Krótkie opisy zaburzeń – depresja, OCD, CHAD, PTSD, OCD
Depresja nie jest po prostu dłuższym smutkiem. Może powodować utrzymujące się obniżenie nastroju, utratę zainteresowań i przyjemności, małą energię, problemy ze snem i koncentracją oraz znaczne pogorszenie codziennego funkcjonowania. W ciężkich epizodach mogą pojawiać się myśli samobójcze. W rozwoju depresji uczestniczą czynniki genetyczne, biologiczne, środowiskowe i psychologiczne – zwykle nie można wskazać jednej prostej przyczyny. Stosuje się m.in. psychoterapię, farmakoterapię, a w określonych wskazaniach również metody stymulacji mózgu.
Choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD, wiąże się z wyraźnymi zmianami nastroju, energii, aktywności i funkcjonowania. W przebiegu choroby występują epizody depresyjne oraz okresy patologicznie podwyższonego lub drażliwego nastroju. W manii zmiana jest nasilona; hipomania jest łagodniejsza. W ChAD typu II występują epizody dużej depresji i hipomanii, a nie pełnoobjawowej manii charakterystycznej dla typu I. Leczenie najczęściej obejmuje leki i psychoterapię. Zwykle wymaga długoterminowego prowadzenia psychiatrycznego.
PTSD, czyli zespół stresu pourazowego, może rozwinąć się po traumatycznym doświadczeniu. Kryteria obejmują m.in. ponowne przeżywanie traumy, unikanie przypominających o niej sytuacji, nadmierne pobudzenie i zmiany w nastroju lub sposobie myślenia, utrzymujące się przez odpowiednio długi czas. Możliwe są flashbacki, koszmary, reakcje fizjologiczne na bodźce przypominające wydarzenie, nadmierna czujność czy trudności ze snem. W leczeniu wykorzystuje się psychoterapię, a w razie wskazań także leki, m.in. z grup stosowanych w zaburzeniach lękowych i depresyjnych.
OCD, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, polega na występowaniu trudnych do kontrolowania, nawracających obsesji, kompulsji albo obu tych zjawisk. Obsesje są natrętnymi myślami lub impulsami, a kompulsje – powtarzanymi zachowaniami lub czynnościami psychicznymi. Objawy mogą zabierać dużo czasu, powodować cierpienie i znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dostępne metody leczenia obejmują psychoterapię i farmakoterapię, a w szczególnie opornych przypadkach również wybrane metody neuromodulacji.
Przeczytaj również:
Śmierć Amy Winehouse – zespół abstynencyjny i niewydolność organizmu
Słynne przypadki z Polski
Mika Urbaniak – choroba afektywna dwubiegunowa i uzależnienie od alkoholu
Mika Urbaniak, właściwie Michelle Urbaniak, jest polską piosenkarką i malarką, córką muzyków Urszuli Dudziak i Michała Urbaniaka. O ChAD i problemie alkoholowym mówiła m.in. w kampanii Fundacji Twarze Depresji oraz w książce poświęconej własnemu uzależnieniu.
Urbaniak opisuje oba bieguny choroby. Początkowo doświadczała hipomanii: dużej energii, optymizmu, licznych pomysłów i silnego poczucia sprawczości. Z czasem jej stan się pogłębił. Według jej relacji wystąpiły objawy psychotyczne i nierealistyczne przekonania o wyjątkowej misji, a także impulsywne wydawanie pieniędzy, zaciąganie pożyczek i podejmowanie ryzykownych decyzji. Pojawiły się również podejrzliwość oraz konflikty z bliskimi.
Przebieg depresyjny był równie poważny. Urbaniak podaje, że pierwszy epizod depresyjny wystąpił w 1999 r. Szczególnie ciężki kryzys miał miejsce w 2011 r.: opisuje około ośmiomiesięczną depresję, brak energii, kilka miesięcy spędzonych głównie w łóżku oraz nawracające myśli o śmierci i samobójstwie. Sama wskazała, że w tym okresie alkohol służył jej jako nieskuteczny i szkodliwy sposób chwilowego łagodzenia cierpienia.
Artystka była kilkakrotnie hospitalizowana psychiatrycznie. Podczas pobytu w szpitalu w 2011 r. rozpoczęła farmakoterapię. W wywiadzie wspominała, że poprawa przyszła po około dwóch tygodniach, a następnie stopniowo odzyskała równowagę. Korzystała również z psychoterapii. Początkowo przerywała zarówno leczenie farmakologiczne, jak i terapię, zwłaszcza gdy czuła się dobrze w fazie podwyższonego nastroju. Z czasem zaakceptowała diagnozę i – według relacji z 2022 r. – zaczęła regularnie stosować się do zaleceń psychiatry i uczęszczać na terapię.
