Huba czarna – nadrzewny grzyb
Huba czarna, a właściwie błysoporek podkorowy (Inonotus obliquus (Ach. ex Pers.) Pilát) jest gatunkiem grzyba z rodziny szczeciniakowatych. Łatwo go rozpoznać, jego owocnik przyjmuje bowiem postać nieregularnej narośli na pniu drzewa, która przypomina zwęglone drewno. Warto zaznaczyć, że owocniki czarnej huby brzozowej rosną bardzo powoli (nawet kilkanaście lat), co w połączeniu z wysokim zapotrzebowaniem (ze względu na jego właściwości lecznicze) wymusiły konieczność częściowej ochrony tego gatunku. Obecnie pozyskiwanie owocników możliwe jest jedynie po uzyskaniu odpowiedniej zgody.
Błyskoporek podkorowy jest grzybem pasożytniczym wnikającym w strukturę pnia w wyniku jego uszkodzeń i powodującym białą zgniliznę drewna, w wyniku której drewno traci masę w wyniku rozkładu i mięknie.
Wbrew nazwie hubę czarną spotkać można nie tylko na pniu brzozy (brzoza brodawkowata), ale również na topolach, bukach, klonach czy grabach.
Huba czarna – jeden grzyb, wiele nazw
Huba czarna (Inonotus obliquus) została opisana po raz pierwszy na początku XIX wieku jako Boletus obliquus i pod taką nazwą można ją często spotkać w dawniejszej literaturze. Dodatkowo – w zależności od autora lub autorów – w literaturze czarna huba występuje m.in. pod nazwami: Fomes obliquus (Ach. ex Pers.), Phaeoporus obliquus (Ach. ex Pers.) J. Schröt., czy Xanthochrous obliquus (Ach. ex Pers.) Bourdot & Galzin.
Również w literaturze polskojęzycznej w oparciu o nazwy zwyczajowe i ludowe hubę czarną spotkać można pod różnymi określeniami, jak: czarcie oko, czaga, czyr lub czerniak brzozowy, guz brzozowy, huba ukośna, huba skośnorurkowa, włóknouszek ukośny, błyskoporek ukośny.
Natomiast występująca czasem nazwa „huba brzozowa” może być myląca, bowiem tak samo określa się również białoporka brzozowego (Fomitopsis betulina), który rozwija się wyłącznie na brzozach.
Przeczytaj również:
Grzyby w Polsce: kompletne kompendium – od fenomenu kulturowego po zagrożenia XXI wieku
Huba brzozowa – cenny skład
Błyskoporek podkorowy charakteryzuje się bogactwem substancji biologicznie czynnych, do których zaliczyć można:
polisacharydy, w tym odpowiadające za stymulację układu odpornościowego β-glukany;
fitosterole (m.in. ergosterol, fecosterol), polifenole i taniny (garbniki);
triterpeny (betulina i kwas betulinowy);
aminokwasy (tryptofan, glicyna oraz cysteina) i melaninę;
dysmutazę ponadtlenkową (SOD, ang. SuperOxide Dismutase)
witaminy, głownie z grupy B;
minerały (cynk, miedź, potas, wapń, żelazo).
Huba brzozowa – właściwości lecznicze
Surowcem leczniczym są owocniki błyskoporka podkorowego pozyskiwane z pni brzozowych w okresie jesienno-zimowym. Huba brzozowa stosowana była w medycynie ludowej od wieków, a współczesne badania potwierdzają jej właściwości:
beta-glukany stymulują układ immunologiczny pobudzając produkcję leukocytów, dzięki czemu czaga uznawana jest za surowiec o działaniu bakteriobójczym i przeciwwirusowym (działanie wzmacniające);
surowiec wykazuje jednocześnie działanie immunomodulujące, co oznacza, że w przypadku nadmiernej reakcji immunologicznej hamuje działanie układu odpornościowego;
dzięki enzymowi dysmutazy ponadtlenkowej działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie, zmniejszając ilość wolnych rodników tlenowych, a tym samym neutralizując szkodliwe efekty ich działania;
w medycynie ludowej błyskoporek podkorowy od wieków stosowany jest w terapiach antynowotworowych, a współczesne odkrycia potwierdzają jego potencjalne właściwości przeciwnowotworowe, m.in. stymulację produkcji czynnika martwicy nowotworów TNF-α;
obserwuje się działanie na podrażnienia i stany zapalne błony śluzowej przewodu pokarmowego;
w badaniach na zwierzętach ekstrakty z huby czarnej obniżały poziom glukozy oraz stężenie trójglicerydów i cholesterolu u myszy z cukrzycą;
badania wykazują również działanie przeciwagregacyjne, przeciwuczuleniowe (zmniejszenie przeciwciał IgE) oraz hepatoprotekcyjne wyciągów z huby czarnej;
gęste odwary z błyskoporka można wykorzystać (metoda znana od wieków w medycynie ludowej) do płukania jamy ustnej w stanach zapalnych oraz przemywania narządów rodnych; dodatkowo dawniej odwar taki stosowano do przemywania ran;
w niektórych terenach (np. Syberia) wykorzystuje się się hubę czarną do przygotowywania herbaty o właściwościach wzmacniających i pobudzających.
