Czym jest molibden i dlaczego go potrzebujemy?
Molibden (Mo) to pierwiastek śladowy, jeden z najrzadziej występujących, który mimo to odgrywa istotną rolę zarówno w przemyśle, jak i w organizmach żywych. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa molybdos, co oznacza „podobny do ołowiu”, ponieważ historycznie mylono go z tym pierwiastkiem.
Molibden jest niezbędny w przemyśle lotniczym, zbrojeniowym, motoryzacyjnym i energetycznym. To metal mało aktywny chemicznie, lecz o bardzo wysokiej twardości, wykazujący stabilność w ekstremalnie wysokich temperaturach.
Wykorzystywany jest do produkcji żarówek elektrycznych, stopów stali wysokoodpornych, katalizatorów w przemyśle chemicznym, izotopów stosowanych w medycynie oraz jako mikroelement w nawozach.
Pierwiastek ten ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmów ludzi, zwierząt oraz mikroorganizmów. W organizmie człowieka występuje w ilości 9–16 mg, głównie w wątrobie, śledzionie, nerkach, mięśniach, kościach i mózgu.
Jest powszechnie dostępny w diecie, a jego zawartość w produktach roślinnych zależy od dostępności w glebie. Pokarmy odzwierzęce również go dostarczają, lecz w małych ilościach.
Molibden pochodzący z diety wykorzystywany jest przez organizm na poziomie 25-80%.
Przeczytaj również:
Wapń – co to jest, gdzie występuje, rola w organizmie, objawy niedoboru wapnia
Rola molibdenu w organizmie człowieka
Choć człowiek potrzebuje molibdenu w śladowych ilościach, jest on niezbędnym elementem wielu procesów i przemian metabolicznych.
Najważniejsze funkcje molibdenu:
wspiera męską płodność;
zapobiega wchłanianiu nadmiaru miedzi;
odgrywa istotną rolę w procesie syntezy DNA i RNA;
pomaga utrzymywać równowagę neuroprzekaźników;
wzmacnia odporność i wpływa na łagodzenie stanów zapalnych;
wspólnie z witaminą B2 uczestniczy we wbudowywaniu atomów żelaza do hemoglobiny;
bierze udział w produkcji tlenku azotu, dzięki czemu rozszerza naczynia krwionośne i zapobiega tworzeniu zakrzepów;
jest kofaktorem czterech enzymów oksydoredukcyjnych, takich jak oksydaza siarczynowa, oksydaza ksantynowa, oksydaza aldehydowa, mitochondrialny składnik redukujący amidoksym.
Molibden a metabolizm
Pod kątem metabolicznym molibden aktywuje cztery ważne enzymy odpowiedzialne za reakcje utleniania i redukcji w organizmie. Przede wszystkim bierze udział w metabolizmie aminokwasów siarkowych. Podczas rozkładania tych aminokwasów uwalniana jest siarka, której nadmiar w organizmie jest toksyczny. Oksydaza siarczynowa, aktywowana przez molibden, przekształca siarczyny w nieszkodliwe związki, które są następnie wydalane z moczem.
Molibden wpływa na metabolizm puryn i kwasu moczowego. Puryny (składniki DNA i RNA) są w organizmie wytwarzane i rozkładane podczas odnowy komórek. Podczas ich rozpadu powstaje kwas moczowy. W ostatnim etapie tej przemiany bierze udział oksydaza ksantynowa, której aktywność zależy od molibdenu. Kwas moczowy, poza tym, że jest produktem ubocznym, pomaga neutralizować wolne rodniki, dlatego niedobór molibdenu może osłabiać ochronę przed stresem oksydacyjnym, a jego nadmiar sprzyja wystąpieniu niektórych chorób, np. dny moczanowej.
Enzymy zależne od molibdenu uczestniczą również w prawidłowej przemianie tłuszczów i węglowodanów, co przekłada się na efektywną produkcję energii w komórkach.
Przeczytaj również:
Jak fosfor wpływa na energię, nerki i serce – i kiedy warto zbadać jego poziom?
Molibden i detoksykacja
Detoksykacja to proces, w którym organizm neutralizuje i usuwa substancje toksyczne. Molibden uczestniczy w tym procesie na kilku odrębnych poziomach:
Kiedy wątroba przetwarza alkohol, leki czy inne szkodliwe metabolity, powstają przy tym aldehydy – związki znacznie bardziej toksyczne niż ich źródło. Molibden aktywuje oksydazę aldehydową, która rozkłada te związki do form bezpiecznych dla organizmu.