Marcin Bosak – depresja
Marcin Bosak jest polskim aktorem, absolwentem Akademii Teatralnej w Warszawie. W lutym 2022 r. po raz pierwszy publicznie opowiedział o własnej depresji w rozmowie przygotowanej dla magazynu i kampanii Twarze Depresji.
Bosak podał, że przez dłuższy czas coraz mniej rzeczy sprawiało mu przyjemność, mimo że okoliczności zewnętrzne nie tłumaczyły tego stanu. Towarzyszyło temu napięcie, lęk, spadek samooceny, utrata poczucia celu oraz zaburzenia snu. Opisywał cykliczne budzenie się w środku nocy z niepokojem tak silnym, że nie pozwalał ponownie zasnąć. Mówił również o chwilach, w których wydawało mu się, że „łatwiej byłoby” nie istnieć, przy czym sam ostrożnie zaznaczał, że nie jest pewien, czy określać te myśli jako samobójcze.
Według jego relacji to psychiatra stwierdził u niego depresję. Aktor z perspektywy leczenia uznał też, że okresy głębokiego, niewytłumaczalnego smutku występowały u niego już w wieku nastoletnim. 3 lata przed wywiadem z 2022 r., przeszedł pierwszy wyraźnie przez siebie zidentyfikowany epizod, a podczas kolejnych fal pandemii doszło do nawrotu, który ocenił jako silniejszy.
Bosak korzystał z farmakoterapii i psychoterapii. Po nawrocie leczenie zostało zmodyfikowane, a połączenie obu metod – według jego własnej oceny – ponownie przyniosło poprawę.
Przeczytaj również:
Dlaczego zmarł Kurt Cobain?
Słynne przypadki zagraniczne
Lady Gaga – PTSD
Lady Gaga jest amerykańską piosenkarką, autorką piosenek i aktorką oraz współzałożycielką Born This Way Foundation. 6 grudnia 2016 r. opublikowała za pośrednictwem fundacji osobisty list, w którym jednoznacznie napisała, że zdiagnozowano u niej zespół stresu pourazowego, PTSD.
Lady Gaga mówiła publicznie, że jej PTSD wiąże się przede wszystkim z przemocą seksualną, której doświadczyła jako 19-latka. Według jej relacji została wielokrotnie zgwałcona przez producenta muzycznego, a przez długi czas nie była w stanie przepracować tej traumy.
Gaga opisała bardzo konkretne symptomy. Zwyczajne sytuacje, takie jak wyjście z domu czy nieoczekiwany dotyk obcej osoby, potrafiły uruchamiać reakcję paniki. Pewne bodźce przypominały jej wcześniejsze traumatyczne doświadczenia i okresy pracy podczas tras koncertowych. Opisała również epizody dysocjacji – uczucie odłączenia, „zawieszenia” i trudności z mówieniem – a także silną reakcję lękową i poczucie paraliżu. Objawy te miały zarówno wymiar psychiczny, jak i fizyczny.
W liście podała, że korzystała z różnych form psychoterapii oraz przyjmowała lek przepisany przez psychiatrę.
Mariah Carey – choroba afektywna dwubiegunowa typu II
Mariah Carey jest amerykańską piosenkarką i autorką piosenek, jedną z najbardziej rozpoznawalnych wokalistek muzyki pop. 11 kwietnia 2018 r. publicznie ujawniła, że rozpoznano u niej chorobę afektywną dwubiegunową typu II. Diagnozę otrzymała znacznie wcześniej – w 2001 r., po hospitalizacji związanej z psychicznym i fizycznym załamaniem.
Carey mówiła, że początkowo nie chciała uwierzyć w rozpoznanie i przez lata żyła w zaprzeczaniu, izolacji oraz lęku przed ujawnieniem choroby. Z czasem zdecydowała się na leczenie.
Jej opis objawów jest szczególnie pouczający. Przez długi czas sądziła, że cierpi głównie na poważne zaburzenia snu. W okresach podwyższonego napędu nie mogła spać, ciągle pracowała, była drażliwa i bała się, że rozczaruje innych. Sama określała ten stan jako „formę manii”; przy diagnozie ChAD II medycznie właściwym terminem dla epizodów podwyższonego nastroju jest jednak hipomania. W okresach depresyjnych Carey wspominała o bardzo niskiej energii, samotności, smutku oraz poczuciu winy, że nie robi wystarczająco dużo dla swojej kariery.
