Wirusowe zapalenie wątroby – co to jest WZW?
Wirusowe zapalenie wątroby nazywane jest często niesłusznie „żółtaczką zakaźną”. W rzeczywistości żółtaczka pojawia się rzadko, a pozostałe objawy są z reguły niecharakterystyczne. Na szczęście choroba dość często ustępuje samoistnie, a leczenie ogranicza się do stosowania odpowiedniej diety i oszczędzającego trybu życia.
Wirusy zapalenia wątroby możemy podzielić na dwie grupy. Pierwsza z nich to wirusy pierwotnie hepatotropowe, czyli wykazujące powinowactwo do komórek wątroby (hepatocytów). Należą do nich wirusy typu: A, B, C, D, E, oznaczane skrótami HAV, HBV, HCV, HDV, HEV.
Do drugiej grupy zaliczamy wirusy wywołujące inne choroby, a wtórnie powodujące uszkodzenia wątroby, między innymi, takie jak wirus: cytomegalii (CMV), Epsteina-Barr (EBV), ospy wietrznej i półpaśca (VZV) czy opryszczki zwykłej (HSV-1 oraz HSV-2).
A, B, C, D i E – czym różnią się poszczególne typy wirusowego zapalenia wątroby?
Wirusowe zapalenie wątroby nie jest jedną chorobą – pod wspólnym skrótem WZW kryje się kilka różnych zakażeń, które różnią się drogą przenoszenia, przebiegiem oraz konsekwencjami zdrowotnymi.
WZW typu A i E przenoszą się głównie drogą pokarmową – przez skażoną wodę lub żywność. Najczęściej mają charakter ostry (tzw. żółtaczka pokarmowa), nie przechodzą w postać przewlekłą i zwykle kończą się pełnym wyzdrowieniem, choć u osób starszych mogą przebiegać ciężej.
Typy B i C są znacznie groźniejsze. Do zakażenia dochodzi przez kontakt z zakażoną krwią lub innymi płynami ustrojowymi. Oba typy mogą prowadzić do przewlekłej choroby wątroby, marskości i raka wątroby. WZW B można skutecznie zapobiegać dzięki szczepieniom, natomiast WZW C dziś w wielu przypadkach da się całkowicie wyleczyć.
WZW typu D występuje wyłącznie u osób zakażonych wirusem typu B i znacząco pogarsza przebieg choroby, przyspieszając uszkodzenie wątroby.
Przeczytaj również:
Półpasiec – przyczyny, objawy, powikłania, metody leczenia
Jak można się zarazić WZW?
Do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby może dojść na różne sposoby, w zależności od typu wirusa. To właśnie odmienne drogi transmisji sprawiają, że ryzyko zakażenia dotyczy bardzo szerokiej grupy osób – często także tych, które nie postrzegają siebie jako narażonych.
Typy A i E przenoszą się drogą pokarmową, najczęściej przez spożycie skażonej wody lub żywności. Do zakażenia może dojść również w wyniku nieprzestrzegania zasad higieny osobistej, zwłaszcza w krajach o gorszych warunkach sanitarnych. Ryzyko zwiększają podróże do regionów o wysokiej zapadalności oraz kontakt z osobą zakażoną.
WZW typu B i C – do zakażenia dochodzi głównie przez kontakt z zakażoną krwią. Do zakażenia może dojść podczas zabiegów medycznych i kosmetycznych wykonywanych bez zachowania odpowiednich standardów sterylności, a także przez używanie wspólnych igieł, strzykawek czy narzędzi do tatuażu i piercingu. WZW B może być również przenoszone podczas stosunku seksualnego oraz z zakażonej matki na dziecko w okresie okołoporodowym.
W przypadku WZW typu D występuje ono wyłącznie u osób zakażonych wirusem typu B i przenosi się tymi samymi drogami.
Objawy wirusowego zapalenia wątroby
Wirusowe zapalenie wątroby często przebiega bezobjawowo, co znacząco utrudnia jego wczesne rozpoznanie. Wątroba ma dużą zdolność do regeneracji i przez długi czas potrafi kompensować toczący się stan zapalny, nie dając wyraźnych sygnałów ostrzegawczych.
Jeśli objawy się pojawiają, zwykle są niespecyficzne. Należą do nich: zmęczenie, osłabienie, brak apetytu czy ból brzucha. Rzadko są one kojarzone z chorobą wątroby. Bardziej charakterystyczne objawy, takie jak zażółcenie skóry, ciemny mocz czy jasne stolce, występują głównie w ostrych postaciach i nie u wszystkich chorych. Ponadto pacjenci mogą odczuwać ból z prawej strony pod żebrami (zlokalizowany pod prawym łukiem żebrowym) wynikający z powiększenia wątroby, która napina unerwioną czuciowo torebkę. Sporadycznie ból jest tak nasilony, że może przypominać atak kolki żółciowej. W przewlekłych zakażeniach WZW, zwłaszcza typu B i C, choroba może rozwijać się bezobjawowo przez wiele lat, aż do pojawienia się poważnych powikłań.
Przeczytaj również:
Wirus Epsteina-Barr (EBV) – czym jest i jak leczyć zakażenie wirusem EBV?
Ostre i przewlekłe WZW – na czym polega różnica i dlaczego ma znaczenie?
Ostre i przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby różnią się przede wszystkim czasem trwania zakażenia oraz jego wpływem na funkcjonowanie wątroby. Ostre WZW to wczesna faza choroby, która pojawia się wkrótce po zakażeniu i zwykle trwa kilka tygodni lub miesięcy. W wielu przypadkach, szczególnie przy WZW typu A i E, organizm sam eliminuje wirusa, prowadząc do pełnego wyzdrowienia bez trwałych następstw.