Pierwiastek ten uczestniczy w metabolizmie leków i szkodliwych związków azotowych, co w efekcie wspiera prawidłową pracę wątroby.
Molibden ma zdolność tworzenia trwałych kompleksów z miedzią w jelitach, co ogranicza jej nadmierne wchłanianie do organizmu. Ma to zastosowanie zwłaszcza w przypadku choroby Wilsona, czyli genetycznego zaburzenia polegającego na patologicznym gromadzeniu miedzi w wątrobie, mózgu i innych narządach.
Gdzie szukać molibdenu w codziennej diecie?
Do najbogatszych źródeł molibdenu w diecie należą:
brązowy ryż;
orzeszki ziemne i masło orzechowe;
rośliny strączkowe, zwłaszcza fasola lima;
produkty zbożowe, np. kasze, wyroby z mąki pełnoziarnistej.
Dobre źródła molibdenu to także:
czerwona kapusta;
ziemniaki ze skórką;
zielonolistne warzywa, np. jarmuż, szpinak, sałata, pietruszka, koperek.
Molibden występuje także w produktach odzwierzęcych, lecz jedynie w ilościach śladowych. Znajduje się m.in. w:
nabiale;
podrobach;
żółtkach jaj.
Przeczytaj również:
Chlor – właściwości pierwiastka. Jakie funkcje pełni w organizmie?
Ile molibdenu potrzebujemy?
Amerykański Wydział Zdrowia i Medycyny ustalił zalecane dzienne spożycie molibdenu dla osób dorosłych na poziomie 45 µg/dobę. Jednakże Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że nie ma wystarczających danych, aby dokładnie określić, ile molibdenu człowiek naprawdę potrzebuje każdego dnia. Wobec tego zamiast precyzyjnej normy przyjęto tzw. poziom wystarczającego spożycia (AI), czyli taką ilość, która według obserwacji powinna być bezpieczna i wystarczająca dla zdrowia. Ilość ta obecnie wynosi 65 µg/dobę.
W praktyce średnie spożycie molibdenu przez osoby dorosłe w krajach europejskich mieści się w przedziale od 58 do 157 µg na dobę.
Niedobór molibdenu
Pierwiastek ten bardzo rzadko spożywany jest w niedoborowych ilościach. Wynika to z faktu, że organizm potrafi regulować jego poziom, dostosowując wydalanie z moczem do aktualnego spożycia. U osób zdrowych nie zaobserwowano klinicznych objawów niedoboru molibdenu spowodowanego jego niską podażą w diecie.
Nieliczne przypadki niedoboru molibdenu mają miejsce u pacjentów żywionych pozajelitowo i tylko w sytuacji, jeśli mieszanki odżywcze mają niewystarczającą ilość tego pierwiastka w swoim składzie.
Nadmiar molibdenu
Zbyt wysokie spożycie molibdenu, które skutkuje efektami ubocznymi, również zdarza się niezwykle rzadko. W tym przypadku organizm radzi sobie z nim dzięki sprawnym mechanizmom regulacyjnym, które polegają na zwiększonym wydalaniu jego nadmiaru wraz z moczem.
Nadmiar molibdenu występuje wtedy, gdy gleby na danym obszarze są szczególnie bogate w ten pierwiastek oraz w momencie przyjmowania go w dużych ilościach z suplementów diety. Nadmiar może skutkować objawami przypominającymi dnę moczanową, np. bólami stawów.
Przeczytaj również:
Jod (pierwiastek) – dlaczego jest tak ważny dla organizmu? Skutki niedoboru, dieta, suplementacja
Kto powinien szczególnie zadbać o poziom molibdenu?
O spożywanie produktów naturalnie bogatych w molibden powinny zadbać osoby:
z chorobami wątroby;
z zaburzeniami wchłaniania;
z dużą ekspozycją na siarczyny;
cierpiące na zaburzenia odżywiania;
zmagające się z przewlekłym zmęczeniem lub dysfunkcją mitochondriów;
stosujące dietę eliminacyjną wykluczającą rośliny strączkowe i pełne zboża.
Suplementacja molibdenu – kiedy jest uzasadniona?
Ponieważ niedobory molibdenu są niezwykle rzadkie, rutynowa suplementacja tego pierwiastka najczęściej nie jest zalecana. Jedynie w przypadku stwierdzonego deficytu lub chorób przebiegających z zaburzeniem wchłaniania można rozważyć zastosowanie preparatów z molibdenem, jednakże należy to przeprowadzić pod kontrolą lekarza i zgodnie z zaleceniami producenta suplementu.
