Dlaczego „lek na przeziębienie” wymaga sprawdzenia składu?
Duża część dostępnych na rynku preparatów na przeziębienie łączy w sobie kilka substancji czynnych, co w przypadku osób cierpiących na choroby serca nie zawsze jest rozwiązaniem korzystnym dla zdrowia. Niektóre z tych składników mogą bowiem wchodzić w interakcje z przyjmowanymi na stałe lekami lub wywoływać niepożądane działania uboczne.
Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność takich składników jak:
Paracetamol – występuje powszechnie w tabletkach i saszetkach na przeziębienie. Biorąc kilka leków naraz, można doprowadzić do jego przedawkowania i uszkodzenia wątroby;
Pseudoefedryna/fenylefryna – sympatykomimetyki ułatwiające udrożnienie nosa, mogą zaburzać pracę serca i podnosić ciśnienie krwi;
Kofeina – u osób wrażliwych może podwyższać ciśnienie krwi i nasilać kołatanie serca;
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – substancje takie jak ibuprofen czy naproksen negatywnie wpływają na pracę nerek, a także podwyższają ciśnienie krwi i osłabiają działanie niektórych leków hipotensyjnych.
Przed zakupem danego preparatu warto więc dokładnie sprawdzić jego skład i szczegółowe informacje o leku (np. w ulotce dla pacjenta), a w razie wątpliwości pokazać farmaceucie listę przyjmowanych leków, by wykluczył ewentualne interakcje.
Przeczytaj również:
Leki na nadciśnienie – rodzaje, działanie, skutki uboczne
Katar i zatkany nos – co rozważyć?
Najprostszym, a zarazem najbezpieczniejszym rozwiązaniem w przypadku zatkanego nosa jest zastosowanie soli fizjologicznej w sprayu lub w kroplach. Ułatwia ona usuwanie zalegającej w nosie wydzieliny, jednocześnie nawilżając błonę śluzową nosa. Alternatywą są irygacje, pomocne zwłaszcza przy gęstym, zalegającym w zatokach katarze. Pamiętajmy jednak, by do ich przygotowania używać wyłącznie jałowej, destylowanej lub wcześniej przegotowanej i ostudzonej wody.
Katar w przebiegu infekcji wirusowej zwykle ustępuje po kilku dniach samoistnie, a sól fizjologiczna powinna skutecznie łagodzić objawy. Gdy jednak symptomy sugerują alergię lub infekcję bakteryjną, lekarz powinien dobrać leczenie, uwzględniając choroby współistniejące i przyjmowane leki.
Jeżeli chodzi o popularne środki na katar w formie aerozoli, ich substancje czynne to najczęściej oksymetazolina i ksylometazolina. Choć stosuje się je miejscowo, nie należy ich traktować jako w pełni bezpiecznych dla pacjentów kardiologicznych. Niewielka część tych substancji może bowiem przenikać do krążenia. Z tego względu przed ich użyciem koniecznie sprawdź przeciwwskazania wymienione w ulotce dla pacjenta i stosuj je przez jak najkrótszy czas (zwykle nie dłużej niż 5–7 dni).
Jeszcze większej ostrożności w stosowaniu wymagają sympatykomimetyki, takie jak pseudoefedryna i fenylefryna.
Pseudoefedryna bardzo skutecznie obkurcza naczynia w błonie śluzowej nosa, zmniejszając obrzęk i ułatwiając oddychanie, ale może podnosić ciśnienie i przyspieszać pracę serca. Jest więc niewskazana przy ciężkim lub niekontrolowanym nadciśnieniu oraz ciężkiej chorobie nerek. Przy chorobie wieńcowej, arytmii lub niewydolności serca jej zastosowanie wymaga natomiast indywidualnej oceny ryzyka.
