Niskie ciśnienie tętnicze – kiedy jest fizjologią, a kiedy problemem?
U części osób niskie ciśnienie ma charakter samoistny (konstytucjonalny) – utrzymuje się przewlekle, ale nie powoduje groźnych powikłań. Szacuje się, że taki typ niedociśnienia może dotyczyć nawet kilkunastu procent populacji (częściej osób młodych i szczupłych). Zazwyczaj objawia się uczuciem zmęczenia, zimnymi dłońmi czy skłonnością do zawrotów głowy – zwłaszcza przy nagłej zmianie pozycji ciała. Mimo to rokowanie jest dobre, a leczenie najczęściej ogranicza się do prostych metod niefarmakologicznych, takich jak odpowiednie nawodnienie, regularne posiłki czy umiarkowana aktywność fizyczna.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku hipotonii ortostatycznej, czyli spadku ciśnienia po przyjęciu pozycji stojącej. Ten problem dotyczy głównie osób starszych i może występować nawet u co trzeciej osoby po 65. roku życia. Objawia się nagłym osłabieniem, zawrotami głowy, a czasem omdleniami tuż po wstaniu z łóżka lub krzesła. W przeciwieństwie do niedociśnienia samoistnego hipotonia ortostatyczna wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych oraz upadków.
Trudność w ocenie niskiego ciśnienia polega na tym, że nie istnieją jednoznaczne kryteria, które pozwalałyby jasno określić, kiedy jest ono jeszcze normą, a kiedy staje się chorobą.
Najczęściej za niedociśnienie uznaje się wartości skurczowego ciśnienia poniżej 90 mm Hg.
Przeczytaj również:
Ciśnienie skurczowe – wysokie i niskie ciśnienie skurczowe – przyczyny
Dlaczego dochodzi do spadków ciśnienia?
Spadki ciśnienia tętniczego mogą mieć bardzo różne przyczyny i nie zawsze oznaczają chorobę. Jak wspomnieliśmy, u części osób niskie ciśnienie jest po prostu cechą organizmu i nie da się wskazać jednej, konkretnej przyczyny takiego stanu. Jeśli ktoś od zawsze miał niskie ciśnienie i dobrze się z tym czuje, zwykle nie jest to powód do niepokoju.
Zanim jednak uzna się, że niskie ciśnienie ma charakter samoistny, należy wykluczyć inne możliwe przyczyny zdrowotne. Spadki ciśnienia mogą towarzyszyć różnym chorobom, takim jak niedoczynność tarczycy, nadnerczy czy przysadki mózgowej.
Przyczyną obniżonego ciśnienia są również choroby układu nerwowego, w tym neuropatie, a także cukrzyca, która może prowadzić do uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za kontrolę napięcia naczyń krwionośnych. W takich przypadkach spadki ciśnienia mogą pojawiać się nagle, zwłaszcza przy zmianie pozycji ciała.
Nie można też zapominać o odwodnieniu, które jest jedną z najczęstszych i jednocześnie najprostszych przyczyn hipotensji. Niedostateczna ilość płynów, gorączka, biegunka czy intensywne pocenie się mogą szybko doprowadzić do obniżenia ciśnienia i uczucia osłabienia.
Spadki ciśnienia bywają także związane z chorobami układu sercowo-naczyniowego, które zaburzają prawidłowe krążenie krwi, spożywaniem alkoholu czy przyjmowaniem niektórych leków.
Jak dieta wpływa na wartość ciśnienia?
Głównymi składnikami diety, które mogą regulować wartości ciśnienia tętniczego, są sód i potas. Sód powoduje zatrzymanie wody w organizmie, dlatego jego zbyt mała podaż (lub nadmierna utrata np. w trakcie biegunki, wymiotów) może prowadzić do zmniejszenia objętości krwi i spadku wartości ciśnienia tętniczego.
Wpływ na ciśnienie krwi ma również potas, ponieważ reguluje poziom płynów wewnątrz i na zewnątrz komórek. Jest to niezbędne dla prawidłowej pracy mięśni (w tym serca),
Przeczytaj również:
Napoje izotoniczne – czy są zdrowe, jakie wybrać?
Produkty, które pomagają podnieść ciśnienie – praktyczna lista dla pacjenta
Do produktów, które mogą pomóc podnieść ciśnienie krwi, należą m.in.:
źródła sodu: sól kuchenna, kiszonki, chleb żytni razowy, ser twarogowy ziarnisty, tuńczyk w oleju, sardynki w pomidorach, soki wielowarzywne;
źródła potasu: koncentrat pomidorowy, pistacje, morele suszone, mak, pestki dyni;
źródła żelaza: mięso (np. z podudzia kurczaka, polędwica wołowa), ryby, jajka, rośliny strączkowe, pestki dyni;
napoje z kofeiną (głównie kawa).
Sód i potas to pierwiastki, które są ważne dla utrzymania równowagi elektrolitowej. Sód powoduje zatrzymanie wody w organizmie, dlatego jego zbyt mała podaż (lub nadmierna utrata np. w trakcie biegunki, wymiotów) może prowadzić do zmniejszenia objętości krwi i spadku wartości ciśnienia tętniczego.