Przeczytaj również:
Choroby nowotworowe – dieta – co jeść? Dlaczego dieta ma znaczenie w chorobach nowotworowych?
Huba brzozowa czarna – sposoby przygotowania
Huba czarna dostępna jest w aptekach, sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością zarówno w postaci rozdrobnionych owocników jak i jednorazowych saszetek (tzw. fix) pod nazwami: guz brzozy lub czaga. Niekiedy w składzie znajduje się mieszanka huby czarnej i huby białej, czyli błyskoporka podkorowego (Inonotus obliquus) oraz białoporka brzozowego (Piptoporus betulinus).
Na bazie powyższych produktów można samodzielnie przygotować:
napar: 1 czubatą łyżkę pokruszonego surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody lub mleka i odstawić do przestygnięcia. Przecedzić i pić 2-3 razy dziennie między posiłkami. W przypadku huby w postaci „fix” 1 saszetkę produktu należy zalać 1 szklanką wrzącej wody lub mleka, odstawić na 5-7 minut i pić dwa razy dziennie;
odwar:1 czubatą łyżkę rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką gorącej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu pod przykryciem przez 15 minut. Odstawić na 10 minut, przecedzić i pic po szklance ciepłego płynu 2 razy dziennie z dodatkiem (jeśli nie ma przeciwwskazań) 1 płaskiej łyżki miodu ze spadzi iglastej na porcję odwaru;
macerat: 1 czubatą łyżkę stołową rozdrobnionego surowca zalać wieczorem 1 szklanką letniej wody i pozostawić na noc. Rano powoli podgrzać do wrzenia i odstawić do przestygnięcia. Wypić porcjami w ciągu dnia po 1-2 łyżki na porcję;
proszek: 1 czubatą łyżeczkę zmielonej na proszek czagi zalać 1 szklanką wrzącej wody lub mleka i zostawić do przestygnięcia. Dodać 1 płaską łyżkę stołową miodu wielokwiatowego lub ziołomiodu pokrzywowego i pić 2 razy dziennie między posiłkami.
Dostępne są również preparaty w kapsułkach – o statusie suplementu diety – zawierające zmielone owocniki lub ekstrakty standaryzowane za obecność polifenoli (sposób użycia: 1-3 kapsułki dzienne w zależności od składu i zaleceń producenta).
Czarna huba brzozowa – przeciwwskazania
Surowiec uważany jest za bezpieczny, ponieważ w prowadzonych na zwierzętach badaniach nie wykazano jego toksyczności nawet w bardzo wysokich dawkach. Również kompleksy polifenoli i polisacharydów występujące w błyskoporku podkorowym uważane są za bezpieczne nawet przy dłuższym stosowaniu.
Dlatego też, za wyjątkiem indywidualnych nietolerancji, huba brzozowa może być bez obaw stosowana np. w terapiach wzmacniających odporność organizmu. Natomiast osoby planujące dołączenie przetworów lub ekstraktów z błyskoporka do leczenia przeciwnowotworowego powinny ten fakt skonsultować z lekarzem, by uniknąć ewentualnych interakcji. Jednocześnie terapia hubą brzozową powinna być jedynie uzupełnieniem leczenia podstawowego i w żadnym przypadku nie może go zastąpić (doniesienia dotyczące właściwości przeciwnowotworowych dotyczą zwierząt i badań in vitro).
