Zuranolon – nowa nadzieja w leczeniu depresji?
Zuranolon (oferowany pod handlową nazwą Zurzuvae) prezentuje przełomowe podejście do depresji poporodowej (PPD, Post Partum Depression). To pierwszy lek, który oferuje szybkie efekty i poprawia nastrój pacjenta już po kilku dniach, a nie tygodniach, jak ma to miejsce w przypadku klasycznych leków na depresję klasy SSRI lub SNRI. Zaprojektowany specjalnie do leczenia depresji poporodowej, selektywnie działający zuranolon wchodzi w interakcję z receptorami GABA-A, uderzając bezpośrednio w przyczynę, a nie objawy choroby.
Jednocześnie terapia zuranolonem jest prosta w realizacji. Trwa zaledwie 14 dni, a tabletkę przyjmuje się raz dziennie. To ogromny przeskok względem stosowanego wcześniej breksanolonu, który wymaga podawania dożylnego.
Jak działa zuranolon?
Zuranolon jest syntetyczną formą allopregnolonu, naturalnie występującego neurosteroidu, który ciało człowieka wytwarza z hormonu płciowego, progesteronu. Allopregnolon to modulator allosteryczny receptorów GABA-A, który potęguje wpływ kwasu gamma aminomasłowego (GABA) na ośrodkowy układ nerwowy. Wykazuje działanie przeciwlękowe i uspokajające oraz poprawia nastrój.
Poziom allopregnolonu gwałtownie wzrasta w okresie ciąży i równie szybko spada po urodzeniu dziecka, co może przyczynić się do rozwoju depresji poporodowej. Przyjmowanie zuranolonu ma na celu utrzymanie podwyższonego stężenia allopregnolonu i podtrzymanie prawidłowego działania GABA.
Niski poziom GABA może być odpowiedzialny za:
napady lęku,
bezsenność,
epizody depresyjne,
obniżony nastrój.
Depresja poporodowa to nie „zwykła depresja”. Co czyni ją biologicznie wyjątkową?
Depresja poporodowa to rodzaj epizodu dużej depresji (MDD, Major Depressive Disorder), który występuje w okresie 4 do 6 tygodni po porodzie. Czynnikami ryzyka wystąpienia PPD są: młody wiek, niski status socjoekonomiczny, niedostateczne wsparcie ze strony partnera lub samotne macierzyństwo, a także poczucie nieradzenia sobie z opieką nad dzieckiem.
Objawami depresji poporodowej są przede wszystkim:
niska samoocena,
napięcie,
płaczliwość,
poczucie braku nadziei,
poczucie winy,
poczucie niemożności sprostania obowiązkom związanym z opieką nad dzieckiem,
znaczny poziom lęku,
przygnębienie, wyczerpanie,
zaburzenia koncentracji uwagi i pamięci,
unikanie kontaktów społecznych,
poczucie małej atrakcyjności.
Pomimo zbliżonych objawów, epizod dużej depresji i depresja poporodowa są to dwie odrębne jednostki chorobowe.
Depresja poporodowa jest powodowana głównie przez zmiany hormonalne, jakie zachodzą w organizmie kobiet na przełomie okresu ciąży i po urodzeniu dziecka.
Klasyczna depresja jest zwykle indukowana przez splot czynników: hormonalnych (zaburzenie wydzielania adrenaliny, serotoniny), środowiskowych (życiowe traumy, brak odpowiednio mocno rozbudowanych systemów wsparcia) oraz genetycznych (historia depresji w rodzinie).
Badania neuroobrazowe potwierdziły obniżenie aktywności ciała migdałowatego u kobiet z PPD, podczas gdy pacjenci cierpiący na „zwykłą” depresję mają często zwiększoną aktywność neurologiczną tego obszaru.
Przeczytaj również:
Wahania nastroju – co oznaczają, czy mogą być objawem choroby?
Dlaczego zuranolon działa w depresji poporodowej, a nie w klasycznej depresji?
Badania przeprowadzone na grupie około 1500 pacjentów wykazały, że zuranolon skutecznie hamuje objawy depresji poporodowej, co jest związane z jego powinowactwem do neurosteroidu, pochodnej progesteronu. Jednocześnie wyniki dotyczące pacjentów cierpiących na epizod dużej depresji były niejednoznaczne. Część pacjentów odczuwała poprawę nastroju po trwającej 2 tygodnie terapii, ale nie były to efekty porównywalne z rezultatem przyjmowania innych produktów leczniczych stosowanych w raczeniu sobie z klasyczną depresją.
Brak skuteczności zuranolonu w leczeniu „zwykłej” depresji najprawdopodobniej wynika ze złożonego mechanizmu rozwoju choroby, która nie musi mieć wyłącznie biochemicznego podłoża.