W 2018 r. poinformowała, że jest na terapii i przyjmuje leki przeznaczone do leczenia ChAD II. Podkreślała znaczenie odpowiedniego doboru leczenia i wspierającego otoczenia. Po rozpoczęciu terapii wróciła również do pisania piosenek i pracy w studiu.
Przeczytaj również:
Śmierć Marilyn Monroe – samotność, leki i bezsenność
Catherine Zeta-Jones – choroba afektywna dwubiegunowa typu II
Catherine Zeta-Jones jest walijską aktorką filmową, zdobywczynią Oscara. W kwietniu 2011 r. jej przedstawiciel poinformował, że aktorka odbyła krótki pobyt w placówce psychiatrycznej w celu leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej typu II.
Oświadczenie zostało wydane po wyjątkowo stresującym okresie związanym m.in. z poważną chorobą jej męża, Michaela Douglasa. Nie należy jednak przedstawiać tego wydarzenia jako udowodnionej „przyczyny ChAD”. Z dostępnych publicznie informacji wynika jedynie, że stres poprzedzał decyzję o zgłoszeniu się na leczenie i był wymieniany przez jej przedstawiciela w tym kontekście.
W 2013 r. Zeta-Jones ponownie zgłosiła się do placówki zajmującej się zdrowiem psychicznym. Jej rzeczniczka określała to jako proaktywne, okresowe leczenie pozwalające optymalnie kontrolować stan zdrowia.
W odróżnieniu od Miki Urbaniak czy Mariah Carey aktorka nie przedstawiła publicznie szczegółowej listy własnych objawów hipomanii i depresji.
Amanda Seyfried – zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, OCD
Amanda Seyfried jest amerykańską aktorką filmową i telewizyjną. O OCD publicznie mówi od wielu lat. Formalną diagnozę otrzymała w wieku 19 lat i określiła swoje OCD jako bardzo nasilone.
Objawy OCD u aktorki obejmowały przede wszystkim natrętne lęki i katastroficzne myśli dotyczące zdrowia. Opowiadała np., że była przekonana, iż może mieć guz mózgu, mimo że badania nie wskazywały na taką chorobę. Wspominała też o silnym lęku związanym z bezpieczeństwem, m.in. obawach dotyczących używania piekarnika, oraz o natrętnych myślach i zachowaniach kompulsyjnych.
To ważny przykład, bo OCD nie musi wyglądać jak stereotypowe ciągłe mycie rąk czy układanie rzeczy. Może dominować lęk o zdrowie, potrzeba upewniania się, analizowanie zagrożeń i powtarzające się natrętne myśli.
Seyfried podała, że rozpoczęła farmakoterapię w wieku 19 lat i kontynuuje przyjmowanie leków także wiele lat później. W 2016 r. sama podała nazwę stosowanego leku – escitalopram – oraz mówiła, że nie chce rezygnować z terapii tylko z powodu społecznego piętna związanego z leczeniem psychiatrycznym. W 2026 r. ponownie potwierdziła regularne przyjmowanie leku.
OCD oddziaływało także na jej życie w początkach kariery. W czasie pracy przy serialu „Big Love” jej matka na miesiąc przerwała własną pracę, by być z córką i ją wspierać. Seyfried opowiadała również, że unikała imprez, nadmiernego picia alkoholu, narkotyków oraz sytuacji, które uważała za nadmiernie ryzykowne.
Przeczytaj również:
Co doprowadziło do śmierci Matthew Perry’ego? Medyczny kontekst i fakty
Kristen Bell – depresja i lęk
Kristen Bell jest amerykańską aktorką filmową i telewizyjną. 31 maja 2016 r. otwarcie opisała doświadczenie depresji. Kilka tygodni wcześniej powiedziała również, że od młodości zmaga się z depresją i lękiem oraz korzysta z leków.
Bell wspomina, że w wieku 18 lat matka uprzedziła ją, że gdyby kiedyś poczuła się otoczona „ciemną chmurą”, nie powinna wstydzić się rozmowy z lekarzem lub terapeutą. Taki moment przyszedł podczas studiów.
Aktorka opisywała nagłą zmianę własnego funkcjonowania: mimo przyjaciół, ambicji i braku oczywistego zewnętrznego powodu przestała czuć się sobą i doświadczała przytłaczającego, negatywnego stanu psychicznego.
Publicznie potwierdziła także korzystanie z pomocy specjalistycznej i leków, przeciwstawiając się przekonaniu, że leczenie farmakologiczne choroby psychicznej miałoby być bardziej wstydliwe niż leczenie chorób somatycznych.