Wpływ na ciśnienie krwi ma również potas, ponieważ reguluje poziom płynów wewnątrz i na zewnątrz komórek. Jest to niezbędne dla prawidłowej pracy mięśni (w tym serca).
Jak komponować posiłki przy skłonności do hipotonii? Regularność, wielkość i skład
Osoby, które mają niskie ciśnienie krwi, powinny jeść regularne posiłki (najlepiej co 3-4 godziny), a ostatni posiłek zjeść najpóźniej 3 godziny przed snem. Ważne, aby pamiętały również o śniadaniu – zaleca się, aby zjeść je w ciągu godziny po przebudzeniu.
Posiłki powinny mieć zarówno odpowiednią wielkość, jak i skład. Zazwyczaj zaleca się 3 większe posiłki (śniadanie, obiad, kolację) i 1 mniejszy (drugie śniadanie lub podwieczorek) albo 3 większe posiłki i 2 mniejsze (śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek i kolację).
Zawartość białka, węglowodanów, tłuszczów i błonnika pokarmowego powinna być dobierana indywidualnie. Niskie ciśnienie tętnicze krwi częściej pojawia się u szczupłych osób, dlatego konieczne może być dieta z nadwyżką kaloryczną. Przy czym dodatkowa ilość energii nie powinna pochodzić ze słodyczy, słonych przekąsek czy ciężkostrawnych, tłustych dań. Bardziej wartościowym źródłem są np. orzechy, oleje roślinne, tłuste ryby morskie czy pełnoziarniste produkty zbożowe.
Przeczytaj również:
Ciśnienie przy zawale – jakie jest – niskie, wysokie?
Czego unikać?
Osoba, która ma zbyt niskie ciśnienie krwi powinna pamiętać również o unikaniu:
spożywania nadmiernych ilości alkoholu;
posiłków o zbyt dużej objętości;
potraw, które mają bardzo wysoką temperaturę;
długich przerw między posiłkami;
nadmiaru cukru w diecie;
produktów o wysokim stopniu przetworzenia.
Co pić przy niskim ciśnieniu?
Przy niskim ciśnieniu warto pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Osobom zmagającym się z tym problemem zaleca się zarówno picie wody małymi porcjami, jak i innych płynów.
Na co dzień dobrym pomysłem będzie dodawanie niewielkiej ilości cytryny i szczypty soli do wody, a także picie rozcieńczonych soków warzywnych, bulionów czy fermentowanych napojów mlecznych. Z kolei przy wzmożonej potliwości (np. podczas intensywnego wysiłku fizycznego) sprawdzą się także napoje izotoniczne – ich zadaniem jest nie tylko uzupełnienie płynów, ale i elektrolitów oraz węglowodanów.
Aby podnieść ciśnienie krwi, można sięgać również po napoje będące źródłem kofeiny, ale należy pamiętać, że podnoszą ciśnienie tylko na krótki czas (efekt zazwyczaj utrzymuje się kilka godzin). Zawartość kofeiny w takich napojach zależy od ich rodzaju i sposobu jego przygotowywania. Przykładowo 1 porcja caffe latte zawiera 97,6 mg kofeiny, a kawa americano – 143,6 mg.
Ile pić, by poprawić ciśnienie?
Jedną z najważniejszych kwestii, jeśli chodzi o utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi, jest właściwe nawodnienia organizmu. Dorosłe kobiety powinny przyjmować co najmniej 2000 ml płynów dziennie, a mężczyźni minimum 2500 ml. W przypadku wysokich temperatur i intensywnej aktywności fizycznej zapotrzebowanie na płyny jest jeszcze większe, ponieważ dochodzi do wzmożonej utraty wody z organizmu wraz z potem.
W przypadku kobiet wskazaniem do przyjmowania większej ilości płynów jest również ciąża i laktacja. Kobietom w ciąży zaleca się minimum 2300 ml płynów dziennie, a karmiącym jeszcze więcej – co najmniej 2700 ml dziennie.
Przeczytaj również:
Skoki ciśnienia – przyczyny, badania, leczenie, skutki
Objawy alarmowe i wskazania do diagnostyki
Niedociśnienie tętnicze nie zawsze można leczyć wyłącznie metodami niefarmakologicznymi. Szczególną czujność należy zachować, gdy pojawiają się symptomy świadczące o niedostatecznym dotlenieniu mózgu i zaburzeniach krążenia.
Do objawów alarmowych należą m.in.:
nagłe osłabienie i zawroty głowy;
omdlenia lub krótkotrwała utrata przytomności;
problemy z widzeniem (mroczki, podwójne widzenie, zamazane obrazy);
trudności z koncentracją i dezorientacja;
uczucie „pustki w głowie” lub splątanie.
Szczególnie niebezpieczne jest znaczne obniżenie ciśnienia rozkurczowego, ponieważ odpowiada ono za prawidłowy przepływ krwi w naczyniach w czasie rozkurczu serca. Gdy jego wartość spada do bardzo niskiego poziomu, organizm może nie być w stanie utrzymać odpowiedniego krążenia, co grozi zapaścią krążeniową i niedotlenieniem narządów.
