Mokry kaszel – jak go odróżnić od suchego?

Jakie są przyczyny mokrego kaszlu?

Mokry kaszel pojawia się, gdy w drogach oddechowych gromadzi się wydzielina, którą organizm próbuje usunąć. Najczęściej towarzyszy infekcjom dróg oddechowych, takim jak przeziębienie, grypa czy ostre zapalenie oskrzeli. Może występować również przy zapaleniu płuc. W przypadku ostrego zapalenia oskrzeli przyczyną najczęściej jest infekcja wirusowa.

Jeśli odkrztuszanie utrzymuje się długo lub regularnie nawraca, przyczyną mogą być także choroby przewlekłe, m.in. astma czy rozstrzenie oskrzeli. W rozstrzeniu oskrzeli uszkodzone ściany oskrzeli utrudniają usuwanie wydzieliny, dlatego może jej gromadzić się więcej.

Mokry kaszel może towarzyszyć m.in.:

• infekcjom dróg oddechowych, w tym zapaleniu oskrzeli,
  
• zapaleniu płuc,
  
• astmie,
  
• rozstrzeniom oskrzeli,
  
• innym przewlekłym chorobom układu oddechowego.

Alergia sama w sobie częściej powoduje suchy, drażniący odruch kaszlowy, związany z podrażnieniem dróg oddechowych lub spływaniem wydzieliny z nosa. Jeśli jednak alergii towarzyszy astma, może pojawić się również kaszel z odkrztuszaniem.

Mokry kaszel bez innych objawów nie musi oznaczać infekcji. Jeśli pojawia się sporadycznie i szybko ustępuje, może być związany z przejściowym podrażnieniem dróg oddechowych lub spływaniem wydzieliny z nosa. Jeżeli jednak utrzymuje się przez dłuższy czas, regularnie powraca albo towarzyszy mu odkrztuszanie dużej ilości wydzieliny, przyczyną mogą być m.in. astma, przewlekłe zapalenie zatok lub rozstrzenie oskrzeli. Długotrwały mokry kaszel wymaga ustalenia przyczyny, nawet jeśli nie występują inne wyraźne objawy.

Czy suchy kaszel może stać się mokry?

Tak. Charakter kaszlu może zmienić się w czasie infekcji. Na początku podrażnione drogi oddechowe mogą wywoływać przede wszystkim suchy kaszel. Jeśli później zaczyna powstawać większa ilość śluzu, może stać się mokry i pojawia się odkrztuszanie. Nie oznacza to automatycznie pogorszenia choroby. Zmiana z kaszlu suchego na mokry może być częścią naturalnego przebiegu infekcji. Również kolor odkrztuszanej wydzieliny sam w sobie nie pozwala stwierdzić, czy infekcja jest bakteryjna.

Jak brzmi mokry kaszel i jak odróżnić go od suchego?

Mokry kaszel jest zwykle głębszy, bardziej „bulgoczący” lub chrapliwy niż kaszel suchy. Podczas kaszlu może być słyszalne przemieszczanie się wydzieliny w drogach oddechowych. Pacjent może mieć wrażenie, że coś zalega w gardle lub klatce piersiowej.

Określenie „odrywający się kaszel” oznacza taki, podczas którego wydzielina zaczyna się przemieszczać i można ją odkrztusić. Stąd określenia „z flegmą” czy „z odkrztuszaniem”. Nie chodzi o odrywanie samego kaszlu, lecz o oderwanie i przesunięcie zalegającej wydzieliny.

Przy kaszlu suchym nie dochodzi do odkrztuszania śluzu. Kaszel jest częściej drażniący, szczekający lub powoduje uczucie drapania i łaskotania w gardle. Przy mokrym kaszlu po kaszlnięciu może pojawić się plwocina, czyli wydzielina odkrztuszana z dolnych dróg oddechowych.

Mokry kaszel może występować także w nocy, szczególnie podczas infekcji. Pozycja leżąca może ułatwiać gromadzenie się wydzieliny, a odruch może być również nasilany przez spływanie wydzieliny z nosa do gardła.