Co pokazały badania kliniczne?
Zuranolon sprawdzono w ramach randomizowanych testów kontrolowanych na grupie 1593 pacjentów, którzy przyjmowali substancję w dawce od 20 do 50 mg przez 14 dni (dawka 50 mg zuranolonu jest rekomendowana w depresji poporodowej). Potwierdzono, że szczególnie dawki 30 mg i 50 mg przynoszą wymierne rezultaty w postaci poprawy nastroju, ale zwykle dopiero po kilkunastu dniach terapii. Wyniki badań uznano jednak za niewystarczająco jednolite, a tego oczekuje się od standardowych leków przeciwdepresyjnych.
Dla porównania, w badaniach z wykorzystaniem zuranolonu prowadzonych na pacjentkach z depresją poporodową korzystne zmiany zaobserwowano już w trzecim dniu w porównaniu z placebo. Efekty utrzymywały się przez około 4 tygodnie po zakończeniu terapii.
Zuranolon vs. breksanolon – podobne mechanizmy, różne zastosowania
Zarówno zuranolon, jak i breksanolon są wykorzystywane w leczeniu depresji poporodowej, ale zasada ich stosowania jest zupełnie inna:
docelowi pacjenci – powyżej 15. roku życia (breksanolon); wyłącznie osoby dorosłe (zuranolon);
podanie – jednorazowa, 60-godzinna infuzja w warunkach hospitalizacji (breksanolon); 14-dniowa terapia w warunkach domowych (zuranolon);
konieczność dostosowania dawki – brak (breksanolon); tak – w przypadku pacjentów z zaburzeniami pracy nerek i wątroby, przyjmujących inhibitory receptorów CYP3A4 lub inne antydepresanty (zuranolon);
objawy niepożądane – senność, utrata przytomności, gwałtowne rozszerzenie naczyń krwionośnych – w przypadku breksanolonu; senność, zawroty głowy, uczucie zmęczenia – w przypadku zuranolonu.
Należy pamiętać, że obecnie breksanolon jest bardzo trudny do zdobycia w Polsce. Co więcej, należy go podawać w warunkach hospitalizacji.
Przeczytaj również:
D-MER – trudne emocje podczas karmienia piersią
Jak wygląda leczenie zuranolonem?
Lek zuranolon (jako Zurzuvae) ma postać kapsułek przyjmowanych doustnie raz dziennie w godzinach wieczornych. Lek przyjmuje się przez 14 dni i można go stosować w monoterapii albo w skojarzeniu z innymi lekami przeciwdepresyjnymi przyjmowanymi przez pacjentkę.
Produkt jest dostępny wyłącznie na receptę i nie można stosować go w ciąży. Ze względu na ograniczoną ilość danych odradza się stosowanie zuranolonu w okresie karmienia piersią, pomimo iż jedynie niewielka część substancji czynnej (około 1%) przedostaje się do kobiecego mleka. Lek jest stosowany w USA od 2023 roku i przez ten czas nie zgłaszano negatywnego wpływu zuranolonu na dziecko. Decyzję o korzystaniu z zuranolonu podczas karmienia należy podjąć po konsultacji z lekarzem.
Działania niepożądane i środki ostrożności – co musi wiedzieć pacjentka?
Innowacyjny lek stosowany w radzeniu sobie z objawami depresji poporodowej wydaje się bezpieczny, choć jak każdy wyrób medyczny może powodować objawy niepożądane. Do najczęstszych skutków ubocznych należy zaliczyć:
senność,
zawroty głowy,
biegunki,
uczucie zmęczenia.
Rzadziej występują takie objawy jak zaburzenia pamięci, bóle brzucha i infekcje układu moczowego. Z uwagi na działanie, które może zaburzać funkcjonowanie układu nerwowego, należy zachować ostrożności podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn.
Przeczytaj również:
Depresja okołomenopauzalna – jakie zmiany w psychice i zachowaniu mogą pojawić się w okresie menopauzy?
Czy zuranolon znajdzie zastosowanie poza depresją poporodową?
Obecnie trwają badania nad wykorzystaniem zuranolonu jako alternatywy dla hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Lek hamuje uderzenia gorąca, poprawia sen i łagodzi wahania nastrojów, ale jednocześnie nie wpływa na poziom estrogenów i nie zwiększa ryzyka zakrzepicy.
Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Europejskiej Agencji Lekowej wydał pozytywną opinię dla Zurzuvae. Nie oznacza to wprawdzie, że lek został już zatwierdzony do obrotu w Polsce, ale można liczyć, że w niedługim czasie do tego dojdzie. Obecnie nie ma w obrocie konkretnych metod leczenia PPD, które działają wystarczająco szybko, można więc oczekiwać, że Zurzuvae będzie cieszyło się dużą popularnością.