Przewlekłe stadium choroby rozwija się wtedy, gdy układ odpornościowy nie jest w stanie usunąć wirusa i zakażenie utrzymuje się dłużej niż sześć miesięcy. Dotyczy to głównie WZW typu B, C i D. Choroba może przez lata przebiegać bezobjawowo, stopniowo uszkadzając wątrobę i zwiększając ryzyko marskości, niewydolności narządu oraz raka wątrobowokomórkowego.
Rozróżnienie między ostrą a przewlekłą postacią ma kluczowe znaczenie kliniczne. Wpływa na sposób leczenia, konieczność długoterminowej kontroli oraz rokowanie.
Diagnostyka WZW
W praktyce klinicznej rozpoznanie wirusowego zapalenia wątroby opiera się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych, które pozwalają wykryć zakażenie, określić jego typ oraz ocenić stopień uszkodzenia wątroby. Podstawą są badania krwi, w tym oznaczenie prób wątrobowych (ALT, AST), których podwyższone wartości mogą świadczyć o toczącym się stanie zapalnym. Kluczowe znaczenie mają również badania serologiczne, umożliwiające wykrycie swoistych antygenów, przeciwciał oraz materiału genetycznego wirusa, czyli potwierdzenie aktywnego zakażenia.
Uzupełnieniem diagnostyki są badania obrazowe. Ultrasonografia jamy brzusznej pozwala ocenić wielkość i strukturę wątroby oraz wykryć cechy stłuszczenia, włóknienia czy marskości. W wybranych przypadkach stosuje się także elastografię, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, które dokładniej oceniają stopień uszkodzenia narządu.
Przeczytaj również:
Ospa wietrzna u dzieci i dorosłych – zakaźność, objawy, leczenie
Leczenie WZW
Nowoczesne leczenie wirusowego zapalenia wątroby polega na skutecznym hamowaniu lub eliminacji wirusa, aby zapobiec uszkodzeniu wątroby, marskości oraz rozwojowi raka wątrobowokomórkowego. Sposób terapii zależy od typu wirusa.
WZW typu A zwykle ma przebieg ostry i nie przechodzi w postać przewlekłą, dlatego leczenie ogranicza się do postępowania objawowego, odpoczynku, odpowiedniej diety i unikania alkoholu. WZW typu B może prowadzić do przewlekłego zakażenia, dlatego stosuje się nowoczesne leki doustne, takie jak entekawir czy tenofowir, które skutecznie hamują namnażanie wirusa i chronią wątrobę, często wymagając długotrwałej terapii.
Największy przełom nastąpił w leczeniu WZW typu C, które obecnie jest w większości przypadków całkowicie wyleczalne dzięki bezpośrednio działającym lekom przeciwwirusowym stosowanym przez 8–12 tygodni, osiągającym skuteczność ponad 95%.
WZW typu D jest trudniejsze w terapii, ale pojawiają się nowe leki, takie jak bulewirtyd. Nowoczesne podejście obejmuje również dokładną diagnostykę, monitorowanie stanu wątroby, zapobieganie powikłaniom oraz profilaktykę poprzez szczepienia przeciw WZW typu A i B.
Podczas leczenia wirusowego zapalenia wątroby posiłki powinny opierać się na: mleku i jego przetworach, białym, czerstwym pieczywie, potrawach mącznych, białym, gotowanym mięsie, ryżu, kaszy, warzywach (poza grochem, fasolą i kapustą), dżemie czy też miodzie. Z czasem jadłospis można uzupełnić o chude ryby oraz jajka na miękko. W okresie rekonwalescencji należy stopniowo zwiększać kaloryczność potraw (do około 3000 kcal na dobę) oraz podaż białka aż do 1,5 g/kg wagi ciała na dobę. Przez pierwsze pół roku kategorycznie nie należy pić alkoholu, w następnym półroczu dopuszcza się spożycie umiarkowanych ilości.
Przeczytaj również:
Szczepienie przeciwko WZW typu B – zasady szczepienia dla dzieci i dorosłych
Powikłania nieleczonego WZW
Nieleczone wirusowe zapalenie wątroby, zwłaszcza w postaci przewlekłej, może prowadzić do poważnych powikłań. Długotrwały stan zapalny powoduje włóknienie wątroby, czyli stopniowe zastępowanie zdrowej tkanki bliznowatą, co zaburza pracę narządu.
W zaawansowanym stadium dochodzi do marskości wątroby, prowadzącej do jej niewydolności oraz groźnych powikłań ogólnoustrojowych. Na tym podłożu może rozwinąć się nowotwór wątroby – rak wątrobowokomórkowy, który często długo nie daje objawów i bywa wykrywany późno. Wczesne rozpoznanie i leczenie WZW znacząco zmniejszają ryzyko tych konsekwencji.
Szczepienia i profilaktyka
Szczepienia są najskuteczniejszą formą ochrony przed wirusowym zapaleniem wątroby typu A i B. Szczepienie przeciw WZW A zalecane jest m.in. osobom podróżującym do krajów o wyższym ryzyku zakażenia oraz pacjentom z chorobami wątroby; zapewnia długotrwałą odporność.
WZW typu B można skutecznie zapobiegać dzięki powszechnym szczepieniom ochronnym, które chronią nie tylko przed zakażeniem, ale także przed groźnymi powikłaniami. Uzupełnieniem szczepień jest profilaktyka obejmująca przestrzeganie zasad higieny oraz unikanie kontaktu z zakażoną krwią.
współpraca: lek. Marta Maruszak