Jak długo utrzymuje się mokry kaszel i czy sam przejdzie?

W przypadku ostrej infekcji mokry kaszel zwykle stopniowo słabnie wraz z ustępowaniem choroby. Ostry może jednak utrzymywać się 3–4 tygodnie, nawet jeśli pozostałe objawy infekcji już minęły. Przy zapaleniu oskrzeli często utrzymuje się około 3 tygodni.

Może więc utrzymywać się dłużej niż katar, gorączka czy ból gardła. Sam fakt, że nadal występuje, nie oznacza, że infekcja nadal się rozwija. O jego znaczeniu decyduje cały przebieg choroby. Jeżeli ogólne samopoczucie się poprawia, gorączka ustąpiła, a objaw stopniowo staje się rzadszy i łagodniejszy, jest to zgodne z typowym zdrowieniem.

Inaczej należy potraktować sytuację, gdy po początkowej poprawie kaszel ponownie wyraźnie się nasila, pojawia się wysoka gorączka, duszność, ból w klatce piersiowej lub znaczne osłabienie. Takie objawy mogą wskazywać na powikłanie, w tym zapalenie płuc.

Jak leczyć mokry kaszel u dorosłych?

Przy mokrym kaszlu związanym z infekcją najważniejsze jest odpowiednie nawodnienie. Płyny pomagają utrzymać wydzielinę w rzadszej postaci, dzięki czemu łatwiej ją odkrztuszać. Ciepłe napoje mogą dodatkowo łagodzić podrażnienie gardła. Jeśli wydzielina jest gęsta i trudna do odkrztuszenia, można zastosować lek ułatwiający jej usuwanie. W preparatach na mokry kaszel stosuje się różne substancje czynne:

• ambroksol – zmniejsza lepkość wydzieliny i ułatwia jej przesuwanie w drogach oddechowych,
  
• bromheksyna – upłynnia wydzielinę i ułatwia jej usuwanie; w organizmie jest przekształcana do ambroksolu,
  
• acetylocysteina – rozbija wiązania w śluzie, dzięki czemu zmniejsza jego lepkość,
  
• karbocysteina – zmienia właściwości wydzieliny, ułatwiając jej oczyszczanie z dróg oddechowych,
  
• gwajafenezyna – zwiększa uwodnienie wydzieliny i może ułatwiać jej odkrztuszanie.

Część z tych leków dostępna jest w syropie, a część w postaci tabelek musujących.

Nie każdy mokry kaszel wymaga jednak stosowania takiego preparatu. Przy łagodnej infekcji wydzielina może być usuwana bez leków, a jej obecność sama w sobie nie oznacza, że trzeba ją farmakologicznie rozrzedzać. Nie należy też łączyć kilku preparatów o podobnym działaniu bez wyraźnej potrzeby. Warto sprawdzać substancje czynne, ponieważ różne produkty mogą zawierać ten sam składnik.

Jeżeli mokremu kaszlowi towarzyszą duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie, wysoka gorączka lub wyraźne pogorszenie stanu ogólnego, samo leczenie objawowe nie wystarczy. Takie objawy wymagają oceny przyczyny i bardzo często pilnej interwencji lekarskiej.

Co podawać dziecku na mokry kaszel? 

U dziecka z typową infekcją najważniejsze jest odpowiednie nawodnienie, odpoczynek i ułatwianie usuwania wydzieliny z dróg oddechowych. Jeżeli śluz jest gęsty i trudno go odkrztusić, w niektórych sytuacjach stosuje się leki mukolityczne, czyli upłynniające wydzielinę.

Do tej grupy należą wspomniane już wyżej m.in. ambroksol, bromheksyna, acetylocysteina i karbocysteina. Nie można jednak podać jednej granicy wieku dla wszystkich tych substancji, ponieważ zależy ona od konkretnego preparatu, jego dawki i postaci. Przykładowo karbocysteinę można stosować u dzieci od 2. roku życia, natomiast dla acetylocysteiny, ambroksolu i bromheksyny minimalny wiek może różnić się w zależności od preparatu. Dlatego u dziecka należy sprawdzić wiek określony dla konkretnego produktu i stosować dawkę odpowiednią do wieku.