Fenylefryna również działa obkurczająco na śluzówkę nosa, choć skuteczność jej doustnej postaci budzi wątpliwości. Nie należy traktować jej jako bezpiecznej alternatywy dla pseudoefedryny. Potencjalne ryzyko sercowo-naczyniowe i przeciwwskazania w jej przypadku także mają znaczenie. Z tego względu przed jej zastosowaniem również należy sprawdzić w ChPL przeciwwskazania i skonsultować jej zastosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Gorączka i ból – paracetamol a ibuprofen/naproksen
Przy gorączce, bólu głowy lub mięśni, które często pojawiają się w przebiegu przeziębienia, u pacjentów z chorobami układu krążenia paracetamol jest zdecydowanie korzystniejszą opcją niż doustne NLPZ. Wciąż jednak należy brać pod uwagę indywidualne przeciwwskazania, takie jak choroby wątroby czy nadużywanie alkoholu. Stosując paracetamol, warto również pamiętać o przestrzeganiu dawkowania z ulotki informacyjnej oraz sumowaniu dawek ze wszystkich zawierających go preparatów, w przeciwnym razie może dojść do uszkodzenia wątroby.
Regularne przyjmowanie paracetamolu może ponadto zwiększać INR (wskaźnik krzepliwości krwi), zwłaszcza u pacjentów leczonych warfaryną.
A co z NLPZ? Ibuprofen i naproksen mogą podnosić ciśnienie, pogarszać czynność nerek i zatrzymywać sód i wodę w organizmie. Wśród głównych przeciwwskazań do ich stosowania wymienia się:
niewydolność serca,
choroby nerek,
przyjmowanie leków moczopędnych.
Ponadto u pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi lub przeciwpłytkowymi znacząco zwiększają one ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Przed zastosowaniem tych leków pacjenci kardiologiczni powinni każdorazowo skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Jeżeli już wystąpi konieczność ich zastosowania, pamiętajmy by nie łączyć ibuprofenu z naproksenem czy innym NLPZ.
Przeczytaj również:
Niewydolność krążenia (ostra i przewlekła) – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania
Kaszel i gardło – proste metody objawowe
W przypadku kaszlu i bólu gardła nie zawsze trzeba sięgać po kolejne leki. By złagodzić dolegliwości, warto rozważyć:
przy kaszlu suchym – nawilżanie powietrza, miód, ciepłe napoje, unikanie dymu tytoniowego;
przy kaszlu mokrym – unikanie dymu i odpowiednie nawodnienie;
przy bólu gardła – płukanie gardła, miód, preparaty w sprayu do stosowania miejscowego lub pastylki do ssania (po sprawdzeniu substancji czynnych i ewentualnych przeciwwskazań).
Osoby z niewydolnością serca, którym zalecono ograniczenie płynów, nie powinny jednak stosować popularnej przy tych objawach zasady „pij jak najwięcej”. W takim przypadku ilość płynów trzeba dostosować do zaleceń lekarza, zwłaszcza gdy pojawiają się obrzęki lub duszność.
Warto też sprawdzać zawartość sodu w przyjmowanych preparatach rozpuszczalnych i tabletkach musujących. Jego nadmiar może utrudniać kontrolę ciśnienia i niewydolności serca.
Jeśli kaszel jest intensywny, utrzymuje się przez dłuższy czas i towarzyszy mu duszność albo wyraźne pogorszenie tolerancji wysiłku, nie należy ograniczać się do leczenia objawowego, lecz pilnie skonsultować się z lekarzem.
Jaki lek wybrać? Tabela praktyczna
Poniższa tabela przedstawia ogólne zasady, które mogą ułatwić wybór, nie należy ich jednak traktować jak indywidualnych zaleceń. Ostateczny wybór zależy od nasilenia objawów choroby, pozostałych przyjmowanych leków i przeciwwskazań opisanych w ulotce konkretnego produktu, a także współistniejących chorób przewlekłych.
