kilka razy w roku.
Na obniżoną odporność mogą wskazywać również:
długie dochodzenie do zdrowia po infekcji,
zakażenia grzybicze skóry lub w jamie ustnej,
zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle brzucha i częste biegunki,
przewlekłe zmęczenie, osłabienie i spadek energii,
gorsze gojenie się ran.
Przeczytaj również
Odporność psychiczna – jak zwiększyć odporność psychiczną i czy w ogóle jest to możliwe?
Nabyte i wtórne zespoły niedoboru odporności
W medycynie termin „niedobór odporności” oznacza sytuację, w której jeden lub kilka elementów układu immunologicznego nie działa prawidłowo. Może to dotyczyć m.in. produkcji przeciwciał, pracy limfocytów lub mechanizmów obronnych chroniących błony śluzowe. W efekcie organizm gorzej radzi sobie z drobnoustrojami i jest bardziej podatny na infekcje.
Najczęściej spotykane są nabyte niedobory odporności, które rozwijają się w ciągu życia. Mogą być związane z niedoborem snu, nadmiarem obowiązków, przewlekłym stresem, paleniem tytoniu, nadużywaniem alkoholu oraz brakiem ruchu. Na pracę układu odpornościowego niekorzystny wpływ mają także niedobory witamin, niewłaściwa dieta i długotrwałe stany zapalne.
Z kolei wtórne niedobory odporności to takie, które pojawiają się jako skutek innej choroby lub stanu ogólnego organizmu. Najczęściej mają charakter przejściowy i ustępują po leczeniu przyczyny.
W praktyce u większości osób często chorujących nie stwierdza się pełnoobjawowego zespołu niedoboru odporności, a jedynie okresowe osłabienie organizmu.
Zaburzenia odporności u dziecka
Kiedy możemy mówić o zaburzeniach odporności u dziecka? Zaniepokoić powinno występowanie u dziecka:
zapalenia ucha o częstotliwości większej niż 8 epizodów w roku,
zapalenia płuc występujące 2 lub więcej razy w roku,
antybiotykoterapia trwająca ponad 2 miesiące z niewielką poprawą,
brak przyrostu masy ciała i zahamowanie wzrostu,
nawracające ropnie skórne,
przewlekłe owrzodzenia jamy ustnej lub skóry,
konieczność leczenia zakażeń antybiotykami dożylnymi.
Ponadto trzeba zwrócić uwagę na zwiększone ryzyko występowania zaburzeń odporności u dzieci, których członkowie najbliżej rodziny posiadają zdiagnozowany pierwotny niedobór odporności.
Przeczytaj również
Układ immunologiczny – co to jest, jak działa, jak można wzmocnić układ odpornościowy?
Jakie badania wykonać?
Jeśli infekcje są częste, mają cięższy przebieg lub długo utrzymuje się osłabienie organizmu, warto rozważyć podstawową diagnostykę. Pierwszym krokiem jest zwykle morfologia krwi z rozmazem, która pozwala ocenić liczbę i proporcje komórek układu odpornościowego oraz wykryć ewentualną niedokrwistość lub stan zapalny.
W zależności od objawów pomocne mogą być także:
CRP lub OB – ocena przewlekłego stanu zapalnego,
poziom witaminy D, żelaza lub ferrytyny – niedobory mogą osłabiać odporność,
badania funkcji tarczycy (TSH) – zaburzenia hormonalne wpływają na pracę układu immunologicznego,
glukoza lub hemoglobina glikowana – w kierunku cukrzycy, która sprzyja infekcjom.
W niektórych sytuacjach lekarz może zlecić oznaczenie stężenia immunoglobulin (IgG, IgA, IgM). Badanie to pomaga ocenić, czy organizm wytwarza odpowiednią ilość przeciwciał oraz wykryć częściowe niedobory, np. selektywny niedobór IgA.
Jak można podnieść odporność?
Wiele osób szuka sposobów na wzmocnienie odporności w aptece. W niektórych sytuacjach suplementacja może być pomocna, szczególnie gdy w organizmie występują niedobory. Najczęściej stosowane są:
witamina D – jej niedobór jest częsty i może osłabiać odporność,
witamina C – wspiera pracę komórek immunologicznych,
cynk, kwas foliowy – wspomagają produkcję przeciwciał,
probiotyki – korzystnie wpływają na mikrobiotę jelitową i odporność.
Aby wzmocnić odporność, warto zadbać o codzienne nawyki. Regularna aktywność fizyczna na świeżym powietrzu poprawia pracę układu odpornościowego, jednak zbyt intensywne treningi mogą działać odwrotnie. Kluczowe znaczenie ma także właściwa higiena snu, ograniczenie stresu oraz unikanie używek.
Przeczytaj również
Co na odporność u dziecka – leki, suplementy, dieta, ćwiczenia
Czy są leki na odporność?
Nie istnieje jeden uniwersalny lek, który „podnosi odporność” u każdej osoby. W medycynie stosuje się jednak metody, które mogą realnie poprawić działanie układu immunologicznego.
Najważniejszą i najskuteczniejszą formą wzmacniania odporności są szczepienia ochronne. Działają one poprzez „nauczenie” układu immunologicznego rozpoznawania konkretnych drobnoustrojów i szybkiego reagowania przy kolejnym kontakcie. Dzięki temu organizm jest lepiej przygotowany do walki z infekcją lub przechodzi ją znacznie łagodniej.
U osób z potwierdzonymi niedoborami przeciwciał stosuje się czasem immunoglobuliny podawane dożylnie lub podskórnie. Preparaty te zawierają gotowe przeciwciała, które uzupełniają braki i chronią przed ciężkimi, nawracającymi zakażeniami.
W wybranych przypadkach lekarz może zalecić także leki immunomodulujące, które regulują pracę układu odpornościowego – pobudzają jego działanie lub pomagają przywrócić równowagę odpowiedzi immunologicznej.
Jaka dieta poprawia odporność?
Nie ma jednego produktu, który znacząco „podniesie” odporność. Kluczowe znaczenie ma codzienna, zbilansowana dieta, która dostarcza składników potrzebnych do produkcji przeciwciał i prawidłowej pracy komórek układu immunologicznego.
Warto zadbać przede wszystkim o:
warzywa i owoce – źródło witaminy C, beta-karotenu i antyoksydantów;
produkty bogate w białko (ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe) – niezbędne do wytwarzania przeciwciał;
zdrowe tłuszcze, zwłaszcza kwasy omega-3 obecne w tłustych rybach, orzechach i nasionach;
produkty pełnoziarniste – wspierające mikrobiotę jelitową;
kiszonki i fermentowane produkty mleczne – naturalne wsparcie dla flory jelitowej, która odgrywa ważną rolę w regulacji odporności.
Zbilansowana dieta oparta na mało przetworzonej żywności pomaga ograniczyć stany zapalne i wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego. Warto unikać wysoko przetworzonej żywności, nadmiaru cukru oraz alkoholu, które mogą osłabiać odpowiedź immunologiczną i stanowić zagrożenie dla odporności organizmu.