Leki mukolityczne nie są potrzebne przy każdym mokrym kaszlu. Jeżeli wydzielina jest niewielka i dziecko łatwo ją odkrztusza, samo odpowiednie nawodnienie może wystarczyć. Nie należy również łączyć kilku preparatów upłynniających wydzielinę bez wyraźnej potrzeby. Leków mukolitycznych nie powinno się podawać dziecku bezpośrednio przed snem, ponieważ nasilone odkrztuszanie może utrudniać spokojny sen. Jeżeli mokry kaszel utrzymuje się u dziecka dłużej niż 4 tygodnie, wymaga oceny lekarskiej. Przewlekły mokry kaszel może być objawem m.in. przedłużającego się bakteryjnego zapalenia oskrzeli i wymaga ustalenia przyczyny

Które domowe metody mogą być pomocne w leczeniu mokrego kaszlu?

W domu można przede wszystkim ułatwić organizmowi usuwanie wydzieliny:

• picie odpowiedniej ilości płynów pomaga utrzymać wydzielinę w rzadszej postaci i ułatwia jej odkrztuszanie;
  
• odpoczynek pozwala organizmowi skuteczniej poradzić sobie z infekcją;
  
• nawilżanie powietrza, jeśli jest ono bardzo suche, może zmniejszać podrażnienie dróg oddechowych;
  
• uniesienie głowy podczas snu może ułatwiać oddychanie i oczyszczanie dróg oddechowych z wydzieliny;
  
• miód po 1. roku życia może łagodzić kaszel, szczególnie wieczorem;
  
• unikanie dymu tytoniowego jest ważne, ponieważ dym dodatkowo podrażnia drogi oddechowe.

Parówki z gorącej wody nie są dobrym sposobem na mokry kaszel. Nie ma wystarczających dowodów, że inhalowanie gorącej pary przynosi istotną korzyść, a u dzieci dodatkowo stwarza ryzyko oparzenia. Nie należy więc pochylać dziecka nad miską ani garnkiem z gorącą wodą.

Nie ma potrzeby stosować wielu metod jednocześnie. Jeśli objawy stopniowo ustępują, wystarczą proste sposoby ułatwiające odpoczynek i usuwanie wydzieliny. Jeżeli mokry kaszel nie zmniejsza się mimo poprawy pozostałych objawów, utrzymuje się długo lub zaczyna się nasilać, potrzebna jest ocena przyczyny.

Co zrobić, jeżeli mokry kaszel nie mija?

Jeżeli kaszel utrzymuje się ponad 3–4 tygodnie, nie wykazuje tendencji do poprawy albo po początkowym ustąpieniu ponownie się nasila, warto skonsultować się z lekarzem. Szczególnie ważne są objawy towarzyszące, takie jak duszność, świsty, ból w klatce piersiowej, krwioplucie, utrzymująca się gorączka lub wyraźne osłabienie.

U dorosłych uporczywy mokry kaszel może wymagać diagnostyki m.in. w kierunku przewlekłych chorób płuc, astmy, rozstrzenia oskrzeli lub utrzymującej się infekcji. W przypadku rozstrzenia oskrzeli charakterystyczne jest długotrwałe odkrztuszanie większej ilości wydzieliny i częste infekcje klatki piersiowej.

U dzieci mokry kaszel, który utrzymuje się dłużej niż 4 tygodnie, wymaga oceny lekarskiej. Tak długi czas trwania może wskazywać na przyczynę, która wymaga odpowiedniego rozpoznania i leczenia, a nie tylko łagodzenia objawów w domu.Jeżeli pojawia się znaczna duszność, trudność w mówieniu z powodu braku powietrza, sinienie ust lub skóry, zaburzenia świadomości albo krwioplucie, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.