Objaw | Możliwa opcja | Co sprawdzić na opakowaniu lub w ChPL | Kiedy zapytać specjalistę |
|---|---|---|---|
Katar, nadciśnienie dobrze kontrolowane | Sól fizjologiczna, irygacja, preparaty doustne | Skład i sposób przygotowania roztworu | Przed zastosowaniem pseudoefedryny lub leku obkurczającego |
Katar, nadciśnienie niekontrolowane | Sól fizjologiczna, irygacja, preparaty doustne | Czy preparat zawiera pseudoefedrynę lub fenylefrynę | Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku obkurczającego |
Katar, choroba wieńcowa lub arytmia | Sól fizjologiczna | Ostrzeżenia dotyczące rytmu serca i choroby wieńcowej | Przed doustnymi i donosowymi lekami obkurczającymi |
Katar, niewydolność serca | Sól fizjologiczna | Przeciwwskazania kardiologiczne, skład wieloskładnikowy | Przed preparatem mogącym zwiększać ciśnienie lub obciążenie serca |
Gorączka lub ból | Paracetamol, jeśli nie ma przeciwwskazań | Dawka w pojedynczej tabletce, suma paracetamolu ze wszystkich preparatów, ostrzeżenia dotyczące wątroby | Przy chorobie wątroby, warfarynie lub wątpliwościach co do dawki |
Gorączka lub ból przy niewydolności serca | Najpierw ocena możliwości zastosowania paracetamolu | Czy produkt nie zawiera NLPZ, np. ibuprofenu | Przed ibuprofenem lub naproksenem |
Ból gardła, kaszel | Preparat miejscowy, łagodzenie objawów | Substancje czynne, sód w preparatach musujących, interakcje | Przy wielolekowej terapii, nasilonych objawach lub duszności |
Przeczytaj również:
Wysokie ciśnienie i niski puls – jakie są przyczyny?
Czy przerywać leki na serce podczas infekcji?
Nigdy nie odstawiaj samodzielnie leków kardiologicznych, nawet z powodu przeziębienia. Dotyczy to zarówno leków na nadciśnienie, beta-blokerów, leków przeciwzakrzepowych czy preparatów stosowanych w niewydolności serca. Nagłe przerwanie niektórych terapii może być wysoce niebezpieczne.
Skontaktuj się z lekarzem, jeżeli przy przeziębieniu pojawią się:
wymioty,
biegunka,
wyraźnie zmniejszone przyjmowanie płynów,
zawroty głowy,
gwałtowne spadki ciśnienia krwi.
Odwodnienie może bowiem pogarszać czynność nerek i zmieniać tolerancję niektórych leków. Lekarz oceni, czy potrzebna jest czasowa zmiana dawkowania. Jeśli masz ustalony z lekarzem plan postępowania na wypadek odwodnienia, stosuj się do niego.
Osoby z niewydolnością serca przy przeziębieniu powinny obserwować również narastające obrzęki, szybki wzrost masy ciała i nasilającą się duszność. Mogą one świadczyć o tzw. przewodnieniu i zatrzymywaniu płynów w organizmie.
Kiedy pilnie szukać pomocy?
Dzwoń pod numer 112 lub 999, jeśli wystąpią:
ból, ucisk lub silne uczucie ciężaru w klatce piersiowej;
nagła, nasilona duszność, szczególnie w spoczynku;
utrata przytomności lub omdlenie z niepokojącymi objawami;
objawy udaru, takie jak nagłe opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi, zaburzenia mowy albo widzenia.
Pilnej oceny wymagają również nagłe, bardzo silne bóle głowy, zwłaszcza ze splątaniem, drgawkami lub zaburzeniem widzenia po zastosowaniu pseudoefedryny. Mogą wskazywać na rzadkie, poważne powikłanie naczyniowe.
Skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy pojawią się nowe kołatania serca, narastające obrzęki, duszność przy mniejszym wysiłku, trudności z przyjmowaniem płynów lub wyraźne pogorszenie samopoczucia. Liczy się przede wszystkim zmiana w porównaniu z typowym samopoczuciem. Jeśli objawy są nowe, nasilone lub szybko postępują, nie należy czekać na samoistną poprawę.